ویژگی علوم اهل بیت: تفاوت میان نسخه‌ها

ویژگی علوم اهل بیت (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۱

۱۰٬۳۷۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۹ آوریل ۲۰۲۲

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 بنابراین [[تفسیر]] دقیق آن است که تام بودن [[علوم]] آنان به طور شأنی است؛ یعنی ایشان [[توانایی]] و امکان آن را دارند که به [[اذن]] و [[عنایت ویژه]] [[الهی]]، به هر دانشی که مختص ذات [[حق]] نباشد، دست یابند. البته پس از کسب آن [[دانش]] به شیوه‌های یادشده، ایشان بالفعل به آن [[علم]] می‌یابند و به علوم دیگری که هنوز کسب نکرده‌اند، [[علم شأنی]] دارند. یادآوری می‌شود که علم شأنی، تعبیری تسامح‌آمیز است؛ زیرا در این حالت، در واقع [[علمی]] وجود ندارد؛ فقط توان و [[استعداد]] کسب آن علم است که با [[تسامح]]، علم شأنی گفته می‌شود.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۳۷.</ref>
+==[[قطعی]] یا تغییرپذیر بودن==
+از برخی [[روایات]] می‌توان دریافت که برخی از [[علوم ائمه]]{{عم}} و حتی [[رسول خدا]]{{صل}} [[تغییر]] پذیر بوده است. در روایتی آمده است که رسول خدا{{صل}} از [[مرگ]] یک [[یهودی]] که به آن [[حضرت]] [[جسارت]] کرده بود، خبر دادند و پس از ساعاتی روشن شد که او به واسطه [[صدقه دادن]] از مرگ [[نجات یافته]] است<ref>ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۲۱۶.</ref>.
+در روایتی آمده است که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} خبر دادند که تا هفتاد سال [[سختی]] است و پس از آن [[گشایش]] است<ref>ر.ک: محمد بن مسعود عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۲۱۷؛ علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیة للامام علی بن ابی طالب، ص۱۵۵.</ref>. یکی از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} ضمن یادآوری این [[حدیث]]، به ایشان عرض کرد: هفتاد سال گذشته است و گشایشی دیده نمی‌شود! [[امام]]{{ع}} فرمودند: [[خداوند]] این کار را تا سال هفتاد مقدر کرده بود. زمانی که حسین{{ع}} کشته شد، [[غضب خداوند]] بر [[اهل]] [[زمین]] بیشتر شد؛ پس گشایش را تا سال ۱۴۰ به تأخیر انداخت. ما این خبر را به شما بیان کردیم و شما آن را منتشر کردید و پرده پوشیدگی را از آن برداشتید؛ پس خداوند آن را به تأخیر انداخت و زمانی برای آن نزد ما قرار نداد<ref>زمان شهادت امام باقر{{ع}} سال ۱۱۴ هجری است. بنابراین این گفته ایشان، مربوط به آینده است و نشان می‌دهد که قرار بود گشایشی در سال ۱۴۰ پدید آید که به واسطه انتشار این خبر، به تأخیر افتاده است.</ref>. سپس فرمودند: {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}<ref>«خداوند هر چه را بخواهد (از لوح محفوظ) پاک می‌کند و (یا در آن) می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست» سوره رعد، آیه ۳۹.</ref><ref>محمد بن مسعود عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۲۱۸؛ محمد بن حسن طوسی، الغیبه، ص۴۲۸.</ref>.
+در روایتی از [[امام باقر]] و [[امام صادق]]{{عم}} خطاب به [[ابوحمزه ثمالی]] چنین نقل شده است: اگر امروز به تو سخنی گفتیم و فردا خلاف آن را بیان کردیم، (بدان) که [[خداوند]] هر چه را بخواهد محو می‌کند و هر چه را بخواهد ثابت می‌سازد<ref>ر.ک: محمد بن مسعود عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۲۱۷؛ ملا محسن فیض کاشانی، نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین، ص۹۹.</ref>.
+[[روایات]] یادشده، البته به این معنا نیستند که تمام [[علوم ائمه]]{{عم}} از سنخ امور تغییرپذیرند. خداوند [[علوم]] بسیاری را در [[اختیار]] [[ائمه]]{{عم}} قرار داده است که برخی [[قطعی]] و برخی وابسته به شرایط، و [[تغییر]] پذیرند. در روایتی که از [[امیرالمؤمنین]] و [[امام سجاد]]{{عم}} نقل شده، آمده است: اگر آیه‌ای در [[کتاب خدا]] نبود، شما را به آنچه تا [[قیامت]] رخ می‌دهد، خبر می‌دادم. از ایشان پرسیدند: آن [[آیه]] کدام است؟ فرمودند: {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}<ref>«خداوند هر چه را بخواهد (از لوح محفوظ) پاک می‌کند و (یا در آن) می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست» سوره رعد، آیه ۳۹.</ref><ref>عبدالله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد، ص۳۵۴؛ محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۱۳۲؛ محمد بن مسعود عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۲۱۵.</ref>. از این [[کلام]] می‌توان این‌گونه برداشت کرد که [[امام]] از آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، [[آگاه]] است؛ اما می‌داند برخی مقدرات تغییر خواهد کرد؛ از این رو، از چنین امور تغییرپذیری خبر نمی‌دهد.
+البته خداوند حتی تغیرات امور متغیر را نیز در اختیار ائمه{{عم}} قرار می‌دهد. در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است:
+برای [[خداوند تبارک و تعالی]] دو (نوع) [[علم]] است: [[علمی]] که آن را برای [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و فرستادگانش آشکار کرده است. چنین دانشی را که خداوند فرشتگان، فرستادگان و پیامبرانش را به آن آگاه ساخته، ما می‌دانیم؛ و (نوع دیگر) علم مخصوص خداوند است. پس هرگاه برای خداوند در این امور بدائی رخ دهد (مقدرات تغییر کند)، خداوند از آن (تغییر) ما را آگاه می‌سازد و بر [[امامان]] پیش از ما نیز عرضه می‌شود<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۳۴: {{متن حدیث|... وَ عِلْماً اسْتَأْثَرَ بِهِ؛ فَإِذَا بَدَا لِلَّهِ فِي شَيْ‌ءٍ مِنْهُ، أَعْلَمَنَا ذلِكَ، وَ عَرَضَ عَلَى الْأَئِمَّةِ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِنَا}}. سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: علی بن جعفر عریضی، مسائل علی بن جعفر و مستدرکاتها، ص۳۲۶.</ref>.
+با توجه به نکات یاد شده، اکنون می‌توان مقصود برخی [[روایات]] را روشن‌تر دریافت. در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: [[خداوند]] دو نوع [[علم]] دارد: «علم پنهان و [[ذخیره]] شده، که آن را جز او کسی نمی‌داند و [[بدا]] از آن سرچشمه می‌گیرد؛ و نوع دیگر [[علمی]] است که به [[فرشتگان]]، [[رسولان]] و پیامبرانش آموخته و [[ائمه]]{{عم}} آن را می‌دانند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۶۱. سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۱۰۹. روایات متعدد دیگری نیز محتوای این حدیث را تأیید می‌کنند (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۳۴-۶۳۶؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۹-۱۱۲).</ref>. گویا مقصود از جمله «بدا از آن سرچشمه می‌گیرد»، اشاره به [[علم مکنون]] خداوند است که همه امور ثابت و متغیر در آن، با قید ثابت یا متغیر بودن آمده است. مثلاً بیان شده است که فلان کار مقدَّر تا چه زمانی ادامه دارد و چه [[زمان]] [[تغییر]] می‌کند. چنان که از روایات پیشین فهمیده شد، این بدان معنا نیست که فقط [[علوم]] ثابت و [[قطعی]] نزد ائمه{{عم}} است. بخشی از علومی که در [[اختیار]] ایشان قرار گرفته، قطعی، و برخی متغیر است که در صورت تغییر، خداوند ائمه{{عم}} را از آن نیز [[آگاه]] می‌سازد.
+در روایتی دیگر از امام صادق{{ع}} آمده است: «[[خداوند عزوجل]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را به علوم [[جهان]]، از ابتدا تا پایان [[دنیا]]، آگاه ساخت و خبرهای قطعی آن را به او داده و غیر آن را از [[دانش]] او استثنا کرده است»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۶۳: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْبَرَ مُحَمَّداً{{صل}} بِمَا كَانَ مُنْذُ كَانَتِ الدُّنْيَا وَ بِمَا يَكُونُ إِلَى انْقِضَاءِ الدُّنْيَا وَ أَخْبَرَهُ بِالْمَحْتُومِ مِنْ ذَلِكَ وَ اسْتَثْنَى عَلَيْهِ فِيمَا سِوَاهُ}}.</ref>. با توجه به نکات پیشین، گویا مقصود از جمله اخیر آن باشد که [[خداوند]] امور غیرقطعی را با همین [[وصف]] (یعنی تغییرپذیری، نه قطعیت) در [[اختیار]] [[پیامبر]] قرار داده است<ref>ر.ک: محمدصالح مازندرانی، شرح الکافی - الأصول و الروضة، ج۴، ص۳۳۷.</ref>. حتی اگر این [[تفسیر]] پذیرفته نشود، این [[روایت]] نمی‌تواند با [[روایات]] پیشین از نظر دلالت و سند مقابله کند؛ زیرا سند و محتوای روایات پیشین اطمینان‌آور است؛ اما سند این روایت [[ضعیف]]، و دلالت آن شاذ است<ref>شاذ، یعنی نادر و مخالف اکثریت. چنین روایتی برای پذیرش باید مؤیدات قوی داشته باشد.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۷۸.</ref>
 == جستارهای وابسته ==