اویس قرنی در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

| آرامگاه =  

[[اویس بن عامر مرادی]]، از [[طایفه]] قرن، و از [[قبیله]] [[یمانی]] بنی مراد بود<ref>اسد الغابة، ابن اثیر، ج۱، ص۱۷۹.</ref>. [[پدر]] او مردی والامقام بود و خود او در [[زهد]] و [[تقوا]] و [[طاعت]] و [[عبادت]] [[مقام]] والایی داشت و سیّد التابعین بود<ref>الفتوح، ابن اعثم (ترجمه: مستوفی هروی)، ص۵۰۰.</ref>. او از زهّاد هشتگانه، بلکه [[برترین]] آنها<ref> رجال الکشی، کشی، ص۹۸-۹۷.</ref> و از [[اصحاب]] و حواریان [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} است<ref> رجال الکشی، کشی، ص۹.</ref>.

وی در زمان [[پیامبر]] {{صل}}، همراه هیئتی از [[یمن]] به [[مدینه]] آمد و پس از این [[سفر]]، [[کوفه]] را برای [[زندگی]] برگزید و در [[پیکار]] [[صفین]]، در [[سپاه]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} حضور یافت و به [[شهادت]] رسید<ref>المنتخب من ذیل المذیل، طبری، ج۱۱، ص۶۶۲. جهت توضیح بیشتر ر. ک: جلد دوم دایرة المعارف صحابه.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ص ۵۰۵.</ref>.

== مقدمه ==

اویس [[فرزند]] عامر (عمرو) مرادی [[یمانی]]، که به [[اویس بن عامر]] و [[اویس قرنی]] [[شهرت]] دارد. او پس از آن‌که [[اسلام]] آورد برای [[ملاقات]] با [[پیامبر خدا]] {{صل}} به [[مدینه]] رفت، اما به [[احترام]] [[فرمان]] مادرش که گفته بود در [[مدینه]] توقف نکند <ref>توضیح و سند این موضوع در صفحات بعد خواهد آمد.</ref>، فوراً از [[مدینه]] بازگشت و موفق به [[زیارت]] [[حضرت]] نشد. وی در اصل [[اهل]] [[یمن]] بود، اما در زمان [[خلافت عمر]] در [[کوفه]] سکنا گزید<ref>ذهبی در سیرة أعلام النبلاء، ج۵، ص۷۰ در جریان ملاقات اویس با عمر بن خطاب به این موضوع اشاره کرده است که در پاورقی چند صفحه بعد همین شرح حال آمده است.</ref>. و چون به [[ملاقات]] [[رسول خدا]] {{صل}} موفق نشد از جمله بزرگان و اعلام [[تابعین]] به شمار آمده است<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۱۵۱ و الاصابه، ج۱، ص۲۱۹.</ref>.

او در زمره [[یاران]] با وفای [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} بود و با [[حضرت]] [[بیعت]] کرد که تا پای [[جان]] از [[ولایت امام]] {{ع}} [[دفاع]] کند. وی در [[جنگ جمل]] و [[صفین]] در رکاب [[حضرت]] جنگید و در [[صفین]] به [[شهادت]] رسید<ref>رجال طوسی، ص۳۵، ش۱۵؛ وقعة صفین، ص۳۲۴ و الاصابه، ج۱، ص۲۲۱ و ۲۲۲.</ref>.

هنگامی که [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} برای اولین بار وی را دید، از سیمای نورانیش او را [[شناخت]] و فرمود: "تو باید اویس باشی؟" عرض کرد: بلی، من أویسم. فرمود: "باید قرنی باشی؟" گفت: آری، من أویس قرنی‌ام<ref>رجال کشی، ص۹۸، ح۱۵۶.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۱۴.</ref>

== [[منزلت]] اویس نزد [[پیامبر]] {{صل}} ==

درباره [[مقام]] و [[منزلت]] [[معنوی]] اویس همین کافی است که [[رسول خدا]] {{صل}} [[آرزو]] می‌کرد تا وی را [[ملاقات]] کند و می‌فرمود: "از جانب "قرن" بادهای [[بهشت]] می‌وزد، چه بسیار [[مشتاق]] توام ای [[اویس قرنی]]، [[آگاه]] باشید، هر کسی که او را [[ملاقات]] می‌کند، [[سلام]] مرا به وی برساند"<ref>{{متن حدیث| تَفُوحُ رَوَائِحُ اَلْجَنَّةِ مِنْ قِبَلِ قَرَنٍ وَا شَوْقَاهْ إِلَيْكَ يَا أُوَيْسُ اَلْقَرَنِيُّ - أَلاَ وَ مَنْ لَقِيَهُ فَلْيُقْرِئْهُ مِنِّي اَلسَّلاَمَ }}</ref>.

در [[نقل]] دیگری آمده که [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "[[رسول خدا]] {{صل}} به من خبر داد که: مردی از [[امت]] آن [[حضرت]] را [[ملاقات]] خواهم کرد که به او "[[اویس قرنی]]" گفته می‌شود، او از گروه [[حزب الله]] است که [[مرگ]] او [[شهادت]] در [[راه]] خداست و به [[شفاعت]] او مثل دو [[قبیله]] "ربیعه" و "مضر" وارد [[بهشت]] می‌شوند"<ref>سفینة البحار، ج۱، عنوان اوس، ص۵۳.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۱۵.</ref>

== [[زهد]] و [[پارسایی]] اویس ==

اویس از [[حواریون]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و از جمله ارکان هشت‌گانه و [[افضل]] زهاد<ref>زهاد هشت‌گانه عبارتند از: ۱. اویس قرنی ۲. ربیع بن خثیم ۳. هرم بن حیان ۴. عامر بن عبد قیس (این چهار نفر از پیروان حضرت علی‌اند.) ۵. ابومسلم خولانی (از یاران معاوی و مردی فاجر و ریاکار بود و بر ضد حضرت مردم را می‌شوراند) ۶. مسروق بن اجدع (از ماموران جمع آوری مالیات حکومت معاویه بود و با همین شغل در می‌آمد) ۸. اسود بن یزید و اویس افضل زهاد بود (رجال کشی، ص۹۷، ش۱۵۴).</ref> به شمار می‌آید. بلکه شأن رفیع و منقبت مثال زدنی‌اش، بسا از [[مناقب]] سایر زاهدان و اسحاب [[برگزیده]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} بالاتر بود، و به نظر می‌رسد که کسی از [[اهل]] نظر در این مورد تردیدی ندارد.

[[پیامبر خدا]] {{صل}} درباره [[زهد]] اویس چنین فرمودند: در میان [[امت]] من افرادی هستند که به خاطر نداشتن [[لباس]] نمی‌توانند، برای [[نماز]] در [[مسجد]] حاضر شوند و [[ایمان]] آنان مانع از آن است که از [[مردم]] نیز کمک بخواهند، از جمله این افراد "[[اویس قرنی]]" است<ref>{{متن حدیث|ان من امتی لایستطیع ان یاتی مسجده او مصلاه من العری، یحجزه ایمانه ان یسال الناس، منهم اویس القرنی}}؛ حلیه الاولیاء، ج۲، ص۸۴؛ سیر اعلام النلاء، ج۵، ص۷۶ و الاصابه، ج۱، ص۲۲۰.</ref>؛

همان‌طوری که اشاره شد، وی از [[فیض]] صحبت [[پیامبر]] {{صل}} و از [[برکت]] ملازمت آن [[حضرت]] [[محروم]] ماند. با این وجود [[رسول خدا]] {{صل}} او را [[برترین]] "[[تابعین]]" برای [[امت]] خود معرفی کرده است<ref>ر. ک: حلیه الاولیاء، ج۲، ص۸۷؛ سیر اعلام النبلاء؛ ج۵، ص۷۷؛ مستدرک حاکم، ج۳، ص۴۵۵ و رجال کشی، ص۹۹، ش۱۵۶.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۱۵-۲۱۶.</ref>

== [[عبادت]] اویس ==

== [[اطاعت]] اویس از [[مادر]] ==

اویس زمانی که در [[یمن]] به سر می‌برد، از [[راه]] شتربانی امرار معاش می‌کرد. در یکی از روزها دلش هوای [[پیامبر خدا]] {{صل}} را کرد، لذا [[تصمیم]] گرفت به [[مدینه]] برود و [[رسول خدا]] {{صل}} را [[زیارت]] کند. آن گاه از مادرش اجازه خواست تا برای [[دیدار]] با [[پیامبر]] روانه [[سرزمین]] [[حجاز]] شود، مادرش ضمن اجازه یاد آور شد که: هر گاه به [[مدینه]] رسیدی، بیشتر از نصف روز توقف نکن و بی‌درنگ به [[وطن]] خود برگرد. وی پس از طی مسافت بسیار طولانی میان [[یمن]] و [[حجاز]] سرانجام به [[مدینه]] رسید و به [[خانه]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} وارد شد؛ از [[قضا]] در آن روز [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] تشریف نداشت. اویس با وجود خستگی [[راه]] و نبود [[پیامبر]] {{صل}} [[دستور]] مادرش را فراموش نکرد و به [[اهل]] [[خانه پیامبر]] {{صل}} چنین گفت: [[سلام]] مرا به [[رسول خدا]] {{صل}} برسانید و بگویید مردی از [[یمن]]، برای [[زیارت]] شما آمده بود؛ اما از مادرش اجازه توقف، بیش از نصف روز را نداشت لذا نتواست بماند. اویس این را گفت و رهسپار دیار خود شد.

وقتی [[رسول خدا]] {{صل}} به منزل بازگشت، فرمود: "آیا کسی به [[خانه]] ما آمده بود؟" گفتند: آری، شتربانی از [[یمن]] به نام "[[اویس قرنی]]" آمده بود. بر شما [[سلام]] و [[درود]] فراوان فرستاد و به [[سرزمین]] خود بازگشت. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "آری، این [[نور]] اویس است<ref>مقصود نور معنوی است که رسول خدا و آن را مشاهده کردند.</ref> که اکنون در [[خانه]] به یادگار مانده است"<ref>ناسخ التواریخ، امیرالمؤمنین {{ع}}، ص۱۷۶.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۱۷-۲۱۸.</ref>

== [[خلیفه]] در جست و جوی اویس ==

در یکی از روزها [[رسول گرامی اسلام]] {{صل}} به [[اصحاب]] خود فرمود: "بشارت بر شما که در میان امتم، شخصیتی به نام [[اویس قرنی]] است که در [[روز قیامت]] جمعیتی برابر با [[قبایل]] بزرگ [[ربیعه]] و [[مضر]] را [[شفاعت]] می‌کند". سپس خطاب به [[عمر]] فرمود: "ای [[عمر]]، اگر روزی موفق به [[دیدار]] او شدی، [[سلام]] مرا به او برسان".

لذا [[عمر]] همواره مترصد بود او را بیابد و [[پیام]] [[رسول خدا]] را به او رساند، تا این که در مراسم حجی از همراهان خود سراغ او را گرفت ولی کسی نتوانست اویس را معرفی کند، بلکه برخی از [[یاران]] به [[عمر]] گفتند: از [[شأن]] شما دور است که دنبال شخصی مثل اویس بگردی؟ پرسید: مگر او چگونه است؟ گفتند: او متهم است به [[نادانی]] با بچه‌ها [[بازی]] می‌کند. اما [[عمر]] [[دست]] برنداشت گفت: باشد، این برای من [[دوست]] داشتنی‌تر است. بالاخره [[عمر]] موفق شد اویس را [[ملاقات]] کند، وقتی او را دید و گفت: [[رسول خدا]] [[سلام]] تو را رسانده و فرموده که تو مثل [[قبیله]] [[ربیعه]] و [[مضر]] را [[شفاعت]] می‌کنی، اویس به محض شنیدن [[پیام]] [[رسول خدا]] {{صل}} از زبان [[عمر]] بر [[زمین]] افتاد و در مقابل [[خداوند]] [[سجده]] کرد، و سجده‌اش بسیار طول کشید و در آن هنگام، لحظه‌ای [[اشک]] چشمانش بند نیامد، ناظران از دیدن این صحنه شگفت‌زده شدند و [[گمان]] کردند که وی مرده است، لذا او را تکان دادند و صدا زدند و گفتند: ای اویس، ای اویس! این [[خلیفه]] "[[عمر بن خطاب]]" است که بالای سرت [[ایستاده]] و نگران حالت است.

اویس سر از [[سجده]] برداشت و گفت: ای [[خلیفه]]، آیا به [[راستی]] من شفیع چنین جمعیتی از [[امت]] [[رسول خدا]] {{صل}} خواهم بود؟ [[عمر]] گفت: آری، ای اویس، حال من هم از تو می‌خواهم که مرا نیز [[شفاعت]] کنی؟ تا آن روز کسی به [[شخصیت]] اویس [[آگاهی]] نداشت و او را به هیچ می‌گرفتند، اما این [[ملاقات]] و [[پیام]] [[رسول خدا]] {{صل}} باعث شد که [[راز]] اویس فاش شود، و [[معنویت]] بی‌حسابش بر همگان آشکار گردد لذا همه [[مردم]] به سراغ او رفتند و به قصد [[تبرک]]، [[بدن]] او را لمس می‌کردند. اویس از این وضعیت به شدت محزون شد و به [[عمر]] گفت: ای [[امیرالمؤمنین]]، [[راز]] مرا افشا کردی و باعث هلاکتم شدی.

وی از آن پس بارها [[ملاقات]] خودش را با [[عمر]] [[نقل]] می‌کرد (و از این که رازش فاش شده بود، ناراحت بود) تا سرانجام بلندای [[معنویت]] او بیشتر به منصه [[ظهور]] رسید آنجا که در میان [[پیاده‌نظام]] [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} در [[صفین]] به [[شهادت]] رسید<ref>رجال کشی، ص۹۸، ش۱۵۶؛ ر. ک: سفینة البحار، ج۱، ص۵۳ در سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۷۰؛ همین داستان را با مقداری تفاوت نقل می‌کند و مینویسد که: عمر بن خطاب وقتی گروهی از اهل یمن به مدینه آمدند، از آنان پرسید: آیا در میان شما اویس بن عامر است؟ گفتند: آری، تا آنکه اویس را دید، پرسید: آیا تو اویس فرزند عامری؟ گفت: آری، آیا از طایفه مراد و قبیله قرنی؟ گفت: آری - تا آخر حدیث.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۱۸-۲۱۹.</ref>

== [[بیعت]] اویس با [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در مسیر [[جنگ جمل]] ==

اویس با [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} [[بیعت]] کرد و [[پیمان]] بست تا پای [[جان]] از [[ولایت]] آن [[حضرت]] [[دفاع]] کند<ref>ر. ک: الجمل، ص۱۰۸ و ۱۰۹.</ref>. و روی [[شناختی]] که از آن [[حضرت]] داشت به خوبی دریافته بود که اکنون زمان [[جهاد]] در [[راه خدا]] و [[دفاع]] از ست به یغما رفته [[پیامبر اسلام]] {{صل}} است و باید در رکاب [[جانشین]] [[شایسته]] آن [[حضرت]] [[مجاهدت]] کرده و علیه [[غارتگران]] و [[بدعت گذاران]] وارد [[پیکار]] شود و [[راه]] و روش [[پیامبر خدا]] {{صل}} را [[احیا]] نماید؛ لذا وقتی شنید [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} از [[مدینه]] عازم [[بصره]] برای مقابله با [[سپاه]] [[جمل]] شده است از [[کوفه]] خارج شد و در [[ذی قار]] به حضور آن [[حضرت]] رسید و با ایشان [[بیعت]] [[مجدد]] کرد و ملتزم شد که تا پای [[جان]] در رکاب آن [[حضرت]] بجنگد.

[[علی]] {{ع}} قبل از رسیدن اویس، زمانی که در [[ذی قار]] برای اخذ [[بیعت]] از سربازانش نشسته، و [[منتظر]] [[پیوستن]] [[قبایل]] و عشایر مناطق مججاور بودند فرمودند: به زودی از جانب [[کوفه]] یک هزار نفر<ref>در رجال کشی این حدیث را اصبغ بن نباته نقل می‌کند و عدد و رقمی که امیرالمؤمنین {{ع}} فرمود، در آن وز با حضرت بیعت می‌کنند «یک‌صد» نقر است که نود و نه نفر بیعت کردند و اویس در حالی که لباس پشمی به تن داشت و دو شمشیر حمایل کرده بود، بعدا و تا پای جان بیعت کرد.</ref> به ما ملحق خواهد شد، نه یک نفر کمتر و نه بیشتر و با من بر سر [[جان]] [[بیعت]] خواهند کرد<ref>{{متن حدیث|يَأْتِيكُمْ مِنْ قِبَلِ اَلْكُوفَةِ أَلْفُ رَجُلٍ لاَ يَزِيدُونَ رَجُلاً وَ لاَ يَنْقُصُونَ رَجُلاً يُبَايِعُونِّي عَلَى اَلْمَوْتِ }}</ref>

[[ابن عباس]] می‌گوید من از [[قاطع]] بودن [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در تصریح به این رقم، پریشان شدم که نکند از گفته [[امام]] {{ع}}، عدد افراد کمتر و یا بیشتر شود تا در این شرایط حساس ما را با مشکل مواجه کند اما نتیجه خوفناک شمارش نهصد و نود و نه نفر تازه وارد بود و دیگر امیدی به تکمیل عدد نبود، زیرا همه گروه‌ها رسیده بودند و کسی هم از کاروان‌ها عقب نمانده بود، به همین [[دلیل]] [[اضطراب]] شدت یافت و با خود گفتم: {{متن قرآن|إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ}} ناگهان متوجه شدم شخصی از آن طرف اردوگاه به سمت ما درحرکت است، وقتی نزدیک شد، دیدم مردی است پیاده که قبای پشمی بر تن دارد و [[شمشیر]] و سپر و دیگر ادوات [[جنگی]] را با خود حمل می‌کند. وی به محض ورود به ارودگاه، [[خدمت]] [[حضرت]] شرفیاب شد و عرض کرد: [[یا علی]]، دستت را بازکن، تا با تو [[بیعت]] کنم.

* [[امام]] {{ع}} پریسد: "بر سر چه امری با من [[بیعت]] می‌کنی؟" عرض کرد: با تو [[بیعت]] می‌کنم که کلامت را گوش کنم و فرمانت را گردن نهم و در رکاب تو آن [[قدر]] بجنگم که با شما به [[پیروزی]] برسید و با من به [[شهادت]].

[[ابن عباس]] می‌گوید: سپس [[حضرت علی]] {{ع}} از اسم و نشان او سؤال کرد، گفت: من اویسم. [[امام]] پرسید: "آیا تو [[اویس قرنی]] هستی؟ گفت: آری. [[امام]] {{ع}} فرمود: [[الله اکبر]]! حبیبم [[رسول خدا]] {{صل}} به من خبر داد که مردی از امتش به نام [[اویس قرنی]] را [[ملاقات]] خواهم کرد و این مرد جزو [[حزب خدا]] و [[رسول]] اوست و [[مرگ]] او [[شهادت در راه خدا]] خواهد بود، و در [[شفاعت]] او در [[روز قیامت]] مثل [[قبایل]] [[ربیعه]] و [[مضر]] داخل خواهند شد<ref>{{متن حدیث|الله أکبر، أخبرنی حبیبی رسول الله: أتی أدرک رجلا من أتته یقال له: أویس القرنی، یکون من حزب الله و رسوله، یموت علی الشهادة، یدخل فی شفاعته مثل ربیعة و مضر}}</ref> [[ابن عباس]] می‌گوید: با آمدن اویس مسرور و خوشحال شدم و از [[پریشانی]] - کسری تعداد یک ‌هزار نفر - بیرون آمدم<ref>ارشد مفید، ج۱، ص۳۱۵ و ر. ک: رجال کشی، ص۹۸، ش۱۵۶.</ref>.

== [[شهادت]] اویس در [[جنگ صفین]] ==

مؤرخین [[روایت]] کرده‌اند که در یکی از روزهای [[نبرد صفین]]، مردی از میان [[سپاهیان]] [[شام]] پیش آمد و خطاب به [[لشکریان]] [[امام علی]] {{ع}} فریاد زد: آیا [[اویس قرنی]] در میان شماست؟ گفتیم: آری، وی در میان ماست، با او چه کار داری؟ گفت: من از [[رسول خدا]] {{صل}} شنیدم که فرمود: "[[اویس قرنی]] [[بهترین]] و [[برترین]] [[تابعین]] [[امت]] من است". آن‌گاه مرد شامی پس از [[نقل]] این [[حدیث]]، مرکب خود را به سوی [[ارتش]] [[امام]] {{ع}} سوق داد و به جمع آنان پیوست و از [[سپاه معاویه]] خارج شد<ref>حلیة الأولیاء، ج۲، ص۸۶ سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۷۷؛ مستدرک حاکم، ج۳، ص۴۵۵ و رجال کشی، ص۹۸، ش۱۵۵.</ref>.

[[ابن شهر آشوب]] در این باره چنین می‌نویسد: [[اویس قرنی]] در [[جنگ صفین]] در میان پیاده [[نظام]] [[سپاه امام]] {{ع}} [[شمشیر]] می‌زد، وی در حالی به [[فیض]] [[شهادت]] نایل شد که ضربات کشنده‌ای بر [[بدن]] لاغرش وارد شده بود. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} پس از [[شهادت]] وی، خود بر [[پیکر مطهر]] و به [[خون]] خفته‌اش [[نماز]] خواند و او را با [[دست]] [[مبارک]] خود [[دفن]] کرد، و پس از [[شهادت]] [[اویس قرنی]]، [[عمار یاسر]] به میدان [[کارزار]] صفین قدم گذاشت و با [[سپاهیان]] [[شام]] [[جنگ]] [[سختی]] کرد و سرانجام او نیز به سال ۳۷ [[هجری]] در همین [[نبرد]] به [[شهادت]] رسید<ref>ر. ک: مناقب ابن شهر آشوب، ج۳، ص۱۷۷؛ ر. ک: وقعة صفین، ص۳۲۴ و شرح ابن ابی الحدید، ج۸، ص۹.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۲۱-۲۲۲.</ref>

== اویس قرنی در دایره المعارف صحابه پیامبر ج۲==

== مقدمه ==

[[اویس بن عامر مرادی]]، از [[طایفه]] قرن، و از [[قبیله]] [[یمانی]] بنی مراد بود<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۱۷۹.</ref>. [[پدر]] او مردی والامقام بود و خود او در [[زهد]] و [[تقوا]] و [[طاعت]] و [[عبادت]] [[مقام]] والایی داشت و سیّد التابعین بود<ref>الفتوح، ابن اعثم (ترجمه: مستوفی هروی)، ص۵۰۰.</ref>. او از زهّاد هشتگانه، بلکه [[برترین]] آنها<ref>رجال الکشی، کشی، ص۹۷-۹۸.</ref>، و از [[اصحاب]] و حواریان [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} است <ref>رجال الکشی، کشی، ص۹۸.</ref>. وی در [[زمان]] [[پیامبر]] {{صل}}، همراه هیئتی از [[یمن]] به [[مدینه]] آمد و پس از این [[سفر]]، [[کوفه]] را برای [[زندگی]] برگزید و در [[پیکار]] [[صفین]]، در [[سپاه]] امیرالمؤمنین علی {{ع}} حضور یافت و به [[شهادت]] رسید<ref>ذیل المذیل، طبری، ج۱۱، ص۶۶۲.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۱.</ref>

== پیامبر {{صل}} و توصیف اویس ==

[[پیامبر اسلام]] {{صل}} درباره او فرمود: "از جانب یمن بوی [[بهشت]] می‌وزد، چه بسیار [[مشتاق]] توام ای [[اویس قرنی]]"<ref>{{متن حدیث| تَفُوحُ رَوَائِحُ اَلْجَنَّةِ مِنْ قِبَلِ قَرَنٍ وَا شَوْقَاهْ إِلَيْكَ يَا أُوَيْسُ اَلْقَرَنِيُّ}}</ref> و به اصحاب فرمود: "هر که او را [[ملاقات]] کرد [[سلام]] مرا به او برساند"، آنها گفتند: یا [[رسول الله]]! اویس قرنی کیست؟  

پیامبر {{صل}} فرمود: "شخص [[گمنامی]] است که اگر غایب باشد نمی‌خواهید او را بیابید و اگر نزد شما باشد به او اعتنایی ندارید، اما با [[شفاعت]] او دو قبیله بزرگ مانند [[ربیعه]] و [[مضر]] داخل بهشت می‌شوند، و به من [[ایمان]] می‌آورد با آنکه مرا ندیده است، و در پیش روی [[خلیفه]] من، [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} در صفین کشته می‌شود"<ref>الروضة فی فضائل أمیرالمؤمنین، شاذان بن جبرئیل قمی، ص۴۸-۴۹.</ref>.

از [[عبدالله بن عباس]]، حال اویس قرنی را پرسیدند، او گفت: "رسول [[خدا]] {{صل}} فرمود: " او مردی است میش چشم و دو [[جامه]] کهنه پوشیده، با کسی آشنایی نکند و [[مردمان]] او را نشناسند. حضور و [[غیبت]] او نزد [[خلق]] یکسان باشد. چون غایب شود، او را [[طلب]] نکنند و چون حاضر گردد، از دیدند او بشاشت ([[شادی]]) ننمایند و چون سلام گوید، جواب او باز ندهند"<ref>الفتوح، ابن اعثم، ج۲، ص۵۴۵. (با اندکی تصرف)</ref>.<ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۱-۹۲.</ref>

== [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} در جستجوی اویس ==

[[ابن عباس]] می‌گوید: "وقتی [[پیامبر]] {{صل}} از [[اویس قرنی]] خبر دادند، امیرالمؤمنین علی {{ع}} و [[عمر بن خطاب]] از حال او جستجو نمودند، مردی قرنی گفت: " در میان ما هیچ کس نیست که او را اویس خوانند مگر برادرزاده من، و او مردی است که کسی او را نداند و او را نشناسد و ضعیف‌تر از آن باشد که از او یاد شود ". [[عمر]] گفت: " ای شیخ! برادرزاده تو کجاست؟ " آن مرد گفت: " در اینجا با ما همراه است و شتری چند از آن ما را به صحرا برده است و آنجا که درختان اراک [[عرفات]] است شتران را می‌چراند، امیرالمؤمنین علی {{ع}} و عمر برگشتند و به [[تعجیل]] تمام به سوی درختان اراک عرفات برفتند. چون آنجا رسیدند او را در میان درختان اراک دیدند که دو [[جامه]] صوف (پشمی) پوشیده و بر پای [[ایستاده]]، [[نماز]] می‌خواند با خشوعی و خضوعی هر چه تمام‌تر.  

[[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} فرمود: " اگر در [[جهان]] اویس قرنی است، این تواند باشد که بر این صفت و صورت به [[عبادت]] مشغول است ". پس هر دو پیاده شدند و به نزدیک او رفتند. اویس چون ایشان را دید قرائت نماز را خلاصه گردانید و به تشهد نشست و [[سلام]] داد. جلو رفتند و گفتند: {{عربی| اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ }}. اویس در جواب گفت: {{عربی|عَلَيْكُمُ اَلسَّلاَمَ وَ رَحْمَةَ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتِهِ }}.

[[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} فرمود: " [[الله اکبر]]! مقصود حاصل شد، [[لطف]] فرمای و جامه از جانب چپ خود دور کن ".  

اویس گفت: " مقصود شما از این کار چیست؟ " [[امام]] {{ع}} فرمود: " [[رسول خدا]] {{صل}} ما را از حال تو خبر داده است و تو را توصیف کرده و چون تو را دیدم، به همان صفت یافتم. مرا [[رسول خدا]] {{صل}} خبر داده است که بر جانب چپ تو سپیدی باشد به مقدار درهمی یا دیناری، ما می‌خواهیم که آن سفیدی را ببینیم ".

اویس [[جامه]] از کتف چپ خود کنار کشید، آنها آنچه را [[پیامبر]] {{صل}} خبر داده بود، دیدند و او را بوسیدند و [[گریه]] کردند و گفتند: اویس! [[مصطفی]] {{صل}} ما را فرموده که چون اویس را دیدید، [[سلام]] من به او برسانید و از او بخواهید تا شما را [[دعای خیر]] گوید. اکنون سلام [[رسول الله]] {{صل}} را رسانیدیم و از تو می‌خواهیم تا ما را دعای خیر گویی. اویس چون این سخن از [[امام]] {{ع}} شنید زار زار گریه کرد و پرسید: شما کیستید؟ [[علی]] {{ع}} فرمود: " این [[مرد]] [[عمر بن خطاب]] است و من علی بن ابی طالبم ". اویس به [[مشاهده]] ایشان بسی خوشحال شد و بر پای خاست و بر ایشان سلام گفت و هر دو را در بر گرفت و گفت: " من با این [[حقارت]] [[قدر]] و [[کثرت]] [[گناه]] و کمال [[غفلت]]، برای شما چه دعایی بکنم " و برای ایشان[[دعا]] کرد"<ref>الفتوح، ابن اعثم، ج۲، ص۵۴۶-۵۴۷.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۲-۹۳.</ref>

== اویس؛ [[حواری]] [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} ==

[[امام موسی بن جعفر]] {{ع}} فرموده است: "روز [[رستاخیز]] منادی ندا می‌دهد: حواریان [[محمد بن عبدالله]] {{صل}} که [[رسول]] خداست، کجایند، آنانی که [[پیمان]] خود را نشکستند و با همان پیمان درگذشتند؟ پس [[سلمان]] و [[مقداد]] و [[ابوذر]] بر می‌خیزند. سپس منادی ندا می‌دهد: حواریان [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} که [[وصی]] [[محمد بن عبد الله]] {{صل}} است کجایند؟ پس [[عمرو بن حمق خزاعی]] و [[محمد بن ابی بکر]] و [[میثم بن یحیای تمار]] و [[اویس قرنی]] از جای بر می‌خیزند. سپس منادی ندا می‌دهد: حواریان [[حسن بن علی]]، پسر [[فاطمه]] [[دختر رسول خدا]] {{صل}} کجایند؟ پس [[سفیان بن لیلای همدانی]] و [[حذیفة بن اسد غفاری]] بر می‌خیزند. سپس منادی ندا می‌دهد: حواریان [[حسین بن علی]] {{ع}} کجایند؟ پس همه کسانی که همراه ایشان [[شهید]] شده و از [[نصرت]] ایشان خودداری نکرده‌اند بر می‌خیزند.

آن‌گاه منادی ندا می‌کند: حواریان [[علی بن الحسین]] {{ع}} کجایند؟ پس [[جبیر بن مطعم]] و [[یحیی]] بن ام طویل و [[ابو خالد کابلی]] و [[سعید بن مسیب]] بر می‌خیزند. سپس ندا داده می‌شود: حواریان [[محمد بن علی]] و [[جعفر بن محمد]] {{عم}} کجایند؟ پس [[عبدالله بن شریک عامری]]، [[زرارة بن اعین]]، [[برید بن معاویه عجلی]]، [[محمد بن مسلم]]، [[ابوبصیر]]، [[لیث بن بختری مرادی]]، [[عبدالله بن ابی یعفور]]، عامر بن [[عبدالله]] بن جذاعه، حجر بن زایده و [[حمران بن اعین]] بر می‌خیزند و سپس دیگران را با [[ائمه]] دیگر ندا می‌دهند و اینان نخستین [[پیشگامان]] و نخستین [[مقربان]] و نخستین کسانی از [[تابعان]] هستند که چشمشان روشن می‌شود"<ref>رجال الکشی، کشی، ص۹؛ الاختصاص، منسوب به شیخ مفید، ص۶۱.</ref>. <ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۳-۹۴.</ref>

== اویس و [[زیارت]] [[قبر پیامبر]] {{صل}} ==

[[ابوسلیمان]] [[نقل]] می‌کند: وقتی [[اویس قرنی]] [[حج]] به جای آورد، به [[شهر مدینه]] داخل شد و مقابل در [[مسجدالنبی]] {{صل}} ایستاد. [[مردم]] به او گفتند: این، قبر پیامبر {{صل}} است. اویس با شنیدن این حرف، بیهوش شد و وقتی به هوش آمد گفت: "مرا از این [[شهر]] بیرون ببرید، نمی‌خواهم در شهری باشم که [[محمد]] {{صل}} در آن مدفون است"<ref>تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، ج۹، ص۴۵۰.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۴.</ref>

== [[زهد]] اویس ==

[[پیامبر اسلام]] {{صل}} فرمود: "در میان [[امت]] من کسی یافت می‌شود که از برهنگی نمی‌تواند به [[نماز]] در [[مسجد]] حاضر شود، و ایمانش به او اجازه نمی‌دهد که از مردم تقاضا کند؛ از جمله آنها اویس قرن و [[فرات]] بن حیان است"<ref>الاصابه، ابن حجر، ج۱، ص۳۶۱؛ اکلیل المنهج فی تحقیق المطلب، محمدجعفر بن محمدطاهر خراسانی، ص۵۶۵.</ref>.

جمعیتی از [[اهل کوفه]] در [[مدینه]] نزد [[عمر]] رفتند، عمر از آنها پرسید: از [[اهل]] قرن کسی اینجا هست؟ شخصی که اویس را مسخره می‌کرد خود را اهل قرن معرفی کرد، عمر گفت: "پیامبر [[خدا]] {{صل}} به ما خبر داد که مردی از [[یمن]] به نام اویس به نزد شما می‌آید و جز [[مادر]]، کسی را ندارد، در بدنش سفیدی (پیسی) بود خدا را خواند و خدا آن را برطرف نمود مگر به اندازه یک [[درهم]]؛ هر که او را دید از او بخواهد تا برایش [[استغفار]] کند".

عمر گفت: از [[پیامبر خدا]] {{صل}} شنیدم که فرمود: "اویس، فرزند عامر قرنی جزو جمعیت امدادی یمن نزد شما خواهد آمد که مبتلا به برص بوده و از [[خدا]] خواسته تا او را شفا دهد و خدا او را شفا داده است و به مقدار درهمی سفیدی بر بدن او باقی مانده، و [[مادری]] دارد که درباره او بسیار [[نیکی]] می‌کند؛ اگر او برای امری قسم یاد کند [[خدای متعال]] برای برآوردن خواست او، او را از عوارض آن قسم خلاص می‌کند".

در دوران [[خلافت عمر]]، [[خرقه]] [[پیامبر]] {{صل}} را به [[فرمان]] امیرالمؤمنین علی {{ع}} و [[عمر بن خطاب]] برای اویس آوردند، عمر دید اویس، برهنه است و پاره گلیمی به خود پیچیده است، او را ستود و اظهار [[زهد]] کرد و گفت: "کیست که این [[خلافت]] را به یک قرص نان خریداری کند؟" اویس گفت: "عمر، هر که را [[عقل]] باشد به این [[خرید و فروش]] [[رضا]] ندهد، اگر راست می‌گویی بگذار و برو تا هر که می‌خواهد برگیرد". عمر گفت: "مرا [[دعا]] کن"، اویس پاسخ داد: "من بعد از هر [[نماز]]، [[مؤمنان]] را دعا می‌کنم، اگر با [[ایمان]] باشی دعای من شامل حال تو خواهد شد وگرنه دعای خویش را ضایع نکنم"<ref>الفتوح، ابن اعثم (ترجمه: مستوفی هروی)، ص۱۰۱۸ (با اندکی تصرف).</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۵-۹۸.</ref>

== اویس و [[اطاعت]] از [[مادر]] ==

اویس در [[یمن]] شتربان بود و با مادر پیر خود [[زندگی]] می‌کرد، اما وقتی علاقه شدیدی به [[زیارت]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} پیدا کرد، از مادر اجازه خواست به [[حجاز]] آمده و پیامبر {{صل}} را زیارت کند؛ مادرش اجازه داد اما به او گفت: فرزندم! اگر [[رسول خدا]] {{صل}} در [[مدینه]] نبود نیم روزی بیشتر توقف مکن.

اویس [[راه]] طولانی میان یمن و مدینه را پیمود اما هنگامی که به مدینه رسید، [[مردم]] به او گفتند پیامبر {{صل}} در مدینه نیست، او گفت: [[سلام]] مرا به آن [[حضرت]] برسانید و بگویید مردی از یمن به نام اویس به [[زیارت]] شما آمده بود اما اجازه توقف بیشتر را نداشت.

وقتی [[پیامبر]] {{صل}} به [[خانه]] بازگشت، پرسید: آیا کسی به خانه ما آمده است؟ [[همسران]] ایشان گفتند: آری، شتربانی از [[یمن]] به نام اویس آمد و بر شما [[درود]] و [[سلام]] فرستاد و بازگشت، پیامبر {{صل}} فرمود: "آری این [[نور]] اویس است که در خانه ما به [[هدیه]] گذاشته شده است"<ref>الفضائل و الرذائل، مظاهری، ص۱۲۸.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۸.</ref>

== [[عبادت]] اویس ==

سپس مشغول [[نمازهای مستحبی]] شد؛ گاهی در رکوع و گاهی در سجود بود تا شب به پایان رسید. پس از [[نماز صبح]] مشغول [[دعا]] شد تا [[آفتاب]] دمید، در این هنگام ساعتی به استراحت پرداخت و وقتی از [[خواب]] برخاست؛ گفت: " خدایا از چشم پر خواب و شکمی که [[سیر]] نشود، به تو [[پناه]] می‌برم. " با خود گفتم آنچه دیدم مرا کفایت می‌کند و بازگشتم<ref>تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، ج۹، ص۴۴۴.</ref>. شخصی از [[مادر]] [[اویس قرنی]] پرسید: فرزندت از کجا به این [[مقام]] رسید که [[پیامبر]] {{صل}} با این که او را ندیده، به گونه‌ای او را ستوده که هیچ یک از [[اصحاب]] را آن گونه نستوده است؟ او گفت: "از هنگام [[بلوغ]] گوشه نشین شد و همواره در حال [[تفکر]] و [[عبرت]] گرفتن بود"<ref>الارشاد، شیخ مفید، ج۱، ص۱۰۰.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۸-۹۹.</ref>

== [[نصایح]] اویس ==

گفتم: [[حدیثی]] از [[پیامبر خدا]] {{صل}} برای من [[نقل]] کن تا از شما به یادگار داشته باشم و برای دیگران نقل کنم.

اویس گفت: " من به حضور [[پیامبر]] {{صل}} نرسیدم و از او چیزی نشنیده‌ام، من هم مانند شما و با واسطه دیگران نقل می‌کنم، و هرگز این در را به روی خود نگشایم که چیزی که نشنیده‌ام را به وی نسبت دهم."

روزی اویس به [[هرم بن حیان]] گفت: "ای هرم! [[مردمان]] کار خود را آسان کرده‌اند و به خاطر [[رجا]] ([[امید]]) [[بندگی خدا]] را می‌کنند، بیا ما به خاطر [[خوف]] عمل کنیم. خوف [[الهی]] دو قسم است: یکی خوف ثابت و دیگر خوف عارض؛ اما خوف ثابت، خوفی است که زمینه رجا را فراهم می‌کند و خوف عارض (که گاهی [[ظهور]] پیدا کرده و گاهی مخفی می‌شود) موجب خوف ثابت می‌شود (هرگاه مورد [[مراقبت]] قرار گیرد). و رجا نیز دو قسم است: رجای عاکف و رجای بادء؛ رجای عاکف، [[محبت]] [[عبد]] را به [[خدا]] تقویت می‌کند و رجای بادء، موجب برقراری و [[رسوخ]] [[حقیقت]] عجز و [[قصور]] شده و صفت [[حیا]] و [[شرم]] را در مقابل [[عظمت]] و [[الطاف الهی]] ثابت می‌کند<ref>مصباح الشریعه، منسوب به امام صادق {{ع}}، ص۱۸۰-۱۸۱.</ref>. ای هرم! [[مرگ]] را بالش خود قرار بده، و موقع [[بیداری]] پیش [[رؤیت]] باشد. کوچکی گناهت را نگاه نکن، بلکه بزرگی کسی را ببین که [[نافرمانی]] او را می‌کنی"<ref>تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، ج۹، ص۴۴۸.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۹۹-۱۰۲.</ref>

== اویس در [[جنگ صفین]] ==

هنگامی که [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} به طرف [[بصره]] می‌رفت و در منطقه "ذیقار" برای گرفتن [[بیعت]] توقف کرده بود، فرمود: "اکنون از طرف [[کوفه]] هزار نفر، بدون کم و زیاد می‌رسند و با من بیعت می‌کنند که تا پای [[مرگ]] [[ایستادگی]] کنند".

[[ابن‌عباس]] می‌گوید: "ناراحت شدم زیرا ترسیدم که تعداد آنها کم یا زیاد گردد و گفته [[حضرت]] درست درنیاید. افرادی آمدند و با [[امام]] {{ع}} بیعت کردند و من هم آنها را می‌شمردم تا به نهصد و نود و نُه نفر رسید و دیگر کسی نیامد. گفتم: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref>، چه باعث شد که حضرت چنین بگوید. در همین موقع که در حال [[فکر]] کردن بودم، شخصی آشکار شد که قبای پشمی در بر و [[شمشیر]] و سپر و [[آلات جنگی]]، به همراه داشت؛ نزد حضرت آمد و گفت: " دستت را بده تا با تو بیعت کنم "، [[امیر المؤمنین]] {{ع}} از او پرسید: چگونه بیعت می‌کنی؟ او گفت: " به این که گفته‌ات را بشنوم و از فرمانت [[اطاعت]] کنم، و در پیش روی تو بجنگم تا کشته شوم یا آنکه [[خدا]] شما را [[پیروز]] گرداند. "

امام {{ع}} فرمود: " نام تو چیست؟ "

امیر المؤمنین {{ع}} فرمود: " تو [[اویس قرنی]] هستی؟ "

[[امیر المؤمنین]] {{ع}} فرمود: " [[الله اکبر]]! [[حبیب]] من [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: " مردی از [[امت]] مرا که نامش اویس است [[ملاقات]] خواهی کرد، او از افراد [[حزب خدا]] و [[رسول]] خداست و با کشته شدن در [[راه خدا]] می‌میرد، و دو [[قبیله]] مانند [[ربیعه]] و [[مضر]] با [[شفاعت]] او داخل [[بهشت]] خواهند شد<ref>الارشاد، شیخ مفید، ج۱، ص۳۱۶؛ إعلام الوری باعلام الهدی، طبرسی، ص۱۷۰؛ قاموس الرجال، شوشتری، ج۲، ص۲۲۱.</ref>.

در [[نقل]] دیگری آمده که [[اصبغ بن نباته]] می‌گوید: "در [[روز]] [[صفین]] با [[علی]] {{ع}} بودیم. افراد یک به یک آمدند تا تعداد نود و نه نفر رسید، علی {{ع}} فرمود: " کیست که تعداد را کامل کند؟ چون [[پیامبر]] {{صل}} به من خبر داده که امروز صد نفر با من [[بیعت]] می‌کنند. "

مردی که [[لباس]] پشمی کهنه‌ای پوشیده بود پیش آمد و با [[علی]] {{ع}} به کشته شدن بیعت کرد، سپس [[شمشیر]] کشید و به میدان رفت و [[مردم]] را به [[جنگ]] [[تشویق]] کرد تا این که تیری به [[قلب]] او خورد و بلافاصله [[شهید]] شد و او [[اویس قرنی]] بود"<ref>رجال الکشی، کشی، ص۹۸؛ المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، ج۳، ص۴۵۵.</ref>. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} بر اویس [[نماز]] خواند و او را [[دفن]] کرد<ref>اعیان الشیعه، امین عاملی، ج۳، ص۵۱۳.</ref>.

[[جابر جعفی]] از [[امام باقر]] {{ع}} [[روایت]] می‌کند که [[امام]] {{ع}} فرمود: "سه نفر از [[تابعین]] در [[جنگ صفین]] با [[امام علی]] {{ع}} بودند و پیامبر {{صل}} بدون اینکه آنها را دیده باشد خبر به [[بهشت]] رفتن آنها را داده بود: اویس قرنی، [[زید بن صوحان عبدی]] و [[جندب الخیر الازدی]]"<ref>الاختصاص، منسوب به شیخ مفید، ج۸۱، ص۷۹.</ref>.

[[عبدالرحمان بن ابی لیلی]] گوید: "در جنگ صفین مردی از [[اهل شام]] در مقابل [[لشکر]] امیرالمؤمنین {{ع}} صدا زد که آیا اویس قرنی در میان شماست؟ گفتم: آری، از اویس چه می‌خواهی؟ گفت: " از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} شنیدم که فرمود: اویس قرنی از [[بهترین]] تابعین است"، " سپس آن مرد شامی به طرف [[لشکر امام علی]] {{ع}} آمد و جزو [[لشکریان]] آن [[حضرت]] شد<ref>رجال الکشی، کشی، ص۱۰۰؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۵، ص۴۳۳؛ قاموس الرجال، شوشتری، ج۲، ص۲۱۹.</ref><ref>[[فرهاد علی‌زاده|علی‌زاده، فرهاد]]، [[اویس قرنی (مقاله)|مقاله «اویس قرنی»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۱۰۲-۱۰۳.</ref>