دغفل بن حنظله سدوسی شیبانی
دغفل بن حنظله سدوسی شیبانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: دغفل بن حنظله سدوسی شیبانی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی از تیره بنی عمرو بن شیبان[۱] از بنی ربیعة بن نزار، از مضر بود[۲]. وی را منسوب به برخی از اجداد میانی، ذهلی[۳] و بکری[۴] خواندهاند. نسبت وی را کسائی[۵] هم گفتهاند که وجه آن روشن نیست. البته ابن اثیر[۶]، درباره نسبت سدوسی یا شیبانی نظریاتی دارد. نام وی را «حجر»[۷] و نام پدرش را «حارث»[۸] و لقبش را «دغفل» آوردهاند[۹]. برخی منابع نیز «دعبل» گفتهاند[۱۰] که تصحیف است. وی در بصره سکونت گزید[۱۱]. او مردی عالم بود و او را به عنوان «نسابه» و «علامه» معرفی کردهاند[۱۲] و به «نساب» میشناسند[۱۳] چنانکه او را در شناخت نسب ضرب المثل قرار دادهاند[۱۴].
در صحابی بودن وی اختلاف است. ابن عبدالبر[۱۵]، پس از اشاره به نام وی میگوید: ابن اسحاق و دیگران نسب او را آورده و گفتهاند که او صحابی بود و از رسول خدا(ص) روایت دارد، اما روایت شنیدن او از رسول خدا(ص) نزد من درست نیست. برخی او را در شمار تابعین آوردهاند[۱۶] و عدهای گفتهاند او زمان رسول خدا(ص) را درک کرد[۱۷] اما از آن حضرت روایت نشنیده است[۱۸]. از نظر برخی وی حتی رسول خدا(ص) را درک نکرده است[۱۹] و شاید از این رو[۲۰]، با صراحت صحابی بودن وی رد شده است. بنا بر نقلی دغفل دید که عباس بن عبدالمطلب از عمر بن خطاب درباره شاعران پرسید و او ویژگیهای برخی شاعران را برشمرد[۲۱]. ابن حجر[۲۲]، وی را همنشین حنیف بن یزید بن جعونه دانسته، اما نام وی را «دعبل» آورده که اشتباه است. گفتهاند معاویه، وی را فراخواند و از او درباره ادبیات عرب، نسب و نجوم پرسید و چون او را مردی عالم یافت پرسید: تو این علوم را از کجا آموختهای؟ گفت: با قلبی درک کننده و زبانی پرسشگر[۲۳] آموختهام[۲۴] از این رو، معاویه به او دستور داد تا مربی یزید در علوم مختلف شود[۲۵]. وی در یوم دولاب[۲۶] در حدود سال هفتاد[۲۷] یا شصت[۲۸] یا ۶۵ هجری[۲۹] درگذشت[۳۰]. وی به همراه شماری دیگر برای فرار از دست خوارج خود را در دجیل[۳۱] پرتاب کرد و غرق شد[۳۲]. از وی دو روایت درباره عمر شریف پیامبر(ص) که ۶۵ سال بود[۳۳] و درباره روزه نصارا[۳۴] نقل شده است؛ اما عدهای به نقل از احمد بن حنبل او را ناشناخته دانستهاند[۳۵].[۳۶]
جستارهای وابسته
- بنیمضر (قبیله)
- بنی ربیعة بن نزار (قبیله)
- بنی عمرو بن شیبان (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ یا از سدوس بن ذهل، ر.ک: خلیفه بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۳۴۰.
- ↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۱، ص۲۱؛ ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۳۱۹.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۵۵؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۱۵؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۰۰.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۸، ص۲۱۲.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۰۱.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۰۰.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۰۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۱۸۳؛ زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۳۴۰.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۰۱.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۰۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۱۸۳.
- ↑ ابن عبدالبر، جامع بیان العلم وفضله، ج۱، ص۸۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۷.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۴۱؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۹۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۵.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۵۴؛ سمعانی، الأنساب، ج۵، ص۴۸۲.
- ↑ آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱، ص۳۲۹؛ زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۳۴۰.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۵.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۱۰۱؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۳۴۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۱۰۱؛ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۱۱۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۱۰۱؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۵۳۴.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۵۵.
- ↑ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، الأغانی، ج۸، ص۲۰۸.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۷.
- ↑ و گوشهای شنوا برای علم، ر.ک: ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۳، ص۲۹۴.
- ↑ و آفت دانش فراموشی است، خیرانی، جزء ما رواه الخیرانی، ج۲، ص۲۲۶.
- ↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۲۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۵.
- ↑ محل نبرد خوارج با امیر بصره ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۸۵.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۲۶.
- ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۱۴.
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۸۵.
- ↑ برای اطلاع بیشتر ر.ک: بلاذری، أنساب الأشراف، ج۷، ص۱۴۹.
- ↑ رودی در اهواز و به معنای دجله کوچک است، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۴۳.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، الأغانی، ج۶، ص۱۵۶؛ استرآبادی، شرح الشافیه، ج۴، ص۵۰۴.
- ↑ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۴۷؛ ترمذی، الشمائل النبویه، ص۳۲۴؛ ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۳، ص۲۹۳؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۲۶.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۵۴؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲، ص۲۲۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۷، ص۲۸۸.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۷، ص۲۸۸؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۴۸۷؛ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۲، ص۲۷.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «دغفل بن حنظله سدوسی شیبانی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۷۰-۲۷۱.