تحدی در علوم قرآنی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{امامت}}

<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تحدی]]''' است. "'''[[تحدی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تحدی در قرآن]]- [[تحدی در علوم قرآنی]] - [[تحدی در کلام اسلامی]]</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

==آیات تحدی==

تحدّی در لغت به معنای مبارز‌طلبی است، و در اصطلاح به آیاتی که [[خداوند]] در آن، [[مخالفان]] و [[منکران]] [[وحی]] و [[نبوت]] [[حضرت محمد]]{{صل}} را به [[مبارزه]] و آوردن مثل [[قرآن]] [[دعوت]] کرده است [[آیات]] تحدّی می‌گویند. این آیات سه دسته‌اند:

#'''آیات [[تحدی]] به کل قرآن:''' آیات {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«یا می‌گویند (خود) آن را فرا بافته است  (نه،) بلکه ایمان ندارند» سوره طور، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كَانُوا صَادِقِينَ}}<ref>«پس اگر راست می‌گویند گفتاری مانند آن بیاورند» سوره طور، آیه ۳۴.</ref> و {{متن قرآن|قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَى مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو: اگر راست می‌گویید (خود) کتابی از سوی خداوند بیاورید که از آن دو رهنمون‌تر باشد تا من از آن پیروی کنم» سوره قصص، آیه ۴۹.</ref>، {{متن قرآن|فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«پس اگر پاسخت را ندهند بدان که از خواهش‌ها (ی نفس) شان  پیروی می‌کنند و گمراه‌تر از آنکه بی‌رهنمودی از خداوند، از خواهش (نفس) خویش پیروی کند کیست؟» سوره قصص، آیه ۵۰.</ref>؛

#'''آیات تحدی به ده [[سوره]]:''' آیات {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُواْ لَكُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أُنزِلِ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَن لاَّ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ}}<ref>«یا می‌گویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست می‌گویید ده سوره‌ای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم می‌توانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید» سوره هود، آیه ۱۳-۱۴.</ref>؛

#'''آیات تحدی به یک سوره:''' [[آیه]] {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«یا می‌گویند (پیامبر) آن را بربافته است، بگو: اگر راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و هر کس جز خداوند را می‌توانید فرا خوانید» سوره یونس، آیه ۳۸.</ref> و {{متن قرآن|وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستاده‌ایم تردیدی دارید، چنانچه راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید» سوره بقره، آیه ۲۳.</ref>، {{متن قرآن|فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ}}<ref>«و اگر چنین نکردید- که هرگز نمی‌توانید کرد- پس، از آتشی پروا کنید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست؛ برای کافران آماده شده است» سوره بقره، آیه ۲۴.</ref>.<ref>سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۴؛ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۲۱؛ زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)، جلد۲، صفحه ۱۱۰و۹۹؛ خالدی، صلاح عبدالفتاح، البیان فی اعجاز القرآن، صفحه ۶۴.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۵۱.</ref>

==[[تحدی]] به یک [[سوره]]==

مرحله سوم از مراحل [[تحدی قرآن]] [[تحدی]] به یک سوره است. [[خداوند حکیم]] برای [[اثبات]] [[حقانیت قرآن]] و [[صدق]] [[نبوت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} [[منکران]] را در مرحله [[اول]] به آوردن مثل کلّ [[قرآن]] فراخواند، و پس از عجز آنان در این [[مبارزه]]، تحدی به ده سوره را مطرح کرد که با [[ناتوانی]] [[کافران]] رو به رو شد؛ ازاین‌رو، در مرحله بعدی، تحدی به یک سوره را پیش کشید. تحدی به یک سوره، نخستین بار در [[آیه]] {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«یا می‌گویند (پیامبر) آن را بربافته است، بگو: اگر راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و هر کس جز خداوند را می‌توانید فرا خوانید» سوره یونس، آیه ۳۸.</ref> و سپس در آیات {{متن قرآن|وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستاده‌ایم تردیدی دارید، چنانچه راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید» سوره بقره، آیه ۲۳.</ref>، {{متن قرآن|فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ}}<ref>«و اگر چنین نکردید- که هرگز نمی‌توانید کرد- پس، از آتشی پروا کنید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست؛ برای کافران آماده شده است» سوره بقره، آیه ۲۴.</ref> مطرح شده است<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)،جلد۲،صفحه ۱۱۰؛ سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۴؛ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۳۰؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲، صفحه ۳۵۶؛ خالدی،صلاح عبدالفتاح،البیان فی اعجازالقرآن،صفحه ۶۴</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۳۶۸.</ref>

==[[تحدی]] به ده [[سوره]]==

از مراحل [[تحدی قرآن]]، [[تحدی]] به ده سوره است. [[خداوند]] متعالی برای [[اثبات]] [[راستی]] [[دعوت پیامبر]]{{صل}} و [[حقانیت قرآن]]، [[منکران]] را در آغاز به مقابله با کل [[قرآن]] فراخواند و آن‌گاه که از آوردن مثل قرآن [[ناتوان]] ماندند، آنان را به مقابله با ده سوره از قرآن [[دعوت]] کرد و از آنان خواست فقط ده سوره مثل قرآن بیاورند. در [[آیات]] {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُواْ لَكُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أُنزِلِ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَن لاَّ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ}}<ref>«یا می‌گویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست می‌گویید ده سوره‌ای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم می‌توانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید پس اگر (فراخوان) شما را پاسخ نگویند بدانید که با دانش خداوند فرو فرستاده شده است و اینکه هیچ خدایی جز او نیست، اکنون آیا گردن می‌نهید؟» سوره هود، آیه ۱۳-۱۴.</ref>.<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)، جلد۲، صفحه ۱۱۰؛ سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، لاتقان فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۴؛ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۳۰؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲، صفحه ۳۵۶؛ خالدی، صلاح عبدالفتاح، البیان فی اعجاز القرآن، صفحه ۶۴</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۳۶۶.</ref>

==[[تحدی]] به کل [[قرآن]]==

نخستین مرحله [[تحدی در قرآن]]، [[تحدی]] به کلّ قرآن است. [[خداوند]] برای [[اثبات]] [[راستی]] [[دعوت پیامبر]]{{صل}} و [[حقانیت قرآن]] به عنوان [[معجزه]] ایشان، [[مخالفان]] را به [[مبارزه]] فراخواند تا مانند قرآن را بیاورند.

همچنین در [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا}}<ref>«بگو: اگر آدمیان و پریان فراهم آیند تا مانند این قرآن آورند هر چند یکدیگر را پشتیبانی کنند همانند آن نمی‌توانند آورد» سوره اسراء، آیه ۸۸.</ref> آنان را به [[ناتوانی]] [[وصف]] کرده<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، جلد۲، صفحه ۱۱۰؛ سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۴؛ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، جلد۴، صفحه ۳۱؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲، صفحه ۳۵۶؛ خالدی، صلاح عبدالفتاح، البیان فی اعجازالقرآن، صفحه ۶۴.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۳۶۷.</ref>

==[[ترتیب نزول]] [[آیات]] تحدّی==

به آیاتی که [[خداوند]] در آن، [[مخالفان]] و [[منکران]] [[وحی]] و [[نبوت]] [[حضرت محمد]]{{صل}} را به [[مبارزه]] و آوردن مثل [[قرآن]] [[دعوت]] کرده است «آیات تحدّی» می‌گویند. بنا بر نقل قولی که در مجموعه [[شأن نزول]] [[سوره‌ها]] در کتاب‌های المبانی، [[مجمع‌ البیان]]، البرهان و [[الاتقان]] آمده، ترتیب نزول سوره‌هایی که در آنها آیات [[تحدی]] وجود دارد، به این ترتیب است: [[بنی اسرائیل]] ([[إسراء]])، [[یونس]]، [[هود]]، طور و بقره.

ترتیب مذکور تنها با ترتیب نقل شده توسط ابن‌ندیم در الفهرست [[اختلاف]] دارد. ترتیب مذکور در الفهرست چنین است: بنی اسرائیل، هود، یونس، طور و بقره<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)،جلد۱،صفحه (۱۹۳-۱۹۴)؛ سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن،جلد۱،صفحه (۴۲-۴۳)؛ جمعی از محققان،مجله پژوهش‌های قرآنی،جلد۳،صفحه ۲۰۲.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۴۵۴.</ref>

==[[تحدی قرآن]]==

تحدی در لغت یعنی مبارز‌‌طلبی و پیش‌خواندن [[خصم]] برای [[مبارزه]]، و [[غلبه]] بر او تا عجز او ظاهر شود. و در اصطلاح به معنای پیشنهاد [[خداوند]] به [[منکران]] [[وحی]] و [[رسالت]] [[خاتم‌الانبیاء]] برای آوردن نظیر [[قرآن]] است؛ زیرا آنان قرآن را ساخته [[ذهن]] [[پیامبر]]{{صل}} و از مقوله سجع [[کاهنان]] و [[اساطیر]] و افسانه پیشینیان می‌دانستند.

#منکران[[رسالت]] ادعا می‌کردند {{متن قرآن|لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«و چون آیات ما بر آنان خوانده می‌شد می‌گفتند: شنیدیم و اگر می‌خواستیم مانند آن می‌گفتیم؛ این (آیات) جز افسانه‌های پیشینیان نیست» سوره انفال، آیه ۳۱.</ref>.

#در عرف و [[فرهنگ]] [[عرب جاهلی]] که [[شعر]] و [[خطابه]]، [[هنر]] اصلی آنان بود، [[شیوه]] تحدی ادبی و [[هنری]] وجود داشته است.

خداوند منکران وحی را به تحدی فراخواند تا از گفتن نظیر آن عاجز شده، و به آسمانی بودن قرآن و [[صدق]] رسالت [[حضرت محمد]]{{صل}} پی‌ببرند و [[اقرار]] کنند.

منکران تمام [[ثروت]] و امکانات خود را برای مبارزه با پیامبر{{صل}} به‌کاربردند و به [[جنگ]] تن دادند؛ [[ولی]] در پاسخ به تحدی قرآن [[ناتوان]] ماندند.

#تحدی به کل قرآن: {{متن قرآن|قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا}}<ref>«بگو: اگر آدمیان و پریان فراهم آیند تا مانند این قرآن آورند هر چند یکدیگر را پشتیبانی کنند همانند آن نمی‌توانند آورد» سوره اسراء، آیه ۸۸.</ref>؛

#تحدی به ده [[سوره]]: {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«یا می‌گویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست می‌گویید ده سوره‌ای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم می‌توانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید» سوره هود، آیه ۱۳.</ref>؛

# [[تحدی]] به یک [[سوره]]: {{متن قرآن|وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستاده‌ایم تردیدی دارید، چنانچه راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید» سوره بقره، آیه ۲۳.</ref>.<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)،جلد۲،صفحه ۱۱۰؛ طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین،جلد۴،صفحه ۹۷؛ صفی پور، عبد الرحیم بن عبد الکریم،منتهی الارب،صفحه ۲۳۰؛ معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن،جلد۴،صفحه ۳۰؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۳۵۶.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۳۷۰.</ref>

==[[تحدی قرآن]] با [[انسان]]==

زرکشی در البرهان مسأله‌ای را ذیل یکی از فصول مباحث [[اعجاز قرآن]] به مخاطبان تحدی قرآن اختصاص داده و [[اعتقاد]] خود در اختصاص تحدی قرآن به انسان و عدم تسرّی آن به جنّیان را بیان داشته و ذکر جنّیان در [[آیه]]: {{متن قرآن|قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا}}<ref>«بگو: اگر آدمیان و پریان فراهم آیند تا مانند این قرآن آورند هر چند یکدیگر را پشتیبانی کنند همانند آن نمی‌توانند آورد» سوره اسراء، آیه ۸۸.</ref> را از باب بیان [[عظمت]] اعجاز قرآن دانسته است<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)،جلد۲،صفحه ۱۱۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۱۳۷۱.</ref>