آیه در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
بخشی معیّن به لحاظ ابتدا، انتها و کلمات از [[سوره]] [[قرآن]]. | بخشی معیّن به لحاظ ابتدا، انتها و کلمات از [[سوره]] [[قرآن]]. | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
'''[[احکام]]:''' [[احکام]] آیات سه گونه است: | '''[[احکام]]:''' [[احکام]] آیات سه گونه است: | ||
#احکام مترتّب بر آیات نه به عنوان آیه، بلکه به عنوان جزئی از قرآن، مانند [[وجوب]] [[احترام]] و [[حرمت]] مسّ آن بدون [[طهارت]]، جواز گرفتن مزد بر [[تلاوت]] یا [[تعلیم]] آن و قرار دادن آن به عنوان مهر در [[نکاح]]. | # احکام مترتّب بر آیات نه به عنوان آیه، بلکه به عنوان جزئی از قرآن، مانند [[وجوب]] [[احترام]] و [[حرمت]] مسّ آن بدون [[طهارت]]، جواز گرفتن مزد بر [[تلاوت]] یا [[تعلیم]] آن و قرار دادن آن به عنوان مهر در [[نکاح]]. | ||
#احکام مترتّب بر پارهای عنوانهای خاص از آیات، مانند آیات سجده و آیةالکرسی که در جای خود بیان میگردد. | # احکام مترتّب بر پارهای عنوانهای خاص از آیات، مانند آیات سجده و آیةالکرسی که در جای خود بیان میگردد. | ||
#احکام مترتّب بر عنوان آیه که در اینجا به آن اشاره میشود. | # احکام مترتّب بر عنوان آیه که در اینجا به آن اشاره میشود. | ||
کسی که نمیتواند [[سوره حمد]] را بخواند و وقت برای [[آموختن]] تنگ است، [[واجب]] است در [[نماز]] هفت آیه دیگر که میداند، بخواند. <ref>جواهر الکلام، ج۹، ص:۳۰۴</ref> تکرار آیه در نماز، اعم از واجب و [[مستحب]] جایز است. <ref>العروة الوثقی، ج۱، ص:۶۶۲</ref> رعایت ترتیب بین آیات [[حمد]] و نیز سوره<ref>جواهر الکلام، ج۹، ص:۳۰۰</ref> و [[موالات]] بین آنها هنگام قرائت در [[نماز واجب]] است. <ref>جواهر الکلام، ج۱۰، ص:۱۱</ref> اکتفا به قرائت یک آیه به جای سوره کوتاه در [[خطبه]] نماز جمعه، جایز است. <ref>جواهر | کسی که نمیتواند [[سوره حمد]] را بخواند و وقت برای [[آموختن]] تنگ است، [[واجب]] است در [[نماز]] هفت آیه دیگر که میداند، بخواند. <ref>جواهر الکلام، ج۹، ص:۳۰۴</ref> تکرار آیه در نماز، اعم از واجب و [[مستحب]] جایز است. <ref>العروة الوثقی، ج۱، ص:۶۶۲</ref> رعایت ترتیب بین آیات [[حمد]] و نیز سوره<ref>جواهر الکلام، ج۹، ص:۳۰۰</ref> و [[موالات]] بین آنها هنگام قرائت در [[نماز واجب]] است. <ref>جواهر الکلام، ج۱۰، ص:۱۱</ref> اکتفا به قرائت یک آیه به جای سوره کوتاه در [[خطبه]] نماز جمعه، جایز است. <ref>جواهر الکلام، ج۱۱، ص:۲۱۴</ref> | ||
قرائت بیش از هفت آیه از غیر [[عزائم]] بر جنب، حائض و نفساء، بنابر مشهور [[مکروه]] است. <ref>جواهر الکلام، ج۳، ص:۶۷، ص:۲۲۲ و ص:۳۹۸</ref> برخی قائل به حرمت آن شدهاند. <ref>الوسیلة، ص:۵۵.</ref> و از برخی، [[حرمت]] [[قرائت قرآن]] مطلقاً نقل شده است. <ref>ذکری الشیعة، ج۱، ص:۲۶۹</ref> مستحب است [[قاری]] قرآن هنگام تلاوت آیاتی که با {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}}<ref> سوره بقره، آیه ۱۰۴.</ref> و یا {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ}}<ref>«ای مردم» سوره بقره، آیه ۲۱.</ref> آغاز میشود، {{عربی|"لَبَّيكَ رَبَّنَا"}} بگوید. همچنین مستحب است اگر آیه متضمّن [[رحمت]] الـهی است، آن را از [[خدا]] بخواهد و چنانچه متذکّر [[غضب]] و [[عذاب]] الـهی است، از آن به خدا [[پناه]] ببرد. <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۱۸۹؛ العروة الوثقی، ج۱، ص:۶۶۱</ref> | قرائت بیش از هفت آیه از غیر [[عزائم]] بر جنب، حائض و نفساء، بنابر مشهور [[مکروه]] است. <ref>جواهر الکلام، ج۳، ص:۶۷، ص:۲۲۲ و ص:۳۹۸</ref> برخی قائل به حرمت آن شدهاند. <ref>الوسیلة، ص:۵۵.</ref> و از برخی، [[حرمت]] [[قرائت قرآن]] مطلقاً نقل شده است. <ref>ذکری الشیعة، ج۱، ص:۲۶۹</ref> مستحب است [[قاری]] قرآن هنگام تلاوت آیاتی که با {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا}}<ref> سوره بقره، آیه ۱۰۴.</ref> و یا {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ}}<ref>«ای مردم» سوره بقره، آیه ۲۱.</ref> آغاز میشود، {{عربی|"لَبَّيكَ رَبَّنَا"}} بگوید. همچنین مستحب است اگر آیه متضمّن [[رحمت]] الـهی است، آن را از [[خدا]] بخواهد و چنانچه متذکّر [[غضب]] و [[عذاب]] الـهی است، از آن به خدا [[پناه]] ببرد. <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۱۸۹؛ العروة الوثقی، ج۱، ص:۶۶۱</ref> | ||
در برخی [[نمازهای مستحب]]، مانند غفیله آیاتی خاص خوانده میشود. همچنین قرائت بعضی [[آیات]] در برخی [[نمازها]] [[مستحب]] است، مانند قرائت پنج [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ}}<ref>«بیگمان در آفرینش آسمانها و زمین و پیاپی آمدن شب و روز نشانههایی برای خردمندان است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد میکنند و در آفرینش آسمانها و زمین میاندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریدهای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ}}<ref>«پروردگارا! هر که را به آتش (دوزخ) درآوری، خوار کردهای و ستمگران را یاوری نخواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۹۲.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ}}<ref>«پروردگارا! ما شنیدیم فرا خوانندهای به ایمان فرا میخواند که به پروردگار خود ایمان آورید! و ایمان آوردیم؛ پروردگارا، گناهان ما را بیامرز و از بدیهای ما چشم بپوش | در برخی [[نمازهای مستحب]]، مانند غفیله آیاتی خاص خوانده میشود. همچنین قرائت بعضی [[آیات]] در برخی [[نمازها]] [[مستحب]] است، مانند قرائت پنج [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ}}<ref>«بیگمان در آفرینش آسمانها و زمین و پیاپی آمدن شب و روز نشانههایی برای خردمندان است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«(همان) کسان که خداوند را ایستاده و نشسته و آرمیده بر پهلو یاد میکنند و در آفرینش آسمانها و زمین میاندیشند: پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریدهای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ}}<ref>«پروردگارا! هر که را به آتش (دوزخ) درآوری، خوار کردهای و ستمگران را یاوری نخواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۹۲.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ}}<ref>«پروردگارا! ما شنیدیم فرا خوانندهای به ایمان فرا میخواند که به پروردگار خود ایمان آورید! و ایمان آوردیم؛ پروردگارا، گناهان ما را بیامرز و از بدیهای ما چشم بپوش و ما را با نیکان بمیران» سوره آل عمران، آیه ۱۹۳.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ}}<ref>«پروردگارا! و آنچه با پیامبرانت به ما وعده کردی عطا کن و روز رستخیز ما را خوار مگردان؛ بیگمان تو در وعده (خود) خلاف نمیورزی» سوره آل عمران، آیه ۱۹۴.</ref> | ||
از [[سوره آل عمران]] در رکعت پنجم از نافلههای ظهر؛ آیات {{متن قرآن|لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«اگر این قرآن را بر کوهی فرو میفرستادیم آن را از بیم خداوند فروتن و فروپاشیده میدیدی و این مثلها را برای مردم میزنیم باشد که بیندیشند» سوره حشر، آیه ۲۱.</ref>، {{متن قرآن|هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ}}<ref>«اوست خداوندی که خدایی جز او نیست، داننده پنهان و آشکار است، او بخشنده بخشاینده است» سوره حشر، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ}}<ref>«اوست خداوندی که هیچ خدایی جز او نیست، فرمانفرمای بسیار پاک بیعیب، ایمنیبخش، گواه | از [[سوره آل عمران]] در رکعت پنجم از نافلههای ظهر؛ آیات {{متن قرآن|لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«اگر این قرآن را بر کوهی فرو میفرستادیم آن را از بیم خداوند فروتن و فروپاشیده میدیدی و این مثلها را برای مردم میزنیم باشد که بیندیشند» سوره حشر، آیه ۲۱.</ref>، {{متن قرآن|هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ}}<ref>«اوست خداوندی که خدایی جز او نیست، داننده پنهان و آشکار است، او بخشنده بخشاینده است» سوره حشر، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ}}<ref>«اوست خداوندی که هیچ خدایی جز او نیست، فرمانفرمای بسیار پاک بیعیب، ایمنیبخش، گواه راستین، پیروز کامشکن بزرگ منش؛ پاکاکه خداوند است از آنچه (بدو) شرک میورزند» سوره حشر، آیه ۲۳.</ref>، {{متن قرآن|هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«اوست خداوند آفریننده پدیدآور نگارگر، نامهای نکوتر او راست؛ هر چه در آسمانها و زمین است او را به پاکی میستایند و او پیروزمند فرزانه است» سوره حشر، آیه ۲۴.</ref> در رکعت دوم [[نوافل]] [[ظهر]]<ref>الحدائق الناضرة، ج۶، ص: ۸۲ ـ ۸۳</ref> و رکعت چهارم نوافل [[مغرب]]؛ <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص: ۴۷۹</ref> ده آیه اول [[سوره بقره]] در رکعت نخست از دو رکعت [[نافله]] بین مغرب و عشا، و آیات ۲۸۴ تا پایان [[سوره]] یاد شده در رکعت دوم آن.<ref>جواهر الکلام، ج۷، ص:۴۳</ref> | ||
قرائت آیاتی خاص یا شماری از آیات در برخی حالتها، زمانها یا مکانها مستحب است، مانند قرائت آخرین آیه [[سوره کهف]] هنگام خوابیدن، <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۴۶۸</ref> پنجاه آیه بعد از [[تعقیب نماز]] صبح، <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۲۳۴</ref> ده آیه نخست سوره بقره و سه آیه پایانی آن، همراه [[آیة الکرسی]]، [[آیه سخره]]، [[سوره توحید]] و سه آیه آخر سوره حشر برای [[حاجی]] هنگام وقوف در [[عرفات]]. <ref>جواهر الکلام، ج۱۹، ص:۵۴</ref> | قرائت آیاتی خاص یا شماری از آیات در برخی حالتها، زمانها یا مکانها مستحب است، مانند قرائت آخرین آیه [[سوره کهف]] هنگام خوابیدن، <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۴۶۸</ref> پنجاه آیه بعد از [[تعقیب نماز]] صبح، <ref>کشف الغطاء، ج۳، ص:۲۳۴</ref> ده آیه نخست سوره بقره و سه آیه پایانی آن، همراه [[آیة الکرسی]]، [[آیه سخره]]، [[سوره توحید]] و سه آیه آخر سوره حشر برای [[حاجی]] هنگام وقوف در [[عرفات]]. <ref>جواهر الکلام، ج۱۹، ص:۵۴</ref> | ||