حسنه: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۷ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۴
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{نبوت}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[حسنه در قرآن]] - [[حسنه در علوم قرآنی]] - [[حسنه در حدیث]] | پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[حسنه در قرآن]] - [[حسنه در حدیث]] - [[حسنه در کلام اسلامی]]| پرسش مرتبط  = حسنه (پرسش)}}
 
== مقدمه ==
== مقدمه ==
کلمه حسنه با همین لفظ ۲۸ مرتبه، در ۲۷ [[آیه]] و در ۱۵ [[سوره]] [[قرآن]]، ذکر شده است. از این ۲۷ آیه، ۱۴ آیه آن، [[مدنی]]، و ۱۳ آیه دیگر، مکی است، و ما در این جا ۱۵ آیه آن را از ۱۵ سوره قرآن که ۹ آیه آن مدنی، و ۶ آیه دیگرش مکی است، مورد بررسی قرار می‌دهیم. لذا بنا بر روش معمول در این تحقیق، پس از تنظیم [[آیات]] حسنه به ترتیب مصحفی آن، با استفاده از منابع لغت و [[تفاسیر]]، آن را از لحاظ لغوی و [[تفسیری]] مورد تحقیق قرار می‌دهیم، و سرانجام هم با [[استمداد]] از فیوضات [[خدای متعال]] به [[تدبر]] در آیات آن می‌پردازیم.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۱.</ref>
کلمه حسنه با همین لفظ ۲۸ مرتبه، در ۲۷ [[آیه]] و در ۱۵ [[سوره]] [[قرآن]]، ذکر شده است. از این ۲۷ آیه، ۱۴ آیه آن، مدنی و ۱۳ آیه دیگر، مکی است، و ما در این جا ۱۵ آیه آن را از ۱۵ سوره قرآن که ۹ آیه آن مدنی، و ۶ آیه دیگرش مکی است، مورد بررسی قرار می‌دهیم. لذا بنا بر روش معمول در این تحقیق، پس از تنظیم [[آیات]] حسنه به ترتیب مصحفی آن، با استفاده از منابع لغت و [[تفاسیر]]، آن را از لحاظ لغوی و [[تفسیری]] مورد تحقیق قرار می‌دهیم، و سرانجام هم با استمداد از فیوضات [[خدای متعال]] به [[تدبر]] در آیات آن می‌پردازیم<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۱.</ref>.


== در معنای حسنه ==
== در معنای حسنه ==
راغب در مفردات فرموده: حُسْن، عبارت از هر چیز مسرت‌بخشی است که مورد رغبت باشد، و آن بر سه وجه است، یا از جهت [[عقل]]، [[پسندیده]] است، و یا از جهت [[هوای نفس]]، مورد پسند است، و یا از جهت [[حس]]، شایان توجه است. حسنه، به هر نعمتی که اعطایش به [[انسان]] در نفس، [[بدن]] و احوال، [[شادی]] می‌آفریند، تعبیر می‌شود، و سینه، متضاد آن است، و هر دو؛ یعنی حسنه و [[سیئه]]، از الفاظ مشترک هستند، مثل: حیوان که بین انواع مختلف همچون: اسب، انسان و غیره استعمال می‌شود، پس قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>، حسنه در آن، به معنای خیر، [[برکت]]، [[پیروزی]] و وسعت و فراخی است، و قوله تعالی: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref>، حسنه در این جا، به معنای [[پاداش]] نیکوست، و تفاوت بین حُسْن، حَسَنَه و حُسْنی، این است که حُسْن در مورد امور ظاهر و حادث گفته می‌شود، و حسنه وقتی برای [[وصف]] آید، در امور ظاهری و حادث گفته می‌شود، اما چون اسم باشد، عرفاً برای امور حادث بیان می‌شود، و حُسنی صرفاً در امور حادث گفته می‌شود، و حُسْن در عرف عام، بیشتر در چیز‌هایی گفته می‌شود که از لحاظ دیدن مورد پسند است، و در [[قرآن کریم]] حُسْن غالباً در معنای مورد پسند بودن از جهت [[بینش]] و [[بصیرت]] ذکر شده، نحو قوله تعالی: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|أَحْسَنَهُ}}، یعنی آنکه به دور از [[شبهه]] است؛ هم چنان که [[پیامبر خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا شَكَكْتَ‏ فِي‏ شَيْ‏ءٍ فَدَعْ‏}}، و {{متن قرآن|وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا}}<ref>«و با مردم سخن خوب بگویید» سوره بقره، آیه ۸۳.</ref>؛ یعنی کلمه‌ای مورد پسند<ref>مفردات راغب، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>.
راغب در مفردات فرموده: حُسْن، عبارت از هر چیز مسرت‌بخشی است که مورد رغبت باشد، و آن بر سه وجه است، یا از جهت [[عقل]]، [[پسندیده]] است، و یا از جهت [[هوای نفس]]، مورد پسند است، و یا از جهت [[حس]]، شایان توجه است. حسنه، به هر نعمتی که اعطایش به [[انسان]] در نفس، [[بدن]] و احوال، [[شادی]] می‌آفریند، تعبیر می‌شود، و سینه، متضاد آن است، و هر دو؛ یعنی حسنه و [[سیئه]]، از الفاظ مشترک هستند، مثل: حیوان که بین انواع مختلف همچون: اسب، انسان و غیره استعمال می‌شود، پس قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>، حسنه در آن، به معنای خیر، [[برکت]]، [[پیروزی]] و وسعت و فراخی است، و قوله تعالی: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref>، حسنه در این جا، به معنای [[پاداش]] نیکوست، و تفاوت بین حُسْن، حَسَنَه و حُسْنی، این است که حُسْن در مورد امور ظاهر و حادث گفته می‌شود، و حسنه وقتی برای وصف آید، در امور ظاهری و حادث گفته می‌شود، اما چون اسم باشد، عرفاً برای امور حادث بیان می‌شود، و حُسنی صرفاً در امور حادث گفته می‌شود، و حُسْن در عرف عام، بیشتر در چیز‌هایی گفته می‌شود که از لحاظ دیدن مورد پسند است، و در [[قرآن کریم]] حُسْن غالباً در معنای مورد پسند بودن از جهت [[بینش]] و [[بصیرت]] ذکر شده، نحو قوله تعالی: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|أَحْسَنَهُ}}، یعنی آنکه به دور از [[شبهه]] است؛ هم چنان که [[پیامبر خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا شَكَكْتَ‏ فِي‏ شَيْ‏ءٍ فَدَعْ‏}}، و {{متن قرآن|وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا}}<ref>«و با مردم سخن خوب بگویید» سوره بقره، آیه ۸۳.</ref>؛ یعنی کلمه‌ای مورد پسند<ref>مفردات راغب، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>.


فخرالدین در [[مجمع البحرین]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}<ref>«پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، فرموده: حسنه در این جا، به معنای [[صدق]] آمده، و [[روایت]] است که در آن، وسعت در [[رزق]] است، {{متن قرآن|وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و در جهان واپسین هم نکویی ده» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، و حسنه در این جا به معنای [[خشنودی]] و [[رضایت خدای متعال]] در [[بهشت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ}}<ref>«چون نیکی‌یی به شما رسد آنان را غمگین می‌کند» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>، وحسنه در این جا به معنای [[غنیمت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند * و کسانی که کار بد آورند (با) چهره‌هایشان در آتش افکنده می‌شوند» سوره نمل، آیه ۸۹-۹۰.</ref>، در معنای آن، از [[علی]] {{ع}} روایت شده که فرمود: حسنه، [[دوستی]] ما [[اهل بیت]] است، و [[سیئه]]، [[دشمنی]] نسبت به ما است. این [[روایت]] را روایتی که [[جابر]] از [[پیامبر]] {{صل}} [[نقل]] می‌کند، [[تأیید]] می‌نماید: پیامبر {{صل}} به [[علی]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ لَوْ أَنَّ‏ أُمَّتِي‏ صَامُوا حَتَّى‏ صَارُوا كَالْأَوْتَادِ، وَ صَلَّوْا حَتَّى صَارُوا كَالْحَنَايَا، ثُمَّ أَبْغَضُوكَ لَأَكَبَّهُمُ اللَّهُ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ}}؛ یعنی ای علی! اگر امتم آن [[قدر]] [[روزه]] بدارند که هم‌چون میخ نحیف و لاغر گردند، و آن قدر [[نماز]] بخوانند که همچون کمان، خمیده شوند، اما با تو [[دشمن]] باشند، مسلماً [[خدای تعالی]] آنان را بر بینی‌های‌شان در [[آتش جهنم]] واژگون می‌کند<ref>مجمع البحرین، ص۵۰۳.</ref>.
فخرالدین در [[مجمع البحرین]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}<ref>«پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، فرموده: حسنه در این جا، به معنای [[صدق]] آمده، و [[روایت]] است که در آن، وسعت در [[رزق]] است، {{متن قرآن|وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و در جهان واپسین هم نکویی ده» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، و حسنه در این جا به معنای [[خشنودی]] و [[رضایت خدای متعال]] در [[بهشت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ}}<ref>«چون نیکی‌یی به شما رسد آنان را غمگین می‌کند» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>، وحسنه در این جا به معنای [[غنیمت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند * و کسانی که کار بد آورند (با) چهره‌هایشان در آتش افکنده می‌شوند» سوره نمل، آیه ۸۹-۹۰.</ref>، در معنای آن، از [[علی]] {{ع}} روایت شده که فرمود: حسنه، [[دوستی]] ما [[اهل بیت]] است، و [[سیئه]]، [[دشمنی]] نسبت به ما است. این [[روایت]] را روایتی که [[جابر]] از [[پیامبر]] {{صل}} [[نقل]] می‌کند، [[تأیید]] می‌نماید: پیامبر {{صل}} به [[علی]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ لَوْ أَنَّ‏ أُمَّتِي‏ صَامُوا حَتَّى‏ صَارُوا كَالْأَوْتَادِ، وَ صَلَّوْا حَتَّى صَارُوا كَالْحَنَايَا، ثُمَّ أَبْغَضُوكَ لَأَكَبَّهُمُ اللَّهُ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ}}؛ یعنی ای علی! اگر امتم آن [[قدر]] [[روزه]] بدارند که هم‌چون میخ نحیف و لاغر گردند، و آن قدر [[نماز]] بخوانند که همچون کمان، خمیده شوند، اما با تو [[دشمن]] باشند، مسلماً [[خدای تعالی]] آنان را بر بینی‌های‌شان در [[آتش جهنم]] واژگون می‌کند<ref>مجمع البحرین، ص۵۰۳.</ref>.
خط ۲۲: خط ۲۲:
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده:حسنه]]
[[رده:اصطلاحات قرآنی]]
۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش