بحث:امامت: تفاوت میان نسخه‌ها

==فهرست مباحث امامت==

===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===

* تعریف لغوی امامت‏؛

* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛

* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛

*معنای لغوی [[امام]]؛

*معنای اصطلاحی [[امام]]؛

* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]

* امامت از منظر [[امامیه]]

* امامت از نظر [[اهل تسنن]]

* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛

* امامت و سکولاریزم؛

*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

 

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===

* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛

* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏

* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.

====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====

# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛

# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛

# [[امام]] [[الگوی امت]]؛

# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛

* [[درجات ولایت تکوینی]]؛

* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛

* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛

* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛

* [[نقش امام در نظام زمین]]؛

* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===

===[[وظایف امام]]===

===[[فلسفه امامت]]===

* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛

:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛

:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛

:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛

* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛

:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛

:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏

:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛

:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛

:۵. امامت و [[لطف]]؛‏

:۶. [[حفظ شریعت]]؛

:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛

====امامت و [[فلسفه خلقت]]====

* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛

* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛

* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛

* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛

* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛

* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:

** [[روایات نبوی]]‏؛

** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛

* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛

* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛

* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛

* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛

* [[حفظ شریعت]]؛‏

* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛

* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛

* امامت و [[غایت خلقت]]‏.

* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛

* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛

* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛

* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛

* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛

* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===

:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛

:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏

:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛

*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''

:۱. [[آیه اولی الامر]]؛

:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛

:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛

:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛

*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''

* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛

* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛

* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛

* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].

====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====

* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛

* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟

* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛

* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛

 

 

==== نخست: [[عصمت امام]]====

* [[تاویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===

وظیفه [[اخذ علم از امام]]

 

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

 

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

 

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===

وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

 

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

 

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===

وظیفه [[احیای امر امامت]]

 

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

 

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===

وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====

# [[امامت امام على]]

# [[امامت امام حسن مجتبى]]

# [[امامت امام حسين]]

# [[امامت امام سجاد]]

# [[امامت امام باقر]]

# [[امامت امام صادق]]

# [[امامت امام كاظم]]

# [[امامت امام رضا]]

# [[امامت امام جواد]]

# [[امامت امام هادى]]

# [[امامت امام حسن عسکری]]

# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==

# دوره [[حضور امام|حضور]]؛

# دوره [[غیبت]]؛

# دوره [[ظهور]]؛

# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.

* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.