ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط =

| عنوان مدخل  =  

| مداخل مرتبط = [[ایران در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]

| پرسش مرتبط  =

}}

'''ایران''' به معنای سرزمین آریایی‌ها نام‌های مختلفی داشته و در [[زمان]] رژیم پهلوی در مکاتبات رسمی از نام ایران استفاده شد. [[زبان]] رسمی این [[کشور]] فارسی و [[مذهب]] آنان [[شیعه]] و بزرگترین جمعیت [[شیعی]] [[دنیا]] را دارد. ایران دارای [[تمدنی]] کهن، پیش از [[اسلام]] و حتی پیش از میلاد [[مسیح]] به عنوان یک کشور قلمرو زیادی داشته است. حکومت‌های زیادی در این کشور [[حکومت]] می‌‌کرده و در سال 1357 با پیروزی انقلاب اسلامی تحول عمیق و گسترده‌ای از جهات [[سیاسی]]، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]] در ایران پدید آمد. ارکان پیشرفت ایران، [[استقلال]]، [[آزادی]]، برقراری حکومت [[صلح]] و تعهد به اسلام و تحقق آرمان‌هاست.

ایران به معنای [[سرزمین]] آریایی‌هاست که نخست به ارن، اران، ایریا، ایرون و سپس به ایران تبدیل شده است<ref>دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، ج۳، ص۳۱۷۳ ـ ۳۱۷۵.</ref>. در شاهنامه و [[منابع تاریخی]] و جغرافیایی پس از [[اسلام]] نیز ایران، ایران‌زمین و ایرانشهر یا [[شهر]] ایران فراوان به کار رفته است<ref>مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۵؛ خالقی مطلق، جلال، ایران درگذشت روزگاران، ج۱، ص۵۳ ـ ۵۵.</ref>. به پیشنهاد سعید نفیسی از محققان و نویسندگان معاصر در سال ۱۳۱۳ نام ایران رسمیت یافت و [[رژیم پهلوی]] در اطلاعیه‌ای در سال ۱۹۳۵م/ ۱۳۱۳ش به دولت‌های خارجی اعلام کرد که از آن پس باید در مکاتبات رسمی به نام ایران در اشاره به این [[کشور]] استفاده شود<ref>گرانتوسکی،ا۔ آ، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ص۱۸؛ نفیسی؛ مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۵ ، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۵.</ref>.

ایران براساس برخی منابع با ۱۶۵۴۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت، هجدهمین کشور [[جهان]] از نظر وسعت است که از سمت [[شرق]] به افغانستان و [[پاکستان]] و از سمت شمال شرقی به ترکمنستان و از شمال به دریای [[خزر]] و از سمت شمال [[غربی]] به [[آذربایجان]] و [[ارمنستان]] و از طرف [[غرب]] به [[ترکیه]] و [[عراق]] و از جنوب به دریای عمان و خلیج [[فارس]] محدود است<ref>دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، ج۳، ص۳۱۷۵؛ بدیعی، ربیع، جغرافیای مفصل ایران، ج۱، ص۱۹؛ مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۵.</ref>. ایران دارای آب و هوای مختلف، [[پستی]] و بلندی‌های زیاد، دریا و دریاچه‌های متعدد، جنگل و بیابان‌های وسیع است<ref>مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۵ - ۳۲۶؛ جعفری، ص۱ ـ ۳.</ref>. در ایران [[اقوام]] مختلف [[فارس]]، ترک، کرد، لر، بلوچ، ترکمن و [[عرب]] [[زندگی]] می‌کنند. زبان رسمی [[ایرانی‌ها]] [[فارسی]] است؛ ولی زبان‌ها و گویش‌های مهم [[ترکی]]، [[عربی]]، کردی، گیلکی، لری و بلوچی نیز رایج است<ref>مقصودی، مجتبی، قومیت‌ها و نقش آنان در تحولات سیاسی سلطنت محمدرضا پهلوی، ص۴۵.</ref>. ایران از کشورهای بزرگ [[اسلامی]] است که [[مذهب]] رسمی آن [[شیعه]] است و بزرگ‌ترین [[جمعیت]] [[شیعی]] [[جهان]] را دربر دارد<ref>گلی زواره، غلامرضا، سرزمین اسلام، شناخت کشورهای اسلامی و نواحی مسلمان‌نشین جهان، ص۱۹۰؛ مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۲۷.</ref>. بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵ ایران ۷۹ میلیون تن جمعیت داشته که بیش از ۹۹ درصد آن [[مسلمان]] و ۹۱ درصد شیعه‌اند (مرکز آمار ایران)<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمای، ابوالفضل]]، [[ایران (مقاله)| مقاله «ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۵۱۱۱.</ref>.

ایران با [[تمدنی]] کهن، قرن‌ها پیش از [[اسلام]] و حتی پیش از میلاد [[مسیح]] به عنوان یک [[کشور]]، قلمرو بسیار وسیعی را شامل می‌شده است<ref>زرین‌کوب، روزبه، ایران: تاریخ ایران در دوره باستان، ج۱۰، ص۵۲۲ ـ ۵۳۰.</ref>. پیش از اسلام [[مردم ایران]] زرتشتی بوده‌اند<ref>ولی، وهاب و میترا بصیری، ادیان جهان باستان، ج۳، ص۶۱؛ گئوویدن، گرن، دین‌های ایران، ص۲۴۹ – ۴۳۸.</ref>. با [[ظهور اسلام]] و ورود آن در دهه دوم [[هجری]] به ایران، [[دین]] بیشتر [[مردم]] اسلام شد و در دوره [[خلافت بنی‌امیه]] و سپس دوره طولانی [[خلافت بنی‌عباس]]، [[سرزمین]] ایران بخشی از قلمرو [[سرزمین اسلامی]] به شمار می‌رفت<ref>افتخارزاده، محمود، اسلام و ایران (مذهب و ملیت ایرانی)، ص۱۰۸ ـ ۱۳۳؛ زرین‌کوب، عبدالحسین، ایران، تاریخ ایران در عصر اسلامی، ج۱۰، ص۵۳۰ ـ ۵۴۰.</ref>. اسلام با جلوگیری از [[نفوذ]] و [[توسعه]] [[مسیحیت]] در ایران این [[کشور]] را از [[تاریکی]] قرون وسطایی که رهاورد مسیحیت کلیسایی بود، [[نجات]] داد<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۱۴، ص۱۷۰ – ۱۸۱ و ۳۳۰.</ref>. [[ایرانیان]] که صاحب [[تمدنی]] بزرگ بودند با نیروی [[عشق]] و [[ایمان]] توانستند در صحنه [[علم]] و [[فرهنگ]] کارهای بزرگی در راه [[خدمت]] به اسلام انجام دهند<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۱۴، ص۳۲۹ و ۳۸۴.</ref>.

در سال ۹۰۷ ق با روی کار آمدن [[صفویه]] و تکیه کردن بر [[مذهب تشیع]]، ایران به عنوان یک [[کشور اسلامی]] مستقل و [[مقتدر]] [[هویت]] جدیدی پیدا کرد<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین، ایران، تاریخ ایران در عصر اسلامی، ج۱۰، ۵۴۰ - ۵۴۱.</ref>. پس از [[فروپاشی]] [[صفویه]] سلسله قاجار در سال ۱۲۰۳ق / ۱۱۶۷ش به [[قدرت]] رسید که در دوره نسبتاً طولانی [[حکومت]] آنان ایران در معرض [[هجوم فرهنگی]]، [[سیاسی]]، [[اقتصادی]] و نظامی قدرت‌های استکباری قرار گرفت<ref>فلاح زاده، سیدحسین، رضاخان و توسعه ایران، ص۵۵ – ۵۶.</ref>. بخش‌های وسیعی از ایران جدا شد و قدرت‌های [[استعمارگر]] به ویژه دولت‌های روس و [[انگلیس]] برای [[تسلط]] بر [[کشور]] به تکاپو افتادند<ref>مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۳۳۴ – ۳۳۶.</ref>.

در اسفند ۱۲۹۹ با کودتا [[رضاخان]] میرپنج به قدرت رسید و از سال ۱۳۰۴ به عنوان شاه، [[سلطنت]] استعدادی خود را آغاز کرد و پس از پایان [[جنگ]] جهانی دوم و در شهریور ۱۳۲۰ و برکناری رضا شاه، محمدرضا پسر ۲۲ ساله او بر تخت سلطنت نشست<ref>ازغندی، علی‌رضا، تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران، ص۲۳۰؛ زرین‌کوب، عبدالحسین، ایران، تاریخ ایران در عصر اسلامی، ج۱۰، ص۵۴۳.</ref>.

[[رژیم پهلوی]] پس از [[تحکیم]] پایه‌های [[حکومت]] خود و درپیش‌گرفتن سیاست‌های [[ضد]] ارزشی و سرکوب‌گرانه در برابر [[اسلام]] و [[روحانیت]]، [[هویت]] ایران را در معرض خطر قرار داد<ref>کمالی اردکانی، علی‌اکبر، امام خمینی و بازسازی هویت ملی در ایران، ص۴۸؛ فلاح زاده، سیدحسین، رضاخان و توسعه ایران، ص۱۶۲ ـ ۱۶۵.</ref>. با سرنگونی رژیم پهلوی  و [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]] گام‌های بسیار مؤثری برای بازسازی [[هویت ملی]] ایران برداشته شد<ref>کمالی اردکانی، علی‌اکبر، امام خمینی و بازسازی هویت ملی در ایران، ص۴۹ ـ ۵۶.</ref>.<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمای، ابوالفضل]]، [[ایران (مقاله)| مقاله «ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۵۱۱.</ref>

ایران به خاطر شرایط جغرافیایی و [[سیاسی]] و نیز منابع [[غنی]] زیستی، همواره مورد [[طمع]] [[قدرتمندان]] و [[چپاولگران]] بوده است<ref>مقاله استعمار و استثمار.</ref>. اقدامات اکتشافی غربیان در ایران نیز برای این بود که به طور حساب‌شده به [[چپاول]] منابع و ذخایر ایران [[اقدام]] کنند. آنان سعی می‌کردند ایران همیشه نیازمند و وابسته باشد تا دست گدایی پیش آنان دراز کند و [[منتظر]] باشد همه چیز از خارج برایش فراهم شود.

رژیم پهلوی که با کمک [[انگلیس]] و با [[زور]] [[سلاح]] روی کار آمده بود<ref>امام خمینی، سیدروح‌اللّه، صحیفه امام، ج۳، ص۲۹۸ ـ ۲۹۹.</ref>، همه آزادی‌ها را از میان برد و هیچ‌کس در ایران [[آزاد]] نبود و [[انتخابات]] آزاد هم اصلاً وجود نداشت<ref>امام خمینی، سیدروح‌اللّه، صحیفه امام، ج۴، ص۱۵۹، ۴۰۱؛ ج۹، ص۸۲.</ref>. سلسله پهلوی اعم از [[رضا]] و [[محمدرضا پهلوی]] به دست [[بیگانگان]] بر ایران [[تحمیل]] شدند<ref>امام خمینی، سیدروح‌اللّه، صحیفه امام، ج۴، ص۴۲۹.</ref> و [[حمایت]] این قدرت‌های بیگانه از محمدرضا پهلوی [[تأمین منافع]] خودشان بوده است<ref>امام خمینی، سیدروح‌اللّه، صحیفه امام، ج۴، ص۵۱۹.</ref>.

با [[پیروزی انقلاب اسلامی]]، [[تحول]] عمیق و گسترده‌ای از جهات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و [[فرهنگی]] در ایران پدید آمد<ref>مقاله انقلاب اسلامی ایران.</ref>. اتکا به مردم در همه حرکت‌ها<ref>هاشمی رفسنجانی، اکبر، ناگفته‌های انقلاب، ص۱۸۸.</ref>، ارائه الگوی [[مردم‌سالاری دینی]]<ref>فاضل میبدی، محمد تقی، مردم‌سالاری از نگاه امام خمینی، ج۱، ص۲۵۲ ـ ۲۶۳؛ ملک زاده، محمد، مردم‌سالاری دینی از نگاه امام خمینی، ج۱، ص۳۲۱ ـ ۳۳۴.</ref>، قطع دست [[بیگانگان]]، نهادینه‌سازی استقلال و [[آزادی]] [[اسلامی]]، ایجاد [[اعتماد به نفس]]، [[جسارت]] در مسائل [[علمی]]، پرورش استعدادها و ترویج [[روحیه]] [[خودآگاهی]]، احیای [[منزلت]] [[زن]]، [[وحدت]] میان [[فرقه‌های اسلامی]]، ایجاد [[انقلاب]] [[علمی]]، [[تربیت]] [[انسان‌های صالح]]، تنها بخشی از [[برکات]] و دستاوردهای [[انقلاب اسلامی]] برای ایران بوده است<ref>شفیعی، احمد، انقلاب اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی، ص۲۲ ـ ۲۳؛ فارسی، جلال الدین، فرهنگ واژه‌های انقلاب اسلامی، ص۳۹۲.</ref>.

کارنامه انقلاب اسلامی در حوزه مسائل [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] داخلی نیز با وجود کارشکنی‌های همه‌جانبه گروه‌های مخالف داخلی و محاصره و فشارهای اقتصادی [[غرب]] و [[هجوم]] [[دشمن خارجی]]، کارآمد و در میان دیگرانقلاب‌های بزرگ ممتاز است<ref>فارسی، جلال الدین، فرهنگ واژه‌های انقلاب اسلامی، ص۳۹۱ - ۴۱۹؛ جمعی از نویسندگان، ص۲۱۹ ـ ۲۳۲.</ref>.

در عین حال [[ابرقدرت‌ها]] که از [[نفوذ]] و [[حاکمیت اسلام]] در ایران به [[هراس]] افتاده‌اند، در جهت آشفته کردن کشور و خنثی کردن آثار انقلاب اسلامی تلاش‌های زیادی انجام دادند. آنان با [[شایعه‌سازی]] و ایجاد [[جنگ روانی]] میان [[مردم]] و ایجاد [[تفرقه]] و دامن زدن به [[اختلافات]] قومی به [[ظلم و ستم]]، انفجار، [[کشتار]]، [[ترور]] و [[غارت اموال]] مردم می‌پرداختند؛ آنان همچنین برای اینکه [[اسلام]] محرّک مردم است، به [[تخریب]] و [[تضعیف]] [[مذهب]] می‌پرداختند و [[دین]] را افیون [[جامعه]] معرفی می‌کردند.

رژیم عراق به دستور [[امریکا]] و به اسم اینکه [[ایرانی‌ها]] [[فارس]] و مجوس‌اند، به ایران حمله کرد، اما [[مردم ایران]] علی‌رغم همه [[توطئه‌ها]] با قدرتی که از اسلام گرفته بودند و با اینکه کشور از هر جهت در محاصره بود و [[مردم]] با [[مشکلات]] فراوانی مواجه بودند، با تلاش و [[حمایت]] از [[دولت]]، [[جنگ]] را به خوبی پیش بردند؛ به گونه‌ای که ایران به عنوان یک کشور بزرگ و [[قدرتمند]] مطرح شد<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمای، ابوالفضل]]، [[ایران (مقاله)| مقاله «ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۵۱۴.</ref>.

== ارکان پیشرفت ایران ==

با [[پیروزی انقلاب اسلامی]] زمینه [[استقلال]] و پیشرفت ایران [[اسلامی]] فراهم شده است؛ اما برای پیشرفت کشور و تحقق ایران مطلوب و به بارنشستن [[آرمان‌های اسلام]] و [[انقلاب]]، [[مجاهدت‌ها]] و تلاش‌های زیادی باید صورت گیرد و به ارکان و مؤلفه‌های زیادی توجه شود که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند:

#'''[[آزادی]]''': آزادی نیز برای [[رشد]] و تعالی فرد و [[جامعه]] و دست یافتن به ایران مطلوب لازم است و باید برای تحقق آن موانع [[سیاسی]] مانند [[سلطه]] [[استبداد]] و [[استعمار]] و نیز موانع فرهنگی و قانونی وجود نداشته باشد<ref>فارسی، جلال الدین، فرهنگ واژه‌های انقلاب اسلامی، ص۳۷.</ref>.  

#'''برقراری حکومت صالح''': برقراری حکومت صالح مهم‌ترین مسئله در تحقق ایران مطلوب است.

#'''بازسازی [[هویت]] ملّی ایران''': یکی از دستاوردهای مهم [[انقلاب اسلامی]] بازسازی هویت ملّی ایران است. یکی از اندیشمندان اسلامی براین باور است که بازگشت به اصالت ملّی و اسلامی را برای همه [[مسلمانان]] ضروری است؛ زیرا تا هویت و خود گم‌کرده خود را نیابند، نمی‌توانند در برابر [[سلطه]] همه‌جانبه [[غرب]] به [[استقلال]] [[واقعی]] دست یابند<ref>کمالی اردکانی، علی‌اکبر، امام خمینی و بازسازی هویت ملی در ایران، ص۵۲.</ref>.

#'''تعهد به اسلام و تحقق آرمان‌ها''': [[اسلام]] [[دین]] [[ترقی]] و [[قرآن]] روش ترقی و [[شکوفایی انسان]] است و [[پیشرفت]] تنها در پرتو توجه اسلام و اتکال به [[خدا]] و [[کار و تلاش]] و [[سازندگی]] با حضور همه اقشار [[مردم]] و دوری از [[منفعت‌طلبی]] حاصل می‌شود<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمای، ابوالفضل]]، [[ایران (مقاله)| مقاله «ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۵۱۵.</ref>.

ایران در [[زمان]] [[عمر بن الخطاب]] [[فتح ایران|فتح]] شد و از ابتدا [[ایرانیان]] پی به [[حقانیت اهل بیت پیامبر]] {{عم}} برده بودند و اکثراً [[اسلامی]] را [[اختیار]] می‌کردند که مورد [[رضایت اهل بیت]] {{عم}} بود. از این روی زمانی که [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[خلافت]] را به دست گرفت، گروه گروه به سوی حضرت آمدند، تا حدی که اکثر یاران مخلص امام علیرا [[موالیان]] و [[عجم]] تشکیل می‌دادند. در [[روایات]] زیادی از عجم به خوبی یاد شده است، و در روایتی آمده است که [[سیصد و سیزده نفر]] [[یاران حضرت قائم]] {{ع}} همگی از عجم هستند<ref>ر.ک: یاران حضرت مهدی {{ع}}.</ref>. البته عجم معنایی عام دارد که ایرانیان و [[نژاد]] [[غیر عرب]] را شامل می‌شود، اما در احادیثی که [[یاران حضرت مهدی]] {{ع}} را تک تک یاد کرده‌اند و شهرهای محل سکونت آنان را ذکر کرده‌اند، می‌توان شهرهای مختلف ایران را دید که از آن جمله می‌توان به [[ری]]، [[خراسان]]، [[طالقان]]، [[فارس]]، [[اهواز]]، [[شوشتر]]، [[اصفهان]]، [[بروجرد]]، [[نهاوند]]، [[شیروان]]، [[همدان]]، [[آمل]]، [[جرجان]]، [[دامغان]]، [[سرخس]]، [[ساوه]]، [[قزوین]]، [[ابهر]]، [[اردبیل]]، [[مراغه]]، [[خوی]]، [[سلماس]]، [[آبادان]]، [[کازرون]] و [[قم]] اشاره کرد<ref>ملاحم، ص ۱۴۶.</ref>. [[سید حسنی]]، [[خراسانی]] و [[شعیب بن صالح]] سه نفر هستند که قبل از ظهور حضرت از ایران [[قیام]] می‌کنند و با [[یاران]] خود علیه [[ظلم و ستم]] به پا می‌خیزند و قیام آنان به [[قیام حضرت مهدی]] {{ع}} منتهی می‌شود و هر سه به [[لشکر امام مهدی|لشکر حضرت]] ملحق خواهند شد<ref>ر. ک: سید حسنی، خراسانی، شعیب بن صالح، طالقان، یاران امام زمان {{ع}}.</ref>.<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص۱۲۹.</ref>

[[ایرانیان]] از اولین اقوامی بودند که به [[دین مبین اسلام]] گرویدند. اسناد [[تاریخی]] و [[روایات معصومین]] {{عم}} نیز [[گواه]] این مطلب است. [[مذهب تشیع]]، مذهبی که [[اعتقاد به امامت]] [[امیر المؤمنین علی]] {{ع}} و یازده فرزند ایشان را رکنی اصیل در ایده خود می‌داند، تا مدتی پس از [[قیام]] شیعیان به [[رهبری]] مختار در کوفه، بر ایرانیان تاثیری نگذاشت. هاشمیه یکی از حرکات [[فرقه]] که از درون این قیام بر آمد، اولین فرقه [[شیعی]] بود که [[پیام]] انقلابی خود را در ایران منتشر ساخت. پس از آن مرحله جدید توسعه [[شیعه]] با نشر [[معارف]] بلند آن از سوی [[امام باقر]] {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} شروع شد. بیشترین [[پیروان]] این دو [[امام]]، [[اهل کوفه]] بودند، اما [[تشیع]] در [[حیات]] امام صادق {{ع}} در [[قم]] انتشار یافت؛ لذا [[شهر قم]] را باید نخستین [[شهر]] شیعی دانست که به نام ایران شناخته می‌شود<ref>بحارالانوار، ج۶۰، ص۲۱۳.</ref>.

با رونق یافتن [[مذهب شیعه]] در قم و پس از گذشت حدود ۳ قرن یعنی قرن ۶، این مذهب به طور گسترده در جای جای ایران پراکنده شد. پس از قم، [[خراسان]] و شهرهای اطراف، پایگاه بعدی شیعیان بود که این امر با [[امامت امام رضا]] و [[سفر]] ایشان به [[خراسان]] نمود بیشتری پیدا کرد. [[امام علی]] {{ع}} از روزهای نخستین [[اسلام]]، ایرانیانی را که اسلام می‌آوردند، پیوسته مورد [[ستایش]] و [[محبت]] خود قرار می‌دادند<ref>[[حسین محمدی|محمدی، حسین]]، [[رضانامه (کتاب)|رضانامه]] ص ۱۳۴ ـ ۱۳۵.</ref>.

* [[آیا ایرانیان در دوران غیبت و ظهور امام مهدی نقشی دارند؟ (پرسش)]]

[[رده:امام مهدی]]