حاکم جائر: تفاوت میان نسخه‌ها

۴٬۲۸۳ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۶ اوت ۲۰۲۲
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۴۳: خط ۴۳:
{{اصلی|مبارزه با حاکم جائر}}
{{اصلی|مبارزه با حاکم جائر}}
اصل اولیه نزد [[امامان معصوم]]{{ع}} در ارتباط با [[حاکمان]]، مخالفت با آنها و نپذیرفتن مشروعیتشان بوده است. ایشان شیوه‌های مختلفی در این [[مبارزه]] داشته‌اند مانند: ترک [[بیعت]]؛ [[اعتراض]] به حاکمان<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶۱؛ همو، علل الشرائع، ج۱، ص۱۵۰؛ نهج البلاغه‌، خ۳.</ref>؛ [[نفرین]] [[ستمگران]] <ref>ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی، الغارات‌، ص۴۴۲.</ref>؛ مبارزه و [[جهاد]]؛ مبارزه با دستگاه قضایی [[حاکمان جور]]<ref>{{متن حدیث|اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّمَا هِيَ لِلْإِمَامِ الْعَالِمِ بِالْقَضَاءِ الْعَادِلِ فِي الْمُسْلِمِينَ لِنَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۴۰۶؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۱۷.</ref>؛ ترک [[همکاری]] با [[دستگاه خلافت]]<ref>{{متن حدیث|وَ أَمَّا وَجْهُ الْحَرَامِ مِنَ الْوِلَايَةِ فَوِلَايَةُ الْوَالِي الْجَائِرِ وَ وِلَايَةُ وُلَاتِهِ الرَّئِيسِ مِنْهُمْ وَ أَتْبَاعِ الْوَالِي فَمَنْ دُونَهُ مِنْ وُلَاةِ الْوُلَاةِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ الْوِلَايَةِ عَلَى مَنْ هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ وَ الْعَمَلُ لَهُمْ وَ الْكَسْبُ مَعَهُمْ بِجِهَةِ الْوِلَايَةِ لَهُمْ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ مُعَذَّبٌ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَلَى قَلِيلٍ مِنْ فِعْلِهِ أَوْ كَثِيرٍ لِأَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ جِهَةِ الْمَعُونَةِ مَعْصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الْكَبَائِرِ}}؛ ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۳۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۸۴؛ محمدرضا و محمد و علی حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۴۸۲.</ref>؛ همکاری نکردن با حاکم جائر و [[تقیه]]<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص۵۷ ـ ۷۰؛ [[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۲۲ ـ ۱۲۷.</ref>.
اصل اولیه نزد [[امامان معصوم]]{{ع}} در ارتباط با [[حاکمان]]، مخالفت با آنها و نپذیرفتن مشروعیتشان بوده است. ایشان شیوه‌های مختلفی در این [[مبارزه]] داشته‌اند مانند: ترک [[بیعت]]؛ [[اعتراض]] به حاکمان<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶۱؛ همو، علل الشرائع، ج۱، ص۱۵۰؛ نهج البلاغه‌، خ۳.</ref>؛ [[نفرین]] [[ستمگران]] <ref>ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی، الغارات‌، ص۴۴۲.</ref>؛ مبارزه و [[جهاد]]؛ مبارزه با دستگاه قضایی [[حاکمان جور]]<ref>{{متن حدیث|اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّمَا هِيَ لِلْإِمَامِ الْعَالِمِ بِالْقَضَاءِ الْعَادِلِ فِي الْمُسْلِمِينَ لِنَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۴۰۶؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۱۷.</ref>؛ ترک [[همکاری]] با [[دستگاه خلافت]]<ref>{{متن حدیث|وَ أَمَّا وَجْهُ الْحَرَامِ مِنَ الْوِلَايَةِ فَوِلَايَةُ الْوَالِي الْجَائِرِ وَ وِلَايَةُ وُلَاتِهِ الرَّئِيسِ مِنْهُمْ وَ أَتْبَاعِ الْوَالِي فَمَنْ دُونَهُ مِنْ وُلَاةِ الْوُلَاةِ إِلَى أَدْنَاهُمْ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ الْوِلَايَةِ عَلَى مَنْ هُوَ وَالٍ عَلَيْهِ وَ الْعَمَلُ لَهُمْ وَ الْكَسْبُ مَعَهُمْ بِجِهَةِ الْوِلَايَةِ لَهُمْ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ مُعَذَّبٌ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَلَى قَلِيلٍ مِنْ فِعْلِهِ أَوْ كَثِيرٍ لِأَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ جِهَةِ الْمَعُونَةِ مَعْصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الْكَبَائِرِ}}؛ ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۳۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۸۴؛ محمدرضا و محمد و علی حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۴۸۲.</ref>؛ همکاری نکردن با حاکم جائر و [[تقیه]]<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|سیره سیاسی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص۵۷ ـ ۷۰؛ [[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۲۲ ـ ۱۲۷.</ref>.
== دیدگاه اهل سنت ==
{{اصلی|حاکم جائر از دیدگاه اهل سنت}}
از نظر [[اهل سنت]]، تنها دو دستۀ نخست حاکم جائر به شمار می‌روند. [[فقهای اهل سنت]] نیز برای [[حاکم]] شرایطی در نظر گرفته‌اند که به‌رغم وجود اختلاف‌نظر میان فقهای [[مذاهب چهارگانه]] در این باره، چنانچه حاکمی از آنها بی‌بهره باشد و یا از روش دیگری جز روش [[خلفای راشدین]] به [[حکومت]] [[دست]] یابد حاکم جائر به شمار می‌آید.
در [[فقه سیاسی]] [[اهل سنت]]، [[جور]] به معنای لغوی آن آمده و در واقع، تفاوتی میان مفهوم لغوی و اصطلاحی آن دیده نمی‌شود. در بیشتر متون [[اهل سنت]] [[جور]]، [[ستم]] و روی‌گردانی از [[حق]] تعریف شده است: {{عربی|الجور: البغي و الظلم و الميل عن الحق}}<ref>ابویعلی، مسند أبی یعلی، تحقیق حسین سلیم اسد، ج۹، ص۳۴۶؛ المعجم الصغیر للطبرانی، ج۲، ص۲۷۰.</ref>. این تعریفی عام است و کسانی را نیز که [[غاصب]] [[حق]] [[حکمرانی]] دیگران‌اند دربر می‌گیرد، و در واقع از این منظر میان تعاریف [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تفاوتی وجود ندارد؛ اما از آنجا که [[مبانی کلامی]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]] دربارۀ [[جانشینی]] پس از [[رسول خدا]]{{صل}} متفاوت است، به تبع آن در مبانی [[مشروعیت حکومت]] پس از آن [[حضرت]] نیز تفاوت وجود خواهد داشت. بنابراین [[اهل سنت]] در [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]] معیارها و ملاک‌هایی را در نظر دارد که با [[شیعه]] کاملاً متفاوت است. از نظر آنان [[حکومتی]] [[مشروع]] است که منتخب [[مردم]]، [[اهل]] حل [[عقد]] یا [[شورا]] باشد. [[شیعه]] در این باره دیدگاه دیگری دارد، در مباحث بعدی شرایط و [[ویژگی‌های حاکم]] در دو [[نظام]] بررسی خواهد شد. به هر حال، گرچه در تعریف و مصادیق حاکم جائر در دو [[نظام امامت]] و [[خلافت]] اختلاف‌نظر وجود دارد، در موارد و مصادیقی که میان دو دیدگاه اتفاق‌نظر وجود دارد - همچون [[تبعیت]] از [[حاکم]] ظالمی که به [[مردم]] [[ستم]] روا می‌دارد و [[حقوق]] دیگران را پایمال می‌کند - نیز فقهای [[دو مذهب]] دربارۀ [[اطاعت]] کردن و [[اطاعت]] نکردن از چنین حاکمی [[اختلاف]] [[رأی]] دارند. این تفاوت در آرا بر جنبش‌های معاصر [[شیعی]] و [[اهل سنت]] تأثیرهای متفاوتی بر جای گذاشته است<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۳۸.</ref>.
=== عزل حاکم جائر ===
{{ اصلی|عزل حاکم جائر}}
شرایطی که [[فقهای اهل سنت]] برای [[خلیفه]] برشمرده‌اند، دو دسته است: برخی شرایط [[انعقاد خلافت]] است و دسته‌ای شرایط استمرار آن. بحث درباره عوامل [[عزل]] خلیفه مربوط به بخش دوم، یعنی شرایط استمرار اوست. میان علمای [[اهل سنت]] درباره جواز و یا عدم جواز [[عزل حاکم جائر]] [[اختلاف]] وجود دارد<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۱۹۳.</ref>.
{{حاکم جائر}}


== منابع ==
== منابع ==
۲۲۴٬۸۴۸

ویرایش