احمد بن حسن قزاز: تفاوت میان نسخه‌ها

از جمله [[مشایخ حدیثی]] وی در [[اسناد روایات]] عبارتند از: [[صالح بن خالد ابوشعیب محاملی]]<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ش۵۴؛ و....</ref>، [[اسماعیل بن مهران]]، [[عبیس بن هشام]] و [[عبدالله بن جبلة]]<ref>رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹، ۱۵۳، ش۴۰۴ و ۲۱۶، ش۵۶۳؛ الفهرست (طوسی)، ص۴۶، ش۳۲.</ref>؛ و از جمله [[شاگردان]] وی در اسناد روایات می‌‌توان به [[محمد بن احمد بن ثابت]]<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۵۴.</ref> و [[حمید بن زیاد]]<ref>رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۴.</ref>

 

== [[طبقه راوی]] ==

احمد بن الحسن القزاز، بدون واسطه روایتی از [[معصومین]]{{عم}} نقل نکرده است؛ از این رو، [[شیخ طوسی]] نام او را در باب {{عربی|"من لم يرو عن واحد من الأئمة{{عم}}"}} ذکر کرده است <ref>ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref>.

 

[[تاریخ]] ولادت وی مشخص نیست، ولی تاریخ وفاتش به تصریح شیخ طوسی [[سال]] ۲۶۱ ق<ref>{{عربی|مات سنة إحدى و ستين و مائتين}}؛ رجال الطوسی، ص۴۰۸، ش۵۹۴۴.</ref> است و تاریخ [[وفات]] عبدالله بن جبلة که استاد وی است، سال ۲۱۹ ق<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref> است؛ در نتیجه می‌‌توان استظهار کرد که وی [[زمان امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}} را [[درک]] کرده است؛ حتی مقداری از ایام [[امامت]] [[حضرت]] ولی عصر‌{{ع}} را نیز درک کرده است؛ زیرا امام عسکری{{ع}} در سال ۲۶۰ ق به [[شهادت]] رسیده است.

 

و اما از جهت طبقه، در طبقه هفتم قرار دارد؛ زیرا [[حمید بن زیاد دهقان]]، که [[راوی]] کتاب وی است و از مشهورترین [[شاگردان]] ایشان به شمار می‌رود، در سال ۳۱۰ ق از [[دنیا]] رفته و از [[راویان]] طبقه هشتم است<ref>ر.ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۴۱.</ref>؛ چنان که [[صالح بن خالد]]؛ [[ابوشعیب محاملی]] که از شاگردان اوست، از راویان طبقه ششم شمرده شده است<ref>ر.ک: الموسوعة الرجالیة (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۸۲ و ۴۲۵.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۵.</ref>

 

== [[مذهب]] راوی ==

و [[اسماعیل پاشا بغدادی]]، ایشان را از راویان [[شیعی]] امامی قلمداد کرده و نوشته است: {{عربی|"كتاب الصفة على مذهب الواقفة لأحمد بن حسن القزاز البصري الشيعي الإمامي"}}<ref>إیضاح المکنون، ج۲، ص۳۰۹.</ref>.

 

چنان که [[عمر کحاله]] ایشان را شیعی معرفی کرده است: {{عربی|"أحمد بن الحسن القزاز البصري، الشيعي. له كتاب الصفة على مذهب الواقفة"}}<ref>معجم المؤلفین، ج۱، ص۱۶۹.</ref>.

 

از سوی دیگر، [[رجال نجاشی]] به راویان امامی اختصاص دارد، مگر در مواردی که به خلاف آن تصریح کند؛ از این رو، ذکر نام راوی در رجال نجاشی بدون آن‌که به واقفی بودنش تصریح کند، مؤید امامی بودنش است.

 

#ایشان راوی هشت کتاب عبدالله بن جبله است؛ و عبدالله بن جبله هم واقفی است. [[نجاشی]] نوشته است: {{عربی|"كان عبدالله واقفاً، و كان فقيهاً ثقة مشهوراً"}}<ref>رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.

#ایشان دارای کتابی با نام کتاب «الصفة فی مذهب الواقفة»<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref> است؛ چنان که عبدالله بن جبله [[واقفی]] هم کتابی با همین نام دارد<ref>{{عربی|"و له كتب منها... و كتاب الصفة في الغيبة على مذاهب الواقفة"}}؛ رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>.

#[[راوی]] کتاب ایشان، [[حمید بن زیاد]] است که وی نیز واقفی است و احمد بن الحسن القزاز، به جز این کتاب (کتاب الصفة فی [[مذهب]] الواقفة)، کتاب دیگری ندارد.

 

بنابراین، واقفی بودن راوی تقویت می‌شود و به [[حقیقت]] نزدیک‌تر است؛ و شاید به همین جهت، [[علامه]] [[آقابزرگ تهرانی]]، این کتاب را در [[الذریعة إلی تصانیف الشیعة (کتاب)|الذریعة الی تصانیف الشیعة]] عنوان نکرده است.

 

و اما این که چرا [[نجاشی]]، نام ایشان را در کتاب خودش ذکر کرده، با این که موضوع کتابش فهرست کردن آثار [[علمی]] [[راویان]] امامی است، شاید بدان جهت باشد که نجاشی این کتاب را در رد واقفه دانسته، نه در [[تأیید]] واقفه؛ در حالی که نام کتاب ظهور دارد که در تأیید واقفه است و نه در رد آن. و مؤید این احتمال، تألیف کتابی با همین عنوان از عبدالله بن جبله واقفی است<ref>رجال النجاشی، ص۲۱۶، ش۵۶۳.</ref>؛ علاوه بر این که اگر کتاب در رد [[واقفیه]] بود، هیچ‌گاه حمید بن زیاد آن را نقل نمی‌کرد.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۵-۱۷۷.</ref>

 

== جایگاه [[حدیثی]] راوی ==

در کتب معروف رجالی، به [[وثاقت]] احمد بن الحسن القزاز تصریح نشده است، بلکه در بعضی از آنها به عنوان راوی [[ضعیف]] معرفی شده است؛ مانند [[رجال ابن داود]] که نام وی را در بخش دوم کتابش، که به راویان ضعیف و مجهول اختصاص دارد، ذکر کرده است<ref>الرجال (إبن داود)، ص۲۲۸، ش۲۴ و ۲۸۶، ش۸.</ref>.

 

اما تحقیق مطلب آن است که با توجه به امور ذیل می‌‌توان حسن حال وی را تأیید و به روایتش [[اعتماد]] کرد:

#نام راوی در [[سند روایت]] [[تفسیر]] [[علی بن ابراهیم قمی]] آمده<ref>تفسیر القمی، ج۲، ص۳۴۹.</ref> که به [[گواهی]] مؤلف، راویان آن، [[ثقه]] و افراد قابل اعتمادند<ref>تفسیر القمی، ج۱، ص۴. {{عربی|نحن ذاكرون و مخبرون بما ينتهي إلينا و رواه مشايخنا و ثقاتنا عن الذين فرض الله طاعتهم{{عم}}...}}؛ بنا بر این که مقصود از {{عربی|مشايخنا و ثقاتنا}} اعم از مشایخ مع الواسطه و یا بلاواسطه مؤلف باشد.</ref>.

#گذشت که مراد از [[احمد بن الحسن بن ابان]] در [[سند روایت]] [[تهذیب الأحکام]] و کتاب «جوابات أهل الموصل» [[شیخ مفید]]، احمد بن الحسن القزاز است؛ و [[شیخ مفید]] درباره [[راویان]] واقع در [[اسناد روایات]] این کتاب نوشته است: {{عربی|"من الأعلام الرؤساء المأخوذ عنهم الحلال و الحرام، و الفتيا و الأحكام، الذين لا يطعن عليهم، و لا طريق إلى ذم واحد منهم، و هم أصحاب الأصول المدونة، و المصنفات المشهورة"}}<ref>جوابات أهل الموصل، ص۲۵.</ref>.

#[[روایت]] [[حمید بن زیاد]] که فردی [[ثقه]] بوده و از جهت نقل بسیاری از اصول (اصول أربعمائة)، کم‌نظیر است<ref>ر.ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۵۵، ش۲۳۸.</ref>، از احمد بن الحسن القزاز<ref>ر.ک: الفهرست (طوسی)، ص۱۰۶، ش۱۴۰.</ref>.

 

[[شیخ طوسی]] در [[الفهرست]] درباره حمید بن زیاد نوشته است: {{عربی|"ثقة، كثير التصانيف، روى الأصول أكثرها، له كتب كثيرة على عدد كتب الأصول"}}<ref>رجال النجاشی، ص۷۸، ش۱۸۶.</ref>.

و در کتاب الرجال نوشته است: {{عربی|"عالم جليل، واسع العلم، كثير التصانيف قد ذكرنا طرفاً من كتبه في الفهرست"}}<ref>رجال الطوسی، ص۴۲۱، ش۶۰۸۱. </ref>.

 

[[ابوغالب زراری]] می‌نویسد: {{عربی|"و سمعت من حميد بن زياد و أبي عبدالله بن ثابت، و أحمد بن رباح و هؤلاء من رجال الواقفة، إلا أنهم كانوا فقهاء ثقات في حديثهم كثيري الدراية"}}<ref>الأصول الستة عشر، ص۳۶ - ۳۷.</ref>.

[[محقق زنجانی]] در کتاب [[الجامع فی الرجال (کتاب)|الجامع فی الرجال]]، وقوع مکرر نام [[راوی]] در طرق [[نجاشی]] و شیخ طوسی را، [[نشانه]] [[اعتماد]] آن دو رجالی بزرگ به ایشان دانسته، و در نتیجه [[حکم]] به [[وثاقت]] وی را به عنوان حکم نزدیک به [[حق]] معرفی کرده است<ref>ر.ک: الجامع فی الرجال، ج۱، ص۳۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۱۷۷-۱۷۹.</ref>