استهزاء در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←حکم استهزا
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
==حکم استهزا== | ==حکم استهزا== | ||
استهزای دیگران [[ظلم]] | استهزای دیگران [[ظلم]] است. قرآن در [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! هیچ گروهی گروه دیگر را به ریشخند نگیرد، بسا آنان از اینان بهتر باشند؛ و نه زنانی زنانی دیگر را، بسا آنان از اینان بهتر باشند و از یکدیگر عیبجویی مکنید و (همدیگر را) با لقبهای ناپسند مخوانید! پس از ایمان، بزهکاری نامگذاری ناپسندی است و آنان که (از این کارها) بازنگردند ستمکارند» سوره حجرات، آیه ۱۱.</ref> مسلمانان را از تمسخر یکدیگر منع کرده و در پایان میگوید: اگر اینان از عمل خویش [[توبه]] نکنند ظالماند. همچنین خداوند در آیهای دیگر استهزاگران [[آیات الهی]] را [[ستمکار]] شمرده و [[پیامبر]] را از [[همنشینی]] با آنان منع کرده است: {{متن قرآن|فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ}}<ref>« پس از یادآوری با گروه ستمگران منشین» سوره انعام، آیه ۶۸.</ref>.<ref>الفرقان، ج ۱۳ ـ ۱۴، ص ۱۳۹؛ راهنما، ج ۹، ص ۱۷۴.</ref> | ||
افزون بر این، استهزا از [[منکرات]] است، چنانکه در مورد [[اعمال]] [[قوم لوط]] آمده: {{متن قرآن|وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنْكَرَ }}<ref>«شما در مجالس خود [[اعمال]] [[ناپسند]] انجام میدادید» سوره عنکبوت، آیه ۲۹.</ref> که طبق [[روایت]] [[پیامبراکرم]]{{صل}}، یکی از [[کارهای زشت]] آنان [[مسخره کردن]] [[مؤمنان]] بود،<ref> جامعالبیان، مج ۱۱، ج ۲۰، ص ۱۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۳، ص ۲۲۶.</ref> بنابراین، با توجه به اینکه [[استهزا]] از مصادیق "[[ظلم]]" و "منکر" شمرده شده و با توجه به [[آیات]] متعددی که در آن، [[انسانها]] از استهزای مؤمنان، [[آیات الهی]] و [[دین]] [[نهی]] شدهاند و به مرتکبان این [[عمل]] [[وعده]] [[عذاب الهی]] داده شده برمیآید که استهزا ابتداءً عملی [[حرام]] است که [[خداوند]] آن را [[قبیح]] و ناپسند و استهزاگران را [[مجرم]] شمرده است: {{متن قرآن| وَمَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلاَّ كَانُواْ بِهِ يَسْتَهْزِؤُونَ كَذَلِكَ نَسْلُكُهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ }}<ref>«و هیچ فرستادهای نزدشان نمیآمد مگر آنکه او را ریشخند میکردند بدینگونه برای آن در دل بزهکاران راه میگشاییم» سوره حجر، آیه ۱۱-۱۲.</ref> و نیز {{متن قرآن|وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِؤُونَ لاَ تَعْتَذِرُواْ قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ إِن نَّعْفُ عَن طَائِفَةٍ مِّنكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُواْ مُجْرِمِينَ}}<ref>«و اگر از آنان (از ریشخند کردنشان) بپرسی، به یقین میگویند: ما تنها (در گفتوگو) فرو میرفتیم و بازی میکردیم بگو: آیا خداوند و آیات وی و پیامبرش را ریشخند میکردید؟ عذر نیاورید، که پس از ایمان کافر شدهاید؛ اگر از گروهی از شما در گذریم گروهی (دیگر) را عذاب میکنیم زیرا که گناهکار بودهاند» سوره توبه، آیه ۶۵-۶۶.</ref>.<ref>الفرقان، ج ۱۳ ـ ۱۴، ص ۱۳۹؛ راهنما، ج ۹، ص ۱۷۴.</ref>؛ | |||
اما اگر به عنوان [[مقابله به مثل]]، یا با [[هدف]] [[مجازات]] استهزاگران صورت گیرد با شرایط و حدودی جایز است، چنانکه [[نوح]] در برابر کسانی که او و پیروانش را به [[تمسخر]] گرفته بودند گفت: اگر ما را مسخره کنید ما نیز شما را مسخره خواهیم کرد: {{متن قرآن|وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ}}<ref>«و (نوح) کشتی را میساخت و هر بار که سرکردگانی از قومش بر او میگذشتند او را به ریشخند میگرفتند؛ (نوح می) گفت: اگر ما را ریشخند کنید ما نیز شما را همانند ریشخندی که میکنید ریشخند خواهیم کرد» سوره هود، آیه ۳۸.</ref> برخی [[مفسران]] استهزای نوح را همان مجازات خداوند و [[شماتت]] [[مشرکان]] هنگام [[غرق]] شدن <ref>مجمعالبیان، ج ۵، ص ۲۴۱.</ref> دانستهاند؛ اما گروهی دیگر استهزای نوح را به معنای [[حقیقی]] و دلیل بر جواز مقابله به مثل این عمل دانستهاند <ref> المیزان، ج ۱۰، ص ۲۲۵.</ref> و در [[تعیین]] حدّ و [[زمان]] چنین استهزایی برخی گفتهاند: مقابله به مثل زمانی جایز است که به [[عناد]] استهزا کننده [[یقین]] داشته باشیم و برای [[هدایت]] و توجه دادن او به [[اشتباه]] از همه راهها [[ناامید]] شویم که در این صورت نه تنها استهزا ناپسند نیست، بلکه [[نیکو]] و حتی [[واجب]] خواهد بود<ref>الفرقان، ج ۲۶ ـ ۲۷، ص ۲۴۴.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی]] و [[مرتضی اورعی|اورعی]]؛ [[استهزاء - فدکی و اورعی (مقاله)|مقاله "استهزاء"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳.</ref> | |||
==ریشههای [[استهزا]]== | ==ریشههای [[استهزا]]== | ||
استهزا چه در حوزه [[عقیده]] باشد، یا در حوزه [[اخلاق]] منشأ و ریشههای متعددی دارد. برخی از این ریشهها از نگاه [[قرآن]] عبارت است از<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی]] و [[مرتضی اورعی|اورعی]]؛ [[استهزاء - فدکی و اورعی (مقاله)|مقاله "استهزاء"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳.</ref>: | استهزا چه در حوزه [[عقیده]] باشد، یا در حوزه [[اخلاق]] منشأ و ریشههای متعددی دارد. برخی از این ریشهها از نگاه [[قرآن]] عبارت است از<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی]] و [[مرتضی اورعی|اورعی]]؛ [[استهزاء - فدکی و اورعی (مقاله)|مقاله "استهزاء"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳.</ref>: | ||