ضروری مذهب: تفاوت میان نسخه‌ها

== معناشناسی ==

ضروری، گاهی به معنای [[بدیهی]] و گاهی به معنای [[لازم]] به‌کار می‌رود و به عبارتی دیگر: هر آنچه چاره‌ای از آن نیست ([[اضطرار]]). ضروری به معنای نخست، مقابل نظری در کلمات [[فقها]] با اضافه به [[دین]] و [[مذهب]] به کار رفته است<ref>ر. ک: الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص:۱۴؛ الحاشیة علی مدارک الاحکام، ج۱، ص:۳۰۷ و ۳۲۴.</ref>.

مراد از [[ضروری دین]] آن بخش از [[آموزه‌های دینی]] - اعم از اصول و [[فروع]] - است که ثبوت آن در دین مسلم و بدیهی است و نیازی به [[استدلال]] ندارد و هر [[مسلمانی]] - اعم از [[خواص]] و [[عوام]] - آن را می‌داند، مانند [[معاد]]، [[وجوب]] [[نماز]]، [[روزه]] و [[حج]].

مراد از ضروری مذهب اصول و فروع بدیهی و مسلم [[شیعه دوازده امامی]] است، از قبیل [[امامت امامان معصوم]] {{عم}}، [[مشروعیت]] [[متعه]] ([[ازدواج موقت]]) و [[حرمت]] [[قیاس]]<ref>مصابیح الظلام، ج۱، ص:۵۳؛ نتائج الافکار، ص:۱۷۹.</ref>. از [[احکام]] آن در باب‌های [[طهارت]]، شهادات و حدود [[سخن]] گفته‌اند<ref>ر. ک. [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۱۴۴-۱۴۶.</ref>.

در تعریفی دیگر ضروری مذهب، یعنی آنچه به [[تواتر]] برای گروندگان به آن مذهب، [[نقل]] و یا [[اثبات]] شده است و [[پیروان]] مذهب، [[تردید]] در آن را روا نمی‌بینند و هیچ [[مخالفت]] و انکاری را نسبت به آن برنمی تابند. برای مثال [[مسلمانان]] هیچ گاه نمی‌پذیرند [[پیامبر]] بزرگ [[اسلام]]، مرتکب گناهی گردد و [[شیعه]] به هیچ روی، نسبت دادن [[کار]] [[ناشایست]] را به [[ائمه معصوم]] خود و [[پیامبران]] برنمی تابند؛ اگرچه در تعریف و [[تعیین]] گستره و مصداق‌های ضروری [[دین]] و مذهب، اختلاف‌هایی به چشم می‌‌آید و از این رو، مشکلی مانند معیار [[عقل]] را در پیش رو دارد، امّا به هر حال، می‌‌توان آن را محکی برای [[نقد]] [[روایت]] دانست. [[امامان]] ما در بحث [[عصمت انبیا]]، به ردّ اخباری پرداخته‌اند که پیامبران را مانند افراد عادی، دارای [[گناه]] و [[خطا]] می‌‌دانند. [[امام رضا]] {{ع}} در نقد [[گمان]] [[نادرست]] [[عالمان]] معاصرش درباره [[ازدواج حضرت]] [[داوود]] {{ع}} با [[بیوه]] اوریا، [[عصمت پیامبران]] را گوشزد می‌‌کند و سپس [[حقیقت]] ماجرا را بیان می‌‌دارد. گمان نادرست عالمان معاصر داوود {{ع}} چنین بوده است که ایشان هنگام [[خواندن نماز]] پرنده [[زیبایی]] را می‌‌بیند. نمازش را [[قطع]] می‌‌کند و در تعقیب آن، چشمش به [[همسر]] اوریا می‌‌افتد و از این رو اوریا را به [[جبهه]] [[جنگ]] می‌‌فرستد تا کشته شود و داوود بتواند با همسرش [[ازدواج]] کند. امام رضا {{ع}} پس از ردّ این [[خبر]] بیان می‌‌دارد که در دوران [[حضرت داوود]] با همسر [[شهید]] ازدواج نمی‌کردند و آنان تا پایان [[عمر]] بدون شوهر می‌‌ماندند. [[خداوند]] به داوود [[فرمان]] داد این [[عادت]] [[ناپسند]] را بشکند. این داستان، مشابه [[ازدواج پیامبر اسلام]] با [[زینب]]، همسر پسرخوانده‌اش [[زید بن حارثه]] است. روایت دیگری که پیش دانسته‌های ضروری ما مانع پذیرش و اعتبار آن می‌‌گردد، [[حدیث]] «[[رفع تکلیف]] از شیعه» به طور کلی یا در شب و [[روز]] خاصّی است که با ضروری دین، یعنی مکلّف بودن همه آدمیانِ بالغ و [[عاقل]]، در تضادّ است و نیز با [[روایات]] متعدّدی که [[شیعیان]] را به عمل و [[طاعت]] فرا می‌‌خوانَد و از [[پیروی]] [[غالیان]] و اکتفا نمودن به [[شیعه]] پنداشتن خود و داشتن [[ولایت]]، بازمی دارد. [[احادیث]] «رفع قلم و [[تکلیف]]» اگر هم به معنای [[رفع تکلیف]] باشد، منحصر به دیوانگان، [[کودکان]]، غافلان و افرادی از این قبیل است که در [[علم]] [[فقه]] و اصول مورد بحث قرار گرفته و تعدّی از آن به دیگران و زمان‌های خاص مانند روزهایی از [[ربیع الاول]]، [[نیازمند]] [[دلیل]] معتبر است<ref>[[عبدالهادی مسعودی|مسعودی، عبدالهادی]]، [[در پرتو حديث (کتاب)|در پرتو حدیث]]، ج۱، ص۲۶۸-۲۶۹.</ref>.

== منکر ضروری مذهب ==

منکر ضروری مذهب، مانند منکر [[امامت امامان معصوم]] {{عم}}، یا غیر [[شیعه دوازده امامی]] است و یا [[شیعه]] است. در فرض نخست در اینکه انکار آن موجب کفر و [[ارتداد]] وی می‌شود یا نه، [[اختلاف]] است. قول نخست به مشهور قدما نسبت داده شده است<ref>الحدائق الناضرة، ج۵، ص:۱۷۵.</ref> و قول دوم را به مشهور ـ مطلقا اعم از قدما و متأخران ـ نسبت داده‌اند<ref>جواهر الکلام، ج۶، ص:۶۰.</ref>.

در فرض دوم (منکر، شیعه باشد) به تصریح برخی انکار ضروری مذهب - همچون [[متعه]] یا [[وجود امام زمان]] {{ع}} - موجب ارتداد و کفر می‌شود<ref>مصباح الهدی، ج۱، ص:۳۹۰.</ref>.<ref>ر. ک. [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۱۴۴-۱۴۶.</ref>

== منابع ==

# [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]

== جستارهای وابسته ==

== پانویس ==