سوره ملک: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[سوره ملک در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}

شصت و هفتمین [[سوره]] [[قرآن]] و هفتاد و هفتمین آن به ترتیب [[نزول]]، نازل شده در [[مکه]] با موضوع [[یگانگی]] [[ربوبیت خدا]] و [[رستاخیز]].

نام دیگر این سوره «تبارک» است زیرا با این کلمه آغاز می‌شود، مانند بعضی از [[سوره‌های قرآن]] که با سرآغاز خود نامگذاری می‌شوند. نام‌های دیگرش: «مانِعه» یعنی جلوگیری‌کننده، «واقیه» نگهدارنده، «مُنجیه» نجات‌دهنده و «مَنّاعه» بسیار بازدارنده می‌باشند.

این سوره دارای ۳۰ آیه و به نظر بعضی ۳۱ آیه است که عدد اول مشهور است. «سوره الملک هزار و سیصد حرف است، سیصد و سی کلمه، سی [[آیت]] و جمله به مکه فرود آمد، به [[اجماع]] [[مفسران]] در مکیّات شمرند. و در این سوره هیچ [[ناسخ و منسوخ]] نیست»<ref>کشف الاسرار.</ref>. از نظر حجم از سوره‌های «مفصّلات» و در حدود نیم [[حزب]] است که در آغاز جزءِ ۲۹ قرار دارد.

عمومیت [[ربوبیت خدا]] و [[انذار]] به [[معاد]] محتوای اصلی سوره هستند. این سوره با تبریک و [[تحسین]] [[خداوند]] در مورد [[فرمانروایی]] و [[حاکمیت]] و [[قدرت]] مطلقه او آغاز می‌شود و در [[آیه]] دوم، [[آفرینش]] [[مرگ]] و [[حیات]] را در جهت [[آزمایش الهی]] و [[انتخاب]] [[اصلح]] ذکر می‌کند و در آیه {{متن قرآن|قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ كَبِيرٍ}}<ref>«می‌گویند: چرا، بیم‌دهنده‌ای نزد ما آمد اما ما دروغ شمردیم و گفتیم خداوند چیزی فرو نفرستاده است، شما جز در گمراهی بزرگی نمی‌باشید» سوره ملک، آیه ۹.</ref>، آمده است که وقتی نگهبانان [[جهنم]] از [[جهنمیان]] می‌پرسند آیا در [[زندگی دنیوی]] هشداردهنده‌ای برای شما نیامده بود؟ با [[تأسف]] می‌گویند، چرا، ولی [[انکار]] پیشه کردیم.

غرض این [[سوره]] بیان عمومیت ربوبیت [[خدای تعالی]] برای تمامی عالم است، در مقابل مسلک [[مشرکین]] که معتقدند برای هر یک از نواحی عالم ربّی جداگانه که یا از خیل [[فرشتگان]] است و یا از [[مخلوقات]] دیگر و خدای عزّوجل [[رب]] همه عالم نیست، بلکه تنها [[ربّ]] آن ارباب است و بس و به همین جهت در سوره بسیاری از [[نعمت‌های الهی]] از [[خلقت]] و [[تدبیر]] را نام می‌برد، چون در [[حقیقت]] ذکر این [[نعمت‌ها]]، استدلالی است بر ربوبیت [[عامه]] [[الهی]] و نیز به همین مناسبت است که سخن را با کلمه «تبارک» آغاز کرده است، چون این کلمه به معنای کثرت صدور [[برکات]] از ناحیه خدای عزّوجل است و نیز مکرّر جناب [[ربوبی]] را به صفت [[رحمان]] که [[مبالغه]] در [[رحمت]] است میستاید، چون رحمت، همان [[عطیه]] در قبال استدعای حاجتمند است و در این سوره سخنی هم از انذار و [[تهدید]] آمده و در آخر به مسئله [[حشر]] و [[قیامت]] منتهی می‌گردد.

بخش سوم در آیاتی به دنبال هم، نشانه‌های تدبیر الهی را ذکر می‌کند، تدبیری که ربوبیت خدا را [[اثبات]] می‌نماید و این [[نشانه‌ها]] را با انذار و [[تخویف]] ذکر نموده است.

'''نکات:''' مقصود بالذّات از [[خلقت]]، رساندن جزای خیر به [[بندگان]] بوده است، چون در [[آیه]]: {{متن قرآن|الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ}}<ref>«همان که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک نیکوکردارترید و او پیروز آمرزنده است» سوره ملک، آیه ۲.</ref>؛ سخنی از [[گناه]] و کار [[زشت]] و [[کیفر]] نیامده، تنها عمل خوب را ذکر کرده و فرموده خلقت [[حیات]] و [[موت]] برای این است که معلوم شود کدام یک عملش بهتر است. پس صاحبان [[عمل نیک]] مقصود اصلی از خلقتند و اما دیگران به خاطر آنان [[خلق]] شده‌اند.

مقدمه‌ای نزدیک به [[بدیهی]] است که به [[لزوم]] و [[ضرورت]] [[بعث]] برای [[جزا]] [[حکم]] می‌کند؛ زیرا [[انسانی]] که به [[زندگی دنیا]] قدم نهاده، [[دنیایی]] که دنبال آن [[مرگ]] است. ناچار عملی و یا به عبارتی دیگر، اعمالی دارد که آن [[اعمال]] هم یا خوب است یا بد و ممکن نیست عمل او یکی از این دو صفت را نداشته باشد و از سوی دیگر به حسب [[فطرت]]، مجهز به جهانی [[معنوی]] و عقلایی است که اگر عوارض سوئی در کار نباشد او را به سوی عمل نیک سوق می‌دهد و بسیار اندکاند افرادی که اعمالشان متصف به یکی از دو صفت [[نیک]] و بد نباشد و اگر باشد در بین اطفال و دیوانگان و سایر مهجورین است. [[حسن]] عمل و [[صلاح]] آن، [[غایت]] و [[هدف از خلقت انسان]] است و این نیز معلوم است که صلاح و حسن عمل، اگر مطلوب است برای خودش مطلوب نیست، بلکه بدین جهت مطلوب است که در به [[هدف]] رسیدن موجودی دیگر دخالت دارد.

[[تفاسیر عرفانی]]، مطالب [[زیبایی]] در باب [[ربوبیت]] عام و مطلق [[خدا]] نوشته‌اند؛ مانند [[تفسیر]] کشف الاسرار که می‌نویسد: {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بزرگوار است آنکه پادشاهی در کف اوست و او بر هر کاری تواناست» سوره ملک، آیه ۱.</ref>. [[ملک]] هژده هزار عالم به ید او است، سر همه سروران در قبضه تقدیر او است، گردن همه گردنافرازان در ربقه [[تسخیر]] او است، ناصیه همه [[جبّاران]] منقاد [[قهر]] [[جبروت]] او است. در خبر می‌آید که: {{متن حدیث|أنا الْمَلِكِ قُلُوبَ الْمُلُوكِ وَ نَوَاصِيهِمْ بِيَدِي اقلبها كَيْفَ أَشَاءُ }}. ملک منم، [[پادشاه]] بر [[پادشاهان]] منم، اعزاز و [[اذلال]] [[بندگان]] در ید من است، دلهای عالمیان در قبضه من است چنانکه خواهم می‌گردانم و [[اسرار]] ایشان بر حسب مراد خود می‌رانم. خواهم بخوانم و بخندانم، خواهم بانم و بگریانم. ای شما که عالمیان‌اید، سینه به سبب [[ملوک]] مشغول دارید و [[دل]] در ایشان مبندید، دل در [[دین]] ما بندید. [[توکل]] بر [[کرم]] ما کنید ی به درگاه [[طاعت]] ما آرید، دین‌پرست باشید تا [[دنیا]] شما را تبع شود. دمت [[ملک الملوک]] کنید، تا ملوک [[جهان]] شما را [[خدمت]] کنند. خدمت او باش مگر شاهان ترا خدمت کنند. چاکر او باش تا [[سلطان]] ترا گردد [[غلام]]. ملک [[انسانیت]] جدا است و ملک دل‌ها جدا و ملک جان‌ها جدا. انسانیت ملک در دنیا راند و دل، ملک در [[آخرت]] راند و [[جان]] ملک در عالم [[حقیقت]] راند. [[ملک]] [[انسانیت]] این است که: {{متن قرآن|أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ}}<ref>«بدانید که زندگانی این جهان بازیچه و سرگرمی و زیور و نازشی است» سوره حدید، آیه ۲۰.</ref> ملک [[دل]] این است که: {{متن قرآن|یحبّهم ویحبونه}} و ملک [[جان]] این است که: {{متن قرآن|وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«چهره‌هایی در آن روز شاداب است *(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۲-۲۳. </ref> آن [[عزیز]] راه گوید: فردا که [[علم]] دریای او به [[قیامت]] برآید که: {{متن قرآن|لِمَنِ الْمُلْكُ}}؟ من از گوشه دل خویش [[دستوری]] او دری برگشایم و دردی از دردهای او بیرون دهم، تا گرد مت برآید و گوید: {{متن قرآن|لِمَنِ الْمُلْكُ}}<ref>«فرمانفرمایی در این روز از آن کیست؟» سوره غافر، آیه ۱۶.</ref> اگر معترضی به راه برآید، گویم: او چون ما [[ضعفا]] و [[مساکین]] دارد می‌گوید {{متن قرآن|لِمَنِ الْمُلْكُ}} ما که چون او کی جبّاری داریم چرا نگوئیم {{متن قرآن|لِمَنِ الْمُلْكُ}}، می‌گوید اگر او را چون ما گانست، ما را چون او [[خداوند]] است، کسی را که در [[حرم]] [[قرآن]] بار داده ند، تا زمانی این خلعت پوشد که: {{متن قرآن|إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلًا}}<ref>«تو بر بندگان من چیرگی نداری و پروردگارت (آنان را) کارساز، بس» سوره اسراء، آیه ۶۵.</ref> و زمانی این تشریف یابد که: {{متن قرآن|يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ}}<ref>«دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> و زمانی این [[بت]] کشد که: {{متن قرآن|وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ}}<ref>«و پروردگارشان به آنان شرابی پاک می‌نوشاند» سوره انسان، آیه ۲۱.</ref><ref>کشف الاسرار.</ref>.

{{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بزرگوار است آنکه پادشاهی در کف اوست و او بر هر کاری تواناست» سوره ملک، آیه ۱.</ref>،