کنیه حضرت فاطمه: تفاوت میان نسخه‌ها

'''کنیه‌های''' زیادی برای فاطمه {{س}} ذکر شده است مانند: ام الائمه، ام ابیها، [[ام الحسن]]، ام الحسین و ام المحسن و ... .

== مقدمه ==

[[محدثان]] و [[مورخان]] این کنیه‌ها را برای فاطمه {{س}} ذکر کرده‌اند: ام الائمه، ام ابیها، [[ام الحسن]]، ام الحسین و ام المحسن<ref>مناقب ابن شهر آشوب، ج۳، ص۴۰۶؛ اعیان الشیعه، ج۱، ص۳۷۰.</ref>. <ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۹۳.</ref>

[[کنیه]] آن حضرت "ام ابیها" به معنای "[[مادر]] [[پدر]]" است<ref>مقاتل الطالبین، ابو الفرج اصفهانی، ص۲۹؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۴۳، ص۱۹؛ و نیز ر. ک: المتخب من ذیل المذیل، طبری، ج۱، ص۶؛ المعجم الکبیر، طبرانی، ج۲۲، ص۳۹۷؛ تهذیب الکمال، مزی، ج۳۵، ص۲۴۷؛ الاصابه، ابن حجر، ج۸، ص۵۳.</ref> که کنایه از اوج ابراز [[عواطف]] [[پدر]] نسبت به دختر خود است. این [[لقب]] را [[رسول خدا]] {{صل}} به آن حضرت عطا کرد<ref>تاج الموالید، شیخ طبرسی، ص۲۰.</ref>.<ref>[[محمد کرمانی کجور|کرمانی کجور، محمد]]، [[فاطمه زهرا دختر رسول خدا (مقاله)| مقاله «فاطمه زهرا دختر رسول خدا»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۱، ص:۲۱۱-۲۲۵.</ref>

[[ابن شهر آشوب]] گفته است: کنیه حضرت فاطمه {{س}}، «[[ام الحسن]]»، «ام الحسین»، «ام المحسن»، «ام الائمه» و «[[ام ابیها]]»<ref>{{عربی|و كناها أم الحسن و أم الحسين و أم المحسن و أم الأئمة و أم أبيها}}؛ مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۳۵۷، عنه بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۶، ح۱۵.</ref> ([[مادر]] پدرش) است که مشهور به «ام ابیها» است<ref>ر. ک: مقاتل الطالبیین، ص۴۶؛ الاستیعاب، ج۴، ص۳۸۰؛ اسد الغابة، ج۷، ص۲۲۰؛ بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۹، ح۱۹ عن أبی الفرج.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[فرهنگ شهادت معصومین ج۱ (کتاب)|فرهنگ شهادت معصومین]]، ج۱ ص ۲۷۷.</ref>

== [[کنیه‌های فاطمه]] {{س}} ==

علامه [[اربلی]] هم می‌گوید: [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[مقام]] او را گرامی می‌داشت و [[بزرگواری]] او را در نظر می‌گرفت. او را به «ام ابیها» مکنا نمود و برای او از [[محبت]] و علاقه جایگاهی قرار داده بود که کسی توان نزدیک شدن به آن را نداشت. روزی علی {{ع}} از حضرت [[پرسش]] نمود که ای [[رسول خدا]]! من در نزد شما محبوب‌ترم یا [[فاطمه]]؟ حضرت فرمود: تو در نزد من عزیزتر و فاطمه {{س}} محبوب‌تر است<ref>کشف الغمة، علی بن عیسی بن أبی الفتح الإربلی، ج۱، ص۴۶۲.</ref>.

منابع دیگر [[کنیه]] «[[ام اسماء]]» را هم آورده‌اند. البته هر کدام از این [[کنیه‌ها]] دارای معنای خاصی است؛ برای مثال می‌توان گفت مراد [[پیامبر]] از مکنا نمودن فاطمه {{س}} به «ام ابیها» آن است که دخترش اساس و پایه و ریشه درخت [[رسالت]] و عنصر [[نبوت]] است. در [[تأیید]] این نظر روایتی از [[امام باقر]] {{ع}} نقل شده است که [[امام]] می‌فرمایند:

[[پیامبر خدا]] {{صل}} درختی [[طیبه]] و فرع آن علی {{ع}} و عنصرش فاطمه {{س}} و میوه‌اش [[فرزندان زهرا]] {{س}} و گل‌ها و برگ‌هایش [[شیعیان]] حضرتش هستند<ref>نام‌ها و القاب حضرت زهرا {{س}}، شیخ احمد رحمانی همدانی، ص۱۱۴.</ref>. اگر، عنصر نباشد درخت به خشکی می‌گراید و و سرسبزی‌اش از بین می‌رود؛ زیرا [[رشد]] و نمو درخت به [[تغذیه]] از اصل است و درخت [[شریعت]] [[حنیف]]، به [[مجاهدت]] و [[دفاع]] فاطمه {{س}} رشد و [[بالندگی]] یافت. [[امام حسن]] {{ع}} با [[صلح]] خود درخت [[اسلام]] را از خطر ریشه‌کن شدن رهانید و [[امام حسین]] {{ع}} با [[خودداری از بیعت]] و بذل [[خون]] خود، آن را آبیاری و [[تربیت]] نمود. همانا اگر [[صلح امام حسن]] و [[قیام امام حسین]] {{ع}} نبود از درخت [[اسلام]] نه تنه‌ای راست می‌شد و نه شاخه‌ای سبز می‌گردید.

[[مفضل بن محمد جعفی]] می‌گوید از [[امام صادق]] {{ع}} درباره این گفتار [[خداوند]] که می‌فرماید: {{متن قرآن|كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ}}<ref>«داستان (بخشش) آنان که دارایی‌های خود را در راه خداوند می‌بخشند چون دانه‌ای است که هفت خوشه بر آورده باشد، در هر خوشه صد دانه و خداوند برای هر که بخواهد (آن را) چند برابر می‌گرداند و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۶۱.</ref> [[پرسش]] نمودم؛ [[حضرت]] پاسخ دادند: دانه [[فاطمه]] {{س}} است و هفت سنبل، هفت نفر از [[فرزندان]] اویند که هفتمین ایشان [[قائم]] آنها است<ref>تفسیر نورالثقلین، عبد علی بن جمعة العروسی الحویزی، ج۱، ص۲۸۲.</ref>.

سر و رمز اصلی از تعبیر فاطمه {{س}} به دانه، دو وجه است:

اول اینکه فاطمه {{س}} مقصود اولی و بالذات است و یا اینکه حضرت مجرای این امانات [[الهی]] و [[مظهر]] [[توحید حقیقی]] است. وجه شبه اینکه اگر زارع دانه‌ای نداشته نباشد از به عمل آوردن زراعت [[مأیوس]] می‌شود. وجود حضرت نیز همچون دانه، اصل و مصدر این [[انوار الهی]] است. دوم: زراعت در اصل و حقیقتش همان دانه است؛ البته با افزودنی‌های دیگر. پس همه [[انوار]] قدسیه مشتق از این دانه الهی هستند<ref>القطرة من مناقب بحار العترة، سید احمد مستنبط، ص۱۵۸.</ref>.

هر چند که وجه دیگری هم دارد و آن اینکه [[حضرت فاطمه]] {{س}} مانند [[مادری]] [[دلسوز]] نهایت توجه را به [[رسول الله]] داشت. [[مولی]] «[[محمد علی انصاری]]» می‌گوید:

نکته‌ای که در مکناشدن زهرا {{س}} به «[[ام ابیها]]» وجود دارد فقط به جهت ابراز [[محبت]] و علاقه است و نه چیز دیگر؛ زیرا [[انسان]] هنگامی که به فرزند و یا چیز دیگر علاقه وافر داشته باشد و بخواهد این علاقه شدید را اظهار دارد اگر آن شخص [[زن]] باشد در خطاب به او «یا اماه» و اگر مرد باشد «یا اباه» می‌گوید. در [[حقیقت]] با این [[القاب]] آن شخص را نازل منزله [[مادر]] یا [[پدر]] می‌کند و این مطلب در عرف و [[عادت]] بشری امری شایع است<ref>اللمعة البیضاء فی شرح خطبة الزهراء، محمد علی بن احمد قراچه داغی تبریزی انصاری، ص۵۰.</ref>.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی]]، ج۱، ص ۲۲۶.</ref>

== جستارهای وابسته ==