اسحاق در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

# '''«[[صالح]]» :''' {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۲.</ref>، {{متن قرآن|وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«و بدو اسحاق را نوید دادیم که پیامبری از شایستگان بود» سوره صافات، آیه ۱۱۲.</ref>؛ یعنی آنها را برای [[نبوت]] صالح قرار دادیم، یا اینکه به صالح بودنشان [[حکم]] کردیم.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص ۸۹؛ الجوهرالثمین، ج ۵، ص ۲۶۲.</ref> به گفته برخی از [[مفسران]] این تعبیر بالاترین ثنایی است که [[خداوند]] درباره برخی از [[بندگان]] به کار برده است.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص ۸۹.</ref>

# '''[[امام]]:''' {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> برخی با [[تمسک]] به روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} بر این باورند که [[مقام امامت]] در این [[آیه]] [[برتر]] از [[مقام]] نبوتی است که خداوند به [[ابراهیم]]، [[اسحاق]] و [[یعقوب]] [[عطا]] کرد، زیرا [[هدایتی]] که از [[شئون امامت]] قرار داده شده، فقط به معنای [[راهنمایی]] [[مردم]] نیست، بلکه به معنای رساندن مردم به کمال از [[راه]] [[تصرف تکوینی]] در [[نفوس]] است و خداوند [[قدرت]] آن را فقط به امام داده است و امام برای برخورداری از چنین تصرف تکوینی ابتدا باید خود به آن متلبّس باشد تا بتواند حلقه اتصال میان بندگان و خداوند باشد.<ref> المیزان، ج ۱، ص ۲۷۶.</ref>

# '''[[مبارک]]:''' {{متن قرآن|وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ}}<ref>«و به او و به اسحاق، خجستگی بخشیدیم و برخی از فرزندان آن دو نیکوکارند و برخی آشکارا به خویش ستم می‌ورزند» سوره صافات، آیه ۱۱۳.</ref>؛ یعنی [[برکات]] [[دین]] و [[دنیا]] را به آنها [[افاضه]] کردیم، ازاین‌رو [[پیامبران]] از [[نسل]] آنها قرار داده شدند<ref>الجوهرالثمین، ج ۵، ص ۲۶۳.</ref> یا اینکه مراد از آن، [[کثرت]] [[فرزندان]] آنها و بقای آنان در قرنهای متمادی تا [[قیامت]] است.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۷۰۹؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۱۵۴.</ref>

# '''[[عابد]]:''' {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> برخی از [[مفسران]] تقدم {{متن قرآن|لَنَا}} بر {{متن قرآن|عَابِدِينَ}} را نشان [[حصر]] و اشاره به [[توحید]] [[خالص]] این سه [[پیامبر]] دانسته‌اند.<ref>روح‌المعانی، مج۱۰، ج۱، ص ۱۰۷؛ التحریر والتنویر، ج ۱۷، ص ۱۱۱.</ref> عده‌ای دیگر نیز عابد بودن آنها را به [[خشوع]] در [[طاعت]] و [[عبادت]] و [[خلوص]] در [[بندگی]] [[تفسیر]] کرده‌اند.<ref> جامع‌البیان، مج ۱۰، ج ۱۷، ص ۶۴.</ref>

# '''برخوردار از اتمام [[نعمت خداوند]]:''' {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و به تو از (دانش) خوابگزاری می‌آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌گرداند چنان‌که پیش از این بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام گردانید که پروردگار تو دانایی فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۶.</ref> در این [[آیه]] [[خداوند]] به یوسف خبر می‌دهد: همان‌گونه که نعمتش را بر [[ابراهیم]] و [[اسحاق]] تمام کرد، بر او نیز تمام و کامل خواهد کرد. مفسران [[اتمام نعمت]] بر ابراهیم و اسحاق را به [[نبوت]]<ref> التبیان، ج ۶، ص ۹۸؛ روح المعانی، مج ۷، ج ۱۲، ص ۲۸۲.</ref> آن دو، [[نجات]] ابراهیم از [[آتش]] [[نمرود]] و اسحاق از [[ذبح]]،<ref>جامع البیان، مج ۷، ج ۱۲، ص ۲۰۱؛ مجمع البیان، ج ۴، ص ۳۲۱؛ الدر المنثور، ج ۴، ص ۵۰۰.</ref> یا [[برگزیده شدن]] ابراهیم به [[مقام]] [[خلیل]] اللّهی و به وجود آمدن [[یعقوب]] و فرزندان او از اسحاق،<ref> مجمع‌البیان، ج۴، ص۳۲۱؛ روح‌المعانی، مج۷، ج ۱۲، ص۲۸۳.</ref> تفسیر کرده‌اند.

# '''یاد کننده سرای [[آخرت]]:''' {{متن قرآن|إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ}}<ref>«و ما آنان را به ویژگی‌یی که یادکرد رستخیز است، ویژه ساختیم» سوره ص، آیه ۴۶.</ref> برخی از [[مفسران]] کلمه "دار" را به "[[دنیا]]" [[تفسیر]] کرده، مراد از [[آیه]] را ماندن نام و یاد [[نیک]] این [[پیامبران]] در میان جهانیان تا پایان دنیا دانسته‌اند؛ <ref>مجمع‌البیان، ج ۸، ص۷۵۰؛ نمونه، ج۱۹، ص۳۰۹.</ref> ولی بیشتر مفسران به [[دلیل]] اطلاق کلمه "دار" و [[ظهور]] آن در دار [[حقیقی]]، مراد از آن را "سرای آخرت" دانسته، گفته‌اند: آنان همواره به یاد آخرت بودند و [[مردم]] را نیز با [[یادآوری]] آن به سوی [[خدا]] می‌خواندند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۸، ص ۷۵۰؛ تفسیربیضاوی، ج ۴، ص ۱۹؛ الدرالمنثور، ج ۷، ص ۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] جمله {{متن قرآن|إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ}} را تعلیل مضمون آیه پیشین می‌داند که [[ابراهیم]]، [[اسحاق]] و [[یعقوب]] را به {{متن قرآن|أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ}} وصف می‌کند، و آیه را چنین معنا می‌کند: علت نیرومند و [[بینا]] بودن این سه [[پیامبر]]، این است که ما آنان را به یادآوریِ سرای آخرت [[خالص]] گردانیدیم <ref> المیزان، ج ۱۷، ص ۲۱۲.</ref>

# '''[[برتر]] از عالمیان:''' در [[سوره انعام]] پس از ذکر نام چند پیامبر می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«و اسماعیل و الیسع و یونس و لوط را (نیز راهنمایی کردیم) و همه را بر جهانیان برتری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۶.</ref> بیشتر مفسران {{متن قرآن|الْعَالَمِينَ}} را عالمیان [[زمان]] هر پیامبر دانسته‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج ۵، ج ۷، ص ۳۴۲؛ مجمع‌البیان، ج ۴، ص ۵۱۰؛ التبیان، ج ۴، ص ۱۹۷.</ref> علامه طباطبایی مراد از این [[برتری]] را برخورداری این پیامبران از [[هدایت فطری]] [[الهی]] بیان کرده است که بدون واسطه، شامل آنها شده است، در حالی‌ که سایر [[مردم]] به واسطه آنها [[هدایت]] می‌شوند.<ref>المیزان، ج ۷، ص ۲۴۳.</ref><ref>[[ابوالفضل روحی|روحی]] و [[محمد خراسانی|خراسانی]]، [[اسحاق - روحی و خراسانی (مقاله)|مقاله «اسحاق»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۳.</ref>