سریه سعد بن ابی وقاص به خرار
سریه چیست؟
سَریّه به معنای شبانه راه پیمودن است. در اصطلاح تاریخ اسلام به دستهای از سپاهیان که از سوی حضرت محمد (ص) به عنوان هجوم بر دشمن، یا دفع تجاوز یا کسب اطلاعات نظامی اعزام میشدند و پیامبر شخصاً در آن عملیات شرکت نداشت، "سریّه" گفته میشد. جمع آن "سرایا" است. بر خلاف غزوهها که خود پیامبر در آن لشکرکشی و جنگ، حضور داشت. تعداد سریّههای پیامبر اسلام را تا حدود ۳۶ مورد نقل کردهاند[۱].
سعد بن ابیوقاص
ابو اسحاق، سعد پسر ابی وقاص مالک بن وهیب بن عبد مناف از تیره بنیزهره قریش و مادرش حمنه دختر سفیان بن امیه[۲] و در نقلی دختر ابوسفیان بود[۳]. زمان ولادت سعد و نیز زمان مسلمان شدنش دقیق مشخص نیست[۴]. بنا به نقلی، او هفتمین کسی بود که مسلمان شد و در آن هنگام ۱۹ سال داشت[۵]؛ اما در نقلی از خود سعد، سومین مسلمان بوده است[۶]. این گزارش، با آنچه نقل شده که او به دعوت ابوبکر به همراه چند نفر در محضر رسولخدا (ص) ایمان آورد[۷]، با سومی بودن او سازگاری ندارد[۸].
از نقش سعد تا پیش از هجرتش به مدینه اطلاعی در دست نیست، جز آنکه گفته شده وی زمانی که مشرکان از نماز گزاردن مسلمانان در درهها و به دور از چشم مشرکان مکه آگاهی یافتند و به نزاع آنان با مسلمانان انجامید، سعد بن ابی وقاص با استخوان شتر، ضربتی بر سر مشرکی زد و از همین رو مؤرخان بر این باورند نخستین خونی که به دست مسلمانی ریخته شد، در همین ماجرا و به دست سعد بود[۹].[۱۰]
تاریخچه این سریه
پیامبر اکرم (ص) در ماه ذی قعده، آغاز نهمین ماه هجرت، سعد بن ابی وقاص را پرچمدار لشکری قرار داد تا به سوی خرّار[۱۱] حرکت کند. پیامبر (ص) به سعد فرمود: "ای سعد، حرکت کن تا به منطقه خرّار برسی، کاروانی از قریش از آنجا خواهد گذشت". سعد میگوید: همراه بیست یا بیست و یک مرد پیاده به راه افتادیم. روزها خود را مخفی و شبها راه میپیمودیم. صبح روز پنجم به خرّار رسیدیم و فهمیدیم که کاروان دیروز از آنجا گذشته است. پیامبر (ص) به من فرموده بود که از خرّار دورتر نروم و اگر چنین نبود امید داشتم که بتوانم به کاروان برسم. پیامبر (ص) تا زمانی که همراه انصار در جنگ بدر شرکت فرمود، هیچ یک از ایشان را به مأموریت جنگی اعزام نکرد؛ زیرا انصار شرط کرده بودند که از پیامبر (ص) در مدینه دفاع خواهند کرد[۱۲].
در اینکه فرمانده مشرکان چه کسی بود، اختلاف است. بعضی ابوسفیان بن حرب و بعضی دیگر مکرز بن حفص را نام بردهاند. اما نقل درست آن است که ابوسفیان فرمانده بود و دویست نفر از مشرکان را همراه داشت و در ذی قعده همین سال پیامبر (ص) سعد بن ابی وقاص را با پرچمی سفید به سوی خرار فرستاد و پرچمدار وی مقداد بن عمرو بود[۱۳].[۱۴]
منابع
پانویس
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی.
- ↑ الطبقات، ج۳، ص۱۰۱-۱۰۳؛ اسدالغابه، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ اسدالغابه، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ أنسابالاشراف، ج۱۰، ص۱۲.
- ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۶-۶۰۷.
- ↑ الطبقات، ج۳، ص۱۰۲-۱۰۳؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۱.
- ↑ سیره ابن اسحاق، ص۱۴۰؛ البدء و التاریخ، ج۴، ص۱۴۵؛ مروج الذهب، ج۲، ص۲۷۷.
- ↑ البدایة والنهایه، ج۳، ص۳۲.
- ↑ السیرة النبویه، ج۱، ص۲۶۳؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۱۳۲؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ اکبری کارمزدی، محمد، مقاله «سعد بن ابی وقاص»، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵.
- ↑ منطقهای که در نزدیک جحفه و به نقلی نزدیک خیبر قرار دارد. معجم البلدان، یاقوت حموی، ج۲، ص۳۵۰.
- ↑ المغازی، واقدی، ج۱، ص۱۱.
- ↑ تاریخ الطبری، طبری، ج۲، ص۴۰۳.
- ↑ عسکری، عبدالرضا، مقاله «مقداد بن اسود»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲، ص۶۰۹-۶۱۰.