حقوق اقلیت‌های دینی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[حقوق اقلیت‌های دینی در حدیث]] - [[حقوق اقلیت‌های دینی در تاریخ اسلامی]] - [[حقوق اقلیت‌های دینی در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط  = حقوق اقلیت‌های دینی (پرسش)}}

در [[قرآن کریم]]، غیر از [[اهل]] [[اسلام]] و [[ایمان]]، دست‌کم از دو گروه دیگر نام برده شده: الف) [[کفار]] و [[مشرکان]]؛ ب) [[اهل کتاب]].

مراد از کفار و مشرکان کسانی هستند که به هیچ یک از [[ادیان آسمانی]] ایمان ندارند و [[دعوت]] اسلام را هم به [[توحید]] و [[یکتاپرستی]] نپذیرفته‌اند، این گروه در یک تقسیم‌بندی کلی دو دسته‌اند: دسته‌ای که با اسلام سر [[ستیز]] داشته و ضمن آنکه [[دعوت پیامبر]] را نپذیرفتند، همواره مزاحم ایشان و پیروانشان بوده‌اند. اسلام را مانع [[منافع]] خویش دانسته و پیوسته رویکرد [[مبارزه]] با [[پیامبر]] و [[مسلمانان]] را برگزیده‌اند. موضع اسلام در برابر اینان، همواره [[جنگ]] و [[جهاد]]، و پایان دادن به مزاحمت‌ها، [[آزار]] و اذیتشان بوده است. [[تاریخ اسلام]] جنگ‌های متعدد مسلمانان با این گروه را [[ثبت]] کرده است؛

دسته دوم کسانی که هرچند ایمان نیاوردند، اما برای پیامبر و پیروانش مزاحمتی نداشته و خواهان [[زندگی]] [[مسالمت‌آمیز]] با مسلمانانند. اسلام با آنکه این گروه را نیز به اسلام فرا می‌خواند، اما جنگ و ستیزی با آنان نداشته و به درخواست آنان یعنی، زندگی توأم با [[صلح]] و [[همزیستی مسالمت‌آمیز]] پاسخ مثبت می‌دهد.

پس از آشنایی با اقلیت‌های دینی به مسئله اصلی می‌پردازیم. آیا اقلیت‌های دینی در [[جامعه اسلامی]] دارای همه [[حقوق شهروندی]] هستند یا نه؟ برای پاسخ به این [[پرسش]] لازم است وضعیت اقلیت‌های دینی در [[شریعت اسلام]] روشن شود؛ زیرا [[جمهوری اسلامی]]، نظامی مکتبی و مبتنی بر [[شرع]] بوده و قانون اساسی و سایر [[قوانین]] آن براساس [[موازین شریعت]] تنظیم شده‌اند.

بررسی [[آیات قرآن]] نشان می‌دهد که [[اسلام]] نسبت به اهل کتاب در مقایسه با [[اهل]] [[ایمان]] از یک سو، و نسبت به [[کفار]] و [[مشرکان]] از سوی دیگر، نگاهی متفاوت دارد. به این معنا که هرچند همه کسانی که در [[جامعه اسلامی]] و در [[پناه]] [[دولت]] [[اسلام]] [[زندگی]] می‌کنند، دارای [[امنیت]] جانی، [[مالی]] و عِرضی‌اند، اما از نظر [[حقوق شهروندی]] تفاوت‌هایی دارند. بررسی نمونه‌هایی از [[آیات]] و [[روایات]]، [[میزان]] این تفاوت و [[حکمت]] آن را مشخص می‌کند.<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۷۳.</ref>

# [[آیه]] یکم: {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>. در این آیه که [[دستور]] [[جنگ]] با [[اهل کتاب]] صادر شده و البته به قرینه آیات دیگر، مقصود [[اهل]] کتابی است که با [[مسلمانان]] سرِ جنگ دارند و به [[آزار]] و [[اذیت]] مسلمانان پرداخته و بر علیه آنان [[توطئه]] می‌کنند، حقّی را برای اهل کتاب به رسمیت شناخته، و آن اینکه، اگر حاضر شوند به [[دولت اسلامی]] [[مالیات]] ([[جزیه]]) بپردازند، که نشانه پذیرش [[حاکمیت سیاسی]] مسلمانان است، می‌توانند در [[سرزمین‌های اسلامی]] و در پناه دولت اسلامی زندگی کنند، و به عبارت دیگر، به [[تابعیت]] [[کشور اسلامی]] درآیند.

[[قضات]]، [[راهبان]]، خلوت‌گزینان و گردشگران آنان مورد تعرض قرار نگرفته و هیچ کنیسه و کلیسایی ویران نشده و هیچ [[مالی]] از آنان به [[خانه]] و ملکیت [[مسلمانان]] داخل نخواهد شد. قضات، راهبان و آنان که به [[عبادت]] اشتغال دارند، از پرداخت خراج معافند. از [[ثروتمندان]] و تجار بیش از حد معین نباید خراج گرفت و هیچ یک از آنان برای [[جنگ]] و حمل [[سلاح]] مجبور نخواهند بود، بلکه مسلمانان باید از آنان دفاع کرده و به [[بهترین]] وجه با ایشان [[گفتگو]] نمایند {{متن قرآن|وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«و با اهل کتاب جز به بهترین شیوه چالش مکنید» سوره عنکبوت، آیه ۴۶.</ref>. آنان در محیطی [[امن]] و پر از [[مهربانی]] زندگی می‌کنند و از چیزهایی که موجب تکدر خاطر و [[رنج]] و ناراحتی‌شان است، جلوگیری می‌شود.... این [[قرارداد]] با امضای [[پیامبر]] [[توشیح]] و در ذیل آن نام عده‌ای از یاران [[حضرت]] به‌عنوان [[شاهد]] برده شده است<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۹۰۲.</ref>.

رعایت [[قوانین]] و مقررات [[دولت اسلامی]]<ref>{{عربی|الثالث فی شرائط الذمة، و هی ستة: الاول، قبول الجزیة. الثانی و أن لا یفعلوا ما ینافی الأمان. مثل العزم علی حرب المسلمین أو إمداد المشرکین و یخرجون عن الذمة بمخالفة هذین الشرطین. الثالث، ان لا یؤذوا المسلمین کالزنا بنسائهم واللواط بصبیانهم والسرقه لاموالهم و ایواء عین المشرکین. الرابع، ان لا یتظاهروا بالمناکر کشرب الخمر والزنا و اکل لحم الخنزیر و نکاح المحرمات. الخامس، ان لا یحدثوا کنیسة و لا یضربوا ناقوسا و لا یطیلوا بناء و یعزرون لو خالفوا، و لو کان ترکه مشترطا فی العهد انتقض. السادس ان تجری علیهم احکام المسلمین}} (محقق حلی، شرایع الاسلام، ج۱، ص۳۰۰-۳۰۱).</ref>.

گروه دوم، یعنی غیرکتابی‌های هم‌پیمانِ مسلمانان، در صورتی که به [[پیمان]] خویش [[وفادار]] بوده و چشم [[طمع]] به [[سرزمین‌های اسلامی]] نداشته باشند، با آنان به [[نیکی]] و [[عدالت]] [[رفتار]] می‌شود و از [[حقوق شهروندی]] در چارچوب [[قوانین]] و مقررات برخوردارند<ref>{{متن قرآن|لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ * إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}} «خداوند شما را از نیکی ورزیدن و دادگری با آنان که با شما در کار دین جنگ نکرده‌اند و شما را از خانه‌هایتان بیرون نرانده‌اند باز نمی‌دارد؛ بی‌گمان خداوند دادگران را دوست می‌دارد * خداوند تنها شما را از دوست داشتن کسانی باز می‌دارد که با شما در کار دین جنگ کردند و شما را از خانه‌هایتان بیرون راندند و (یا) از بیرون راندنتان پشتیبانی کردند و کسانی که آنان را دوست بدارند ستمگرند» سوره ممتحنه، آیه ۸-۹؛ با استناد به این آیه در اصل چهاردهم قانون اساسی نیز آمده است: “دولت جمهوری اسلامی ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیرمسلمان با اخلاق حسنه و قسط و عدل اسلامی عمل نمایند و حقوق انسانی آنان را رعایت کنند، این اصل در حق کسانی اعتبار دارد که بر ضد اسلام و جمهوری اسلامی ایران توطئه و اقدام نکنند”.</ref>. گرچه از برخی [[حقوق]] [[دینی]] و سیاسی مثل آزادی در انجام [[مراسم مذهبی]] و داشتن نماینده در مجلس قانونگذاری، به خاطر رسمیت نداشتن [[دین]] و مرامشان، محرومند. امروزه وقتی [[تابعیت]] کشوری به افراد اعطا می‌شود، به معنای برخورداری آنان از [[حقوق شهروندی]] است. کسانی که امروزه در [[جمهوری اسلامی]] [[زندگی]] می‌کنند و تابعیت [[ایرانی]] دارند، از حقوق شهروندی طبق [[قانون اساسی]] و مقررات عادی برخوردارند.

[[امام خمینی]]، بنیانگذار جمهوری اسلامی، از تضمین حقوق شهروندی [[اقلیت‌های دینی]] سخن گفتند که به [[نقل]] دو نمونه اکتفا می‌شود. “اقلیت‌های مذهبی نه تنها آزادند، بلکه [[دولت اسلامی]] موظف است از [[حقوق]] آنان [[دفاع]] کند. و دیگر اینکه هر ایرانی [[حق]] دارد که مانند همه افراد از [[حقوق اجتماعی]] برخوردار باشد. [[مسلمان]] یا [[مسیحی]] و یا [[یهودی]] و یا [[مذهب]] دیگر فرقی ندارد”<ref>صحیفه امام، ج۴، ص۵۰۸.</ref>.

* [[حقوق اقلیت‌های دینی در فقه سیاسی چیست؟ (پرسش)]]