پیادهروی اربعین در تاریخ اسلام: تفاوت میان نسخهها
←مقدمه
(صفحهای تازه حاوی «{{امامت}} <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85...» ایجاد کرد) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
در طول همه مسیرهای پیادهروی، «موکب»هایی به تعداد بسیار زیاد توسط اجتماعات مذهبی، عشایر بومی منطقه و ساکنان روستاهای حوالی هر مسیر برقرار است که به [[زائران]] به صورت رایگان خدمات ارائه میکنند. [[مدیریت]] موکبها به شکل کاملاً مردمی و مستقل از [[دولت]] انجام میشود. موکبها را به دو دسته «موقتی» (که معمولاً در خیمههای پارچهای برپا میشوند) و «دائم» (که ساختمانهای کوچک و بزرگ دارند) میتوان تقسیم کرد. خدماتی که در موکبها به زائران ارائه میشود طیف گستردهای را دربر میگیرد؛ مانند در [[اختیار]] قراردادن محلی برای اسکان موقت و استراحت، تهیه و توزیع انواع اغذیه و خوراکی، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و خدمات متفرقه نظیر واکس زدن کفشها، ماساژ [[بدن]] و پاها، تعمیر وسایل و موارد دیگر. [[اعتقاد]] به [[فضیلت]] بسیار [[زیارت امام حسین]]{{ع}} به خصوص در اربعین و جایگاه زائران آن [[حضرت]]، سبب شده است که بین صاحبان موکبهای مختلف و ارائه دهندگان خدمات، بر سر ارائه خدمات بیشتر و بهتر و جلب نظر [[زائران]] [[رقابت]] درگیرد. | در طول همه مسیرهای پیادهروی، «موکب»هایی به تعداد بسیار زیاد توسط اجتماعات مذهبی، عشایر بومی منطقه و ساکنان روستاهای حوالی هر مسیر برقرار است که به [[زائران]] به صورت رایگان خدمات ارائه میکنند. [[مدیریت]] موکبها به شکل کاملاً مردمی و مستقل از [[دولت]] انجام میشود. موکبها را به دو دسته «موقتی» (که معمولاً در خیمههای پارچهای برپا میشوند) و «دائم» (که ساختمانهای کوچک و بزرگ دارند) میتوان تقسیم کرد. خدماتی که در موکبها به زائران ارائه میشود طیف گستردهای را دربر میگیرد؛ مانند در [[اختیار]] قراردادن محلی برای اسکان موقت و استراحت، تهیه و توزیع انواع اغذیه و خوراکی، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و خدمات متفرقه نظیر واکس زدن کفشها، ماساژ [[بدن]] و پاها، تعمیر وسایل و موارد دیگر. [[اعتقاد]] به [[فضیلت]] بسیار [[زیارت امام حسین]]{{ع}} به خصوص در اربعین و جایگاه زائران آن [[حضرت]]، سبب شده است که بین صاحبان موکبهای مختلف و ارائه دهندگان خدمات، بر سر ارائه خدمات بیشتر و بهتر و جلب نظر [[زائران]] [[رقابت]] درگیرد. | ||
در طول مسیرهای راهپیمایی، تعداد بیشماری از نمادها و [[تبلیغات]] گروههای مختلف [[شیعی]] به چشم میخورد. از جمله پرشمارترین این نمادها میتوان بیرقها و پرچمهای گوناگون، [[شمایل]] و تصاویر منسوب به [[امامان شیعه]] و دیگر شخصیتهای [[دینی]] (بیش از همه [[شمایل امام حسین]]{{ع}} و [[حضرت]] ابالفضل) و تصاویر [[مراجع]] و [[رهبران]] [[سیاسی]] - مذهبی [[شیعه]] (به ویژه [[ | در طول مسیرهای راهپیمایی، تعداد بیشماری از نمادها و [[تبلیغات]] گروههای مختلف [[شیعی]] به چشم میخورد. از جمله پرشمارترین این نمادها میتوان بیرقها و پرچمهای گوناگون، [[شمایل]] و تصاویر منسوب به [[امامان شیعه]] و دیگر شخصیتهای [[دینی]] (بیش از همه [[شمایل امام حسین]]{{ع}} و [[حضرت]] ابالفضل) و تصاویر [[مراجع]] و [[رهبران]] [[سیاسی]] - مذهبی [[شیعه]] (به ویژه [[سید محمد صدر]]، [[سید مقتدی صدر]]، [[سید علی سیستانی]]، [[سید علی خامنهای]]، [[سید محمد حسین حکیم]] و [[سید صادق شیرازی]]) را نام برد. در بین راهپیمایان از هرجنس، سن، نژاد، و حتی [[دین]] و [[مذهب]] و نیز از کشورهای مختلف و با گرایشهای گوناگون [[فکری]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و سیاسی حضور دارند. حتی برخی افراد دارای معلولیت جسمی نیز با ویلچر و [[عصا]] در این [[آیین]] شرکت میکنند. گرچه این آیین ماهیتی شیعی دارد، اما هر ساله شماری از [[اهل سنت]] و اقلیتهای غیرمسلمان عراقی نیز در آن شرکت دارند. از دیگر ویژگیهای برجسته این آیین، [[امنیت]] حضور در آن برای [[زنان]] و [[کودکان]] است. | ||
حین پیادهروی، برخی شعارهای حماسی مذهبی (نظیر «لبیک یا حسین») سر میدهند و برخی نیز [[اذکار]] و دیگر [[متون دینی]] را زمزمه میکنند. همچنین در فواصلی از مسیر به ویژه در نزدیکی [[کربلا]]، زائران به [[عزاداری]] و روضهخوانی میپردازند و سینه یا زنجیر میزنند یا هوسهخوانی میکنند. | حین پیادهروی، برخی شعارهای حماسی مذهبی (نظیر «لبیک یا حسین») سر میدهند و برخی نیز [[اذکار]] و دیگر [[متون دینی]] را زمزمه میکنند. همچنین در فواصلی از مسیر به ویژه در نزدیکی [[کربلا]]، زائران به [[عزاداری]] و روضهخوانی میپردازند و سینه یا زنجیر میزنند یا هوسهخوانی میکنند. | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
تعیین تعداد شرکت کنندگان در پیادهروی اربعین دشوار است. ارقام متفاوتی هر سال توسط مراجع رسمی و غیررسمی اعلام میشود که به نظر هیچکدام [[قطعی]] نمیتواند باشد. از قدیمیترین این آمارها میتوان به گزارش روزنامه الاخبار(چاپ [[بغداد]]) در ۲۳ صفر ۱۳۶۵ق (۲۶ بهمن ۱۳۲۴ش) اشاره کرد که [[جمعیت]] شرکت کننده در پیادهروی آن سال را بالغ بر یک میلیون و ۵۴۶ هزار نفر ذکر کرده است. از جدیدترین آمارها هم میتوان به گزارش [[وزیر]] حمل و نقل [[عراق]] اشاره کرد که تعداد [[زائران]] در [[اربعین]] [[سال]] ۱۴۳۷ق/۱۳۹۴ را «بیش از ۲۶ میلیون نفر» اعلام کرده است. در هر حال میتوان گفت تعداد مشارکت کنندگان در این [[آیین]] سالانه، روندی رو به تصاعد داشته است. | تعیین تعداد شرکت کنندگان در پیادهروی اربعین دشوار است. ارقام متفاوتی هر سال توسط مراجع رسمی و غیررسمی اعلام میشود که به نظر هیچکدام [[قطعی]] نمیتواند باشد. از قدیمیترین این آمارها میتوان به گزارش روزنامه الاخبار(چاپ [[بغداد]]) در ۲۳ صفر ۱۳۶۵ق (۲۶ بهمن ۱۳۲۴ش) اشاره کرد که [[جمعیت]] شرکت کننده در پیادهروی آن سال را بالغ بر یک میلیون و ۵۴۶ هزار نفر ذکر کرده است. از جدیدترین آمارها هم میتوان به گزارش [[وزیر]] حمل و نقل [[عراق]] اشاره کرد که تعداد [[زائران]] در [[اربعین]] [[سال]] ۱۴۳۷ق/۱۳۹۴ را «بیش از ۲۶ میلیون نفر» اعلام کرده است. در هر حال میتوان گفت تعداد مشارکت کنندگان در این [[آیین]] سالانه، روندی رو به تصاعد داشته است. | ||
[[تعیین زمان]] دقیق آغاز پیادهروی اربعین به سبب کمبود منابع دشوار است. در برخی منابع، از گونهای پیادهروی زیارتی در [[زمان]] [[حیات]] [[امامان شیعه]] سخن گفتهاند. اما طبق قول مشهورتر سابقه این آیین حدوداً به میانه قرن ۱۳ برمیگردد و [[مرتضی انصاری]] (۱۲۱۴-۱۲۸۱ق) - از علمای بزرگ [[شیعه]] معاصر قاجار- از مبدعان اصلی آن بوده است. پس از وی برای مدتی این آیین کم رونق شد تا اینکه مجدداً در اوایل قرن ۱۴ به [[کوشش]] برخی از [[علمای شیعه]] ازجمله [[محدث نوری]] [[احیا]] شد و از آن پس تا امروز، با افت و خیزهایی استمرار یافته است. از عوامل مؤثر بر حیات این آیین، موضع قدرتهای [[سیاسی]] عمدتاً [[سنی]] [[حاکم]] بر عراق بوده است؛ در مقاطعی که [[حکومت]] عراق با برگزاری این آیین [[مخالفت]] کرده، از تعداد شرکت کنندگان در آن کاسته شده و برعکس، در مقاطعی که [[شیعیان]] به [[آزادیهای سیاسی]] دست یافتهاند، این آیین رونق بیشتری یافته است. در اواخر قرن ۱۴ و با استیلای [[حزب]] [[بعث]] در عراق این آیین به افولگرایید. حزب بعث که این راهپیمایی را نمودی از [[قدرت سیاسی]] شیعیان میدانست، ابتدا کوشید با کمک [[تبلیغات]] گسترده از آن بهرهبرداری سیاسی کند؛ اما با ناکامی مواجه شد و در پی مقابله با این آیین برآمد. [[اصرار]] [[شیعیان عراق]] به برگزاری پیادهروی و ممانعت [[رژیم]]، در سالهای متعدد منجر به [[اعمال]] [[خشونت]] علیه [[زائران]] شد. گزارشهایی از [[تیراندازی]] زمینی و هوایی نیروهای نظامی به سوی زائران در سالهای ۱۹۷۰م، ۱۹۷۵م و ۱۹۷۶م (۱۳۵۳، ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹) در دست است. این حملات در سال ۱۹۷۷م/۱۳۶۰ به اوج خود رسید. در آن سال، نیروهای بعثی در نزدیکی [[کربلا]] به روی زائران پیاده [[آتش]] گشودند. پس از آن برای مدتی پیادهروی [[اربعین]] [[ممنوع]] اعلام شد؛ گرچه با این وجود، برخی [[شیعیان]] به این ممنوعیت اعتنایی نمیکردند و مخفیانه خود را به کربلا میرساندند. در همان [[مقطع]]، | [[تعیین زمان]] دقیق آغاز پیادهروی اربعین به سبب کمبود منابع دشوار است. در برخی منابع، از گونهای پیادهروی زیارتی در [[زمان]] [[حیات]] [[امامان شیعه]] سخن گفتهاند. اما طبق قول مشهورتر سابقه این آیین حدوداً به میانه قرن ۱۳ برمیگردد و [[مرتضی انصاری]] (۱۲۱۴-۱۲۸۱ق) - از علمای بزرگ [[شیعه]] معاصر قاجار- از مبدعان اصلی آن بوده است. پس از وی برای مدتی این آیین کم رونق شد تا اینکه مجدداً در اوایل قرن ۱۴ به [[کوشش]] برخی از [[علمای شیعه]] ازجمله [[محدث نوری]] [[احیا]] شد و از آن پس تا امروز، با افت و خیزهایی استمرار یافته است. از عوامل مؤثر بر حیات این آیین، موضع قدرتهای [[سیاسی]] عمدتاً [[سنی]] [[حاکم]] بر عراق بوده است؛ در مقاطعی که [[حکومت]] عراق با برگزاری این آیین [[مخالفت]] کرده، از تعداد شرکت کنندگان در آن کاسته شده و برعکس، در مقاطعی که [[شیعیان]] به [[آزادیهای سیاسی]] دست یافتهاند، این آیین رونق بیشتری یافته است. در اواخر قرن ۱۴ و با استیلای [[حزب]] [[بعث]] در عراق این آیین به افولگرایید. حزب بعث که این راهپیمایی را نمودی از [[قدرت سیاسی]] شیعیان میدانست، ابتدا کوشید با کمک [[تبلیغات]] گسترده از آن بهرهبرداری سیاسی کند؛ اما با ناکامی مواجه شد و در پی مقابله با این آیین برآمد. [[اصرار]] [[شیعیان عراق]] به برگزاری پیادهروی و ممانعت [[رژیم]]، در سالهای متعدد منجر به [[اعمال]] [[خشونت]] علیه [[زائران]] شد. گزارشهایی از [[تیراندازی]] زمینی و هوایی نیروهای نظامی به سوی زائران در سالهای ۱۹۷۰م، ۱۹۷۵م و ۱۹۷۶م (۱۳۵۳، ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹) در دست است. این حملات در سال ۱۹۷۷م/۱۳۶۰ به اوج خود رسید. در آن سال، نیروهای بعثی در نزدیکی [[کربلا]] به روی زائران پیاده [[آتش]] گشودند. پس از آن برای مدتی پیادهروی [[اربعین]] [[ممنوع]] اعلام شد؛ گرچه با این وجود، برخی [[شیعیان]] به این ممنوعیت اعتنایی نمیکردند و مخفیانه خود را به کربلا میرساندند. در همان [[مقطع]]، [[سید محمد صادق صدر]] (۱۳۲۲-۱۳۷۷ق) نیز با صدور فتوایی پیادهروی به کربلا را [[واجب]] اعلام کرد. با [[سقوط]] [[حزب]] [[بعث]] و از سال ۲۰۰۳ م /۱۳۸۱ پیادهروی [[احیا]] شده و در ابعادی وسیعتر از گذشته ادامه یافت. در سالهای اخیر، تحولات [[سیاسی]] و [[فکری]] در [[عراق]]، [[آزادی]] مذهبی شیعیان، رفع محدودیت برای حضور شیعیان دیگر کشورها (به خصوص [[ایران]])، افزایش امکانات فناورانه ازجمله بهبود سیستمهای حمل و نقل و پویشهای مردمی با استفاده از رسانههای جدید، در کنار اقدامات گسترده دولتهای ایران و عراق درجهت تسهیل [[سفر]] زائران و فراهم کردن شرایط مناسب برای برگزاری این [[آیین]]، به توسعه سریع آن منجر شده است. با این وجود، پیادهروی هنوز آیین پرمخاطرهای است و گروههای تروریستی معارض با شیعیان به خصوص گروههای تکفیری [[سلفی]] - وهابی که اساساً [[زیارت]] را مصداق [[شرک]] و پیادهروی را هم [[بدعت]] و شرکآمیز میدانند، برای اخلال در برگزاری این آیین از طریق ناامنسازی مسیرو [[کشتار]] زائران به روشهای مختلف (انجام عملیات انتحاری، شلیک موشک از راه دور، ایجاد مسمومیت غذایی در بین زائران و...) تلاشهای زیادی کردهاند. گرچه عمده این تلاشها ناکام مانده است.<ref>[[پیمان اسحاقی|اسحاقی، پیمان]]، [[فرهنگ سوگ شیعی (کتاب)|مقاله «پیادهروی اربعین»، فرهنگ سوگ شیعی]]، ص ۹۹.</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||