|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| اهل التقوى: كسى كه سزوار است براى او شريك قرار داده نشود و از محرّمات وى پرهيز شود، از اسما و صفات الهى | | اهل التقوی: کسی که سزوار است برای او شریک قرار داده نشود و از محرّمات وی پرهیز شود، از اسما و صفات الهی |
|
| |
|
| اين واژه مركب از دو كلمه «اهل» و «تقوا» است. اهل در لغت به معناى سزاوار و شايسته، نجيب، اصيل، خاندان، خويشاوندان، زن، مالك، مقيم و ساكن، قارى، مردم، امت و پيروان آمده است.[1] جامع همه اين معانى، تحقق اُنسى است كه با اختصاص يا تعلق و وابستگى همراه باشد كه نسبت به مضاف اليه و موارد كاربرد، معانى آن متفاوت مىشود.[2] تقوا نيز از ريشه «وقايه» به معناى دورى گزيدن[3] و حفظ شئ از امور آسيبرسان است و گاه به معناى ترس نيز به كار رفته است[4]، بنابراين اهلالتقوى تركيبى اضافى و به معناى كسى است كه شايسته است از مقام او ترسيده و از مخالفت با وى پرهيز شود. تقوا* در اصطلاح شرع نيز بر پاسدارى و كمال مراقبت نفس در برابر گناه، از طريق انجام دادن واجبات و ترك محرمات بلكه ترك برخى مباحات اطلاق شده است.[5]
| | این واژه مرکب از دو کلمه «اهل» و «تقوا» است. اهل در لغت به معنای سزاوار و شایسته، نجیب، اصیل، خاندان، خویشاوندان، زن، مالک، مقیم و ساکن، قاری، مردم، امت و پیروان آمده است.[۱] جامع همه این معانی، تحقق اُنسی است که با اختصاص یا تعلق و وابستگی همراه باشد که نسبت به مضاف الیه و موارد کاربرد، معانی آن متفاوت میشود.[۲] تقوا نیز از ریشه «وقایه» به معنای دوری گزیدن[۳] و حفظ شئ از امور آسیبرسان است و گاه به معنای ترس نیز به کار رفته است[۴]، بنابراین اهلالتقوی ترکیبی اضافی و به معنای کسی است که شایسته است از مقام او ترسیده و از مخالفت با وی پرهیز شود. تقوا* در اصطلاح شرع نیز بر پاسداری و کمال مراقبت نفس در برابر گناه، از طریق انجام دادن واجبات و ترک محرمات بلکه ترک برخی مباحات اطلاق شده است.[۵] |
| اهلالتقوى به صورت اسم و وصف خداوند تنها يك بار در قرآن كريم آمده است: «ومايَذكُرونَ اِلاّ اَن يَشاءَ اللّهُ هُوَ اَهلُ التَّقوى واَهلُ المَغفِرَه = ياد نكنند و پند نگيرند، مگر آنكه خداوند خواهد. او اهل تقوا و اهل آمرزش است». (مدّثر/76،56) اهلبيت(عليه السلام)نيز در دعاها و نيايشهاى بسيارى خداوند را با اين اسم خواندهاند.[6]
| | اهلالتقوی به صورت اسم و وصف خداوند تنها یک بار در قرآن کریم آمده است: «ومایَذکُرونَ اِلاّ اَن یَشاءَ اللّهُ هُوَ اَهلُ التَّقوی واَهلُ المَغفِرَه = یاد نکنند و پند نگیرند، مگر آنکه خداوند خواهد. او اهل تقوا و اهل آمرزش است». (مدّثر/۷۶،۵۶) اهلبیت(علیه السلام)نیز در دعاها و نیایشهای بسیاری خداوند را با این اسم خواندهاند.[۶] |
| تبيين اهل التقوى:
| | تبیین اهل التقوی: |
|
| |
|
| بيشتر مفسران تقوا را در آيه ياد شده به معناى اسم مفعولى گرفته و در تفسير «هُوَ اَهلُ التَّقوى» گفتهاند: خداوند شايسته آن است كه از محرمات[7]، كيفر و مجازات او[8] و از قرار دادن شريك براى او پرهيز شود[9]، زيرا ولايت مطلقه بر هر چيزى از آنِ وى و سعادت و شقاوت انسان به دست اوست.[10]
| | بیشتر مفسران تقوا را در آیه یاد شده به معنای اسم مفعولی گرفته و در تفسیر «هُوَ اَهلُ التَّقوی» گفتهاند: خداوند شایسته آن است که از محرمات[۷]، کیفر و مجازات او[۸] و از قرار دادن شریک برای او پرهیز شود[۹]، زیرا ولایت مطلقه بر هر چیزی از آنِ وی و سعادت و شقاوت انسان به دست اوست.[۱۰] |
| بر اساس حديث قدسى[11]، همچنين روايت اَنَس از پيامبر(صلى الله عليه وآله)[12] و نيز به نقل ابوبصير از امامصادق(عليه السلام)در معناى «اَهلُ التَّقوى» در اين آيه خداوند مىفرمايد: من شايسته آنم كه از من پرهيز شود و بندهام براى من شريك وانبازى قرار ندهد.[13] برخى تقوا را به معناى اسم فاعلى گرفته كه در آن صورت معنا چنين مىشود: خدا اهل تقواست و پيوسته از هرگونه ظلم، قبيح و كارهاى غير حكيمانه مىپرهيزد و در حقيقت، بالاترين جايگاه تقوا از آن خدا و تقواى بندگان پرتوى ضعيف از تقواى الهى است.[14] | | بر اساس حدیث قدسی[۱۱]، همچنین روایت اَنَس از پیامبر(صلی الله علیه وآله)[۱۲] و نیز به نقل ابوبصیر از امامصادق(علیه السلام)در معنای «اَهلُ التَّقوی» در این آیه خداوند میفرماید: من شایسته آنم که از من پرهیز شود و بندهام برای من شریک وانبازی قرار ندهد.[۱۳] برخی تقوا را به معنای اسم فاعلی گرفته که در آن صورت معنا چنین میشود: خدا اهل تقواست و پیوسته از هرگونه ظلم، قبیح و کارهای غیر حکیمانه میپرهیزد و در حقیقت، بالاترین جایگاه تقوا از آن خدا و تقوای بندگان پرتوی ضعیف از تقوای الهی است.[۱۴] |
| رابطه اهل التقوى با اهل المغفره: | | رابطه اهل التقوی با اهل المغفره: |
|
| |
|
| مقرون ساختن اين دو اسم در يك آيه اشاره به اين معناست كه تقوا زمينهساز بخشايش است؛ يعنى خداوند كسى را كه تقوا ورزد مىبخشد[15]؛ به عبارت ديگر آنكس كه از خدا پروا و از او اطاعت كند سزاوار آن است كه خداوند در مقابل، گناهان او را ببخشايد.[16] پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله) در پاسخ پرسشى درباره تفسير اين آيه فرمود: خداوند متعالى در اين آيه مىگويد: من اهل تقوا هستم. براى من شريكى قرار ندهيد، پس هركس تقوا پيشه كند و براى من شريكى قرار ندهد اهل آن هستم كه گناهان ديگرِ او را بيامرزم.[17] برخى آن دو اسم را اشاره به مقام خوف از عذاب و رجا به مغفرت الهى دانستهاند[18]؛ همچنين از منظر علامه طباطبايى اين دو اسم، شايستگى علّت قرار گرفتن براى دعوت خداوند در آيه قبل را دارد؛ آنجا كه مىفرمايد: «اِنَّهُ تَذكِرَة * فَمَن شاءَ ذَكَرَه» (مدّثر/74،54 ـ 55)؛ بدين معنا كه چون خداوند اهل تقوا و مغفرت است، بندگان را به اندرزها و پندهاى قرآن فراخوانده تا هركس بخواهد از آن پند گيرد و نيز مىتواند آن دو اسم علت براى صدر آيه باشد: «و ما يَذكُرونَ اِلاّ اَن يَشاءَ اللّه» كه اشاره به آن است كه اهل تقوا و مغفرت بودن خداوند وقتى تمام و كامل است كه داراى اراده نافذ در همه تصميمات و اَعمال خلقباشد.[19] | | مقرون ساختن این دو اسم در یک آیه اشاره به این معناست که تقوا زمینهساز بخشایش است؛ یعنی خداوند کسی را که تقوا ورزد میبخشد[۱۵]؛ به عبارت دیگر آنکس که از خدا پروا و از او اطاعت کند سزاوار آن است که خداوند در مقابل، گناهان او را ببخشاید.[۱۶] پیامبراکرم(صلی الله علیه وآله) در پاسخ پرسشی درباره تفسیر این آیه فرمود: خداوند متعالی در این آیه میگوید: من اهل تقوا هستم. برای من شریکی قرار ندهید، پس هرکس تقوا پیشه کند و برای من شریکی قرار ندهد اهل آن هستم که گناهان دیگرِ او را بیامرزم.[۱۷] برخی آن دو اسم را اشاره به مقام خوف از عذاب و رجا به مغفرت الهی دانستهاند[۱۸]؛ همچنین از منظر علامه طباطبایی این دو اسم، شایستگی علّت قرار گرفتن برای دعوت خداوند در آیه قبل را دارد؛ آنجا که میفرماید: «اِنَّهُ تَذکِرَة * فَمَن شاءَ ذَکَرَه» (مدّثر/۷۴،۵۴ ـ ۵۵)؛ بدین معنا که چون خداوند اهل تقوا و مغفرت است، بندگان را به اندرزها و پندهای قرآن فراخوانده تا هرکس بخواهد از آن پند گیرد و نیز میتواند آن دو اسم علت برای صدر آیه باشد: «و ما یَذکُرونَ اِلاّ اَن یَشاءَ اللّه» که اشاره به آن است که اهل تقوا و مغفرت بودن خداوند وقتی تمام و کامل است که دارای اراده نافذ در همه تصمیمات و اَعمال خلقباشد.[۱۹] |
| | |
| | |
| [1]. فرهنگ فارسى، ج1، ص409؛ الوجوه والنظائر، ج1، ص28، «اهل»؛ الموسوعة الذهبيه، ج6، ص211، «الاهل».
| |
| [2]. التحقيق، ج1، ص169، «اهل».
| |
| [3]. لسان العرب، ج15، ص378، «وقى».
| |
| [4]. مفردات، ص881؛ التحقيق، ج13، ص183، «وقى».
| |
| [5]. مفردات، ص881، «وقى».
| |
| [6]. الكافى، ج2، ص513؛ من لا يحضره الفقيه، ج1، ص277؛ تهذيب الاحكام، ج3، ص124.
| |
| [7]. كشف الاسرار، ج10، ص292؛ مجمعالبيان، ج10، ص593؛ روض الجنان، ج20، ص40.
| |
| [8]. جامعالبيان، مج14، ج29، ص214؛ كنزالدقائق، ج14، ص32؛ الكشاف، ج4، ص657.
| |
| [9]. تفسير قرطبى، ج19، ص59؛ الدرالمنثور، ج8، ص340؛ الفرقان، ج29، ص269.
| |
| [10]. الميزان، ج20، ص101.
| |
| [11]. تفسير قرطبى، ج19، ص59؛ الدرالمنثور، ج8، ص340؛ الفرقان، ج29، ص269.
| |
| [12]. روض الجنان، ج20، ص40.
| |
| [13]. نورالثقلين، ج5، ص 460.
| |
| [14]. البرهان، ج5، ص532.نمونه، ج25، ص267؛ نگرش وحى بر خداشناسى، ج2، ص31.
| |
| [15]. الميزان، ج20، ص109.
| |
| [16]. تفسير بيضاوى، ج4، ص349.
| |
| [17]. الدرالمنثور، ج8، ص340.
| |
| [18]. نمونه، ج25، ص266.
| |
| [19]. الميزان، ج20، ص101.
| |
