ویژگی علوم اهل بیت: تفاوت میان نسخهها
←جستارهای وابسته
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
در روایتی دیگر از امام صادق{{ع}} آمده است: «[[خداوند عزوجل]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را به علوم [[جهان]]، از ابتدا تا پایان [[دنیا]]، آگاه ساخت و خبرهای قطعی آن را به او داده و غیر آن را از [[دانش]] او استثنا کرده است»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۶۳: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْبَرَ مُحَمَّداً{{صل}} بِمَا كَانَ مُنْذُ كَانَتِ الدُّنْيَا وَ بِمَا يَكُونُ إِلَى انْقِضَاءِ الدُّنْيَا وَ أَخْبَرَهُ بِالْمَحْتُومِ مِنْ ذَلِكَ وَ اسْتَثْنَى عَلَيْهِ فِيمَا سِوَاهُ}}.</ref>. با توجه به نکات پیشین، گویا مقصود از جمله اخیر آن باشد که [[خداوند]] امور غیرقطعی را با همین [[وصف]] (یعنی تغییرپذیری، نه قطعیت) در [[اختیار]] [[پیامبر]] قرار داده است<ref>ر.ک: محمدصالح مازندرانی، شرح الکافی - الأصول و الروضة، ج۴، ص۳۳۷.</ref>. حتی اگر این [[تفسیر]] پذیرفته نشود، این [[روایت]] نمیتواند با [[روایات]] پیشین از نظر دلالت و سند مقابله کند؛ زیرا سند و محتوای روایات پیشین اطمینانآور است؛ اما سند این روایت [[ضعیف]]، و دلالت آن شاذ است<ref>شاذ، یعنی نادر و مخالف اکثریت. چنین روایتی برای پذیرش باید مؤیدات قوی داشته باشد.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۷۸.</ref> | در روایتی دیگر از امام صادق{{ع}} آمده است: «[[خداوند عزوجل]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را به علوم [[جهان]]، از ابتدا تا پایان [[دنیا]]، آگاه ساخت و خبرهای قطعی آن را به او داده و غیر آن را از [[دانش]] او استثنا کرده است»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۶۳: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْبَرَ مُحَمَّداً{{صل}} بِمَا كَانَ مُنْذُ كَانَتِ الدُّنْيَا وَ بِمَا يَكُونُ إِلَى انْقِضَاءِ الدُّنْيَا وَ أَخْبَرَهُ بِالْمَحْتُومِ مِنْ ذَلِكَ وَ اسْتَثْنَى عَلَيْهِ فِيمَا سِوَاهُ}}.</ref>. با توجه به نکات پیشین، گویا مقصود از جمله اخیر آن باشد که [[خداوند]] امور غیرقطعی را با همین [[وصف]] (یعنی تغییرپذیری، نه قطعیت) در [[اختیار]] [[پیامبر]] قرار داده است<ref>ر.ک: محمدصالح مازندرانی، شرح الکافی - الأصول و الروضة، ج۴، ص۳۳۷.</ref>. حتی اگر این [[تفسیر]] پذیرفته نشود، این [[روایت]] نمیتواند با [[روایات]] پیشین از نظر دلالت و سند مقابله کند؛ زیرا سند و محتوای روایات پیشین اطمینانآور است؛ اما سند این روایت [[ضعیف]]، و دلالت آن شاذ است<ref>شاذ، یعنی نادر و مخالف اکثریت. چنین روایتی برای پذیرش باید مؤیدات قوی داشته باشد.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۷۸.</ref> | ||
==حضوری یا حصولی بودن== | |||
[[علم حصولی]] آگاهیای است که از طریق صورتهای [[ذهنی]] به اشیا حاصل میشود. این [[علم اکتسابی]] است و از راه ابزارهای [[حسی]]، مانند چشم و گوش به دست میآید. در مقابل، در [[علم حضوری]] که ابزار آن [[قلب]] یا [[روح انسان]] است، خود معلوم نزد عالم ([[روح]]) حاضر میشود. بنابراین، در علم حصولی بین عالم و معلوم، «صورت ذهنی» فاصله است؛ اما در علم حضوری، بین آن دو چیزی فاصله نیست و خود معلوم [[ادراک]] میشود، نه صورتی از آن<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۱، ص۱۵۳؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، بدایة الحکمة، ص۱۳۸.</ref>. | |||
با توجه به این تعریف و نگاهی به مباحث پیشین، میتوان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهدة [[ملکوت]]، [[عروج]] روح [[امام]] در شبهای [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی|باب فی أن الأئمة{{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و [[مشاهده]] [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست میآیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورتهای ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادیاند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد میشوند، حصولیاند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]]{{عم}}، مطالعه کتابها و صحیفههای مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شدهاند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند. | |||
درباره حصولی یا حضوری بودن [[علوم]] به دست آمده از برخی روشهای دریافت علوم توسط ائمه{{عم}}، نمیتوان به طور [[قطعی]] [[داوری]] کرد؛ زیرا ماهیت آنها برایمان روشن نیست. مثلاً [[تحدیث فرشتگان]]، اگر به صورت ایجاد صوت حسی در گوش امام باشد، دانشی حصولی، و اگر به شیوهای دیگر باشد که به حواس و صورتهای ذهنی نیازمند نباشد، حضوری است.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۱.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||