پرش به محتوا

غیرت: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۰ بایت حذف‌شده ،  ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۲
جز
جایگزینی متن - '-،' به '-'
جز (جایگزینی متن - '-،' به '-')
خط ۳۶: خط ۳۶:
* [[دانشمندان]] [[علم]] [[اخلاق]]، دو سویه [[افراط]] و [[تفریط]] را همچون دیگر [[فضائل]] - در این [[فضیلت]] نیز ترسیم نموده‌اند. به نظر آنان، [[افراط]] در غیرت به [[عصبیّت]] و تجسّس در [[نهان]] امور می‌انجامد؛ و از سوئی دیگر تفریط در آن نیز، به کوتاهی در [[حفاظت]] از [[حریم]] [[خانواده]] ختم خواهد شد.
* [[دانشمندان]] [[علم]] [[اخلاق]]، دو سویه [[افراط]] و [[تفریط]] را همچون دیگر [[فضائل]] - در این [[فضیلت]] نیز ترسیم نموده‌اند. به نظر آنان، [[افراط]] در غیرت به [[عصبیّت]] و تجسّس در [[نهان]] امور می‌انجامد؛ و از سوئی دیگر تفریط در آن نیز، به کوتاهی در [[حفاظت]] از [[حریم]] [[خانواده]] ختم خواهد شد.
* این سخن را بهره‌ای از صحّت نیست. چه-همان‌گونه که گذشت- غیرت در شمار مقولات مشکک قرار داشته از عرْضی عریض و پهنه‌ای گسترده برخوردار است؛ امّا تجسّس و سرکشی در امور شخصیِ دیگران، به هیچ وجه در این عرضْ قرار ندارد تا بتوان جزئی از اجزاء غیرت را در شمار رذائل قرار داد.
* این سخن را بهره‌ای از صحّت نیست. چه-همان‌گونه که گذشت- غیرت در شمار مقولات مشکک قرار داشته از عرْضی عریض و پهنه‌ای گسترده برخوردار است؛ امّا تجسّس و سرکشی در امور شخصیِ دیگران، به هیچ وجه در این عرضْ قرار ندارد تا بتوان جزئی از اجزاء غیرت را در شمار رذائل قرار داد.
* به نظر ما، واضح است که اینگونه [[صفات]]- همچون سرکشی در امور شخصیِ دیگران، و تجسّس در [[نهان]] کارهای آنان-، یکسر در شمار رذائل، و نه در شمار مراتب [[فضیلت]] غیرت قرار دارد.
* به نظر ما، واضح است که اینگونه [[صفات]]- همچون سرکشی در امور شخصیِ دیگران، و تجسّس در [[نهان]] کارهای آنان- یکسر در شمار رذائل، و نه در شمار مراتب [[فضیلت]] غیرت قرار دارد.
* از این روست که هرچند ممکن است [[جاهلان]] گه گاه غیرت را به اشتباه در محلّی ناشایست به کار برند، امّا این اشتباه آنان را نمی‌توان علّتی برای رذیلت‌انگاریِ این [[فضیلت]] دانست؛ از همین روست که [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در نامه‌ای به [[فرزند]] برومندشان [[امام مجتبی]] {{ع}} می‌فرمایند: "برحذر باش از آنکه در غیر محلّ [[شایسته]] غیرت، غیرت‌ورزی؛ چرا که این امر [[همسران]] [[نیکوکار]] و [[شایسته]] را به [[خطا]] دچار خواهد ساخت" <ref>{{متن حدیث| إِيَّاكَ‌ وَ التَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ الْغَيْرَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو الصَّحِيحَةَ مِنْهُنَّ إِلَى السُّقْمِ}}؛ بحار الأنوار، ج۷۷، ص۲۱۴.</ref>.
* از این روست که هرچند ممکن است [[جاهلان]] گه گاه غیرت را به اشتباه در محلّی ناشایست به کار برند، امّا این اشتباه آنان را نمی‌توان علّتی برای رذیلت‌انگاریِ این [[فضیلت]] دانست؛ از همین روست که [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در نامه‌ای به [[فرزند]] برومندشان [[امام مجتبی]] {{ع}} می‌فرمایند: "برحذر باش از آنکه در غیر محلّ [[شایسته]] غیرت، غیرت‌ورزی؛ چرا که این امر [[همسران]] [[نیکوکار]] و [[شایسته]] را به [[خطا]] دچار خواهد ساخت" <ref>{{متن حدیث| إِيَّاكَ‌ وَ التَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ الْغَيْرَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو الصَّحِيحَةَ مِنْهُنَّ إِلَى السُّقْمِ}}؛ بحار الأنوار، ج۷۷، ص۲۱۴.</ref>.
* واضح است که [[امیرمؤمنان]] در این عبارات، سختگیری بر [[زنان]] را نه از مراتب غیرت، که از به‌کاربردن غیرت در محلّ ناشایست آن دانسته‌اند؛ به‌کاربردنی که تنها از [[جاهل]] [[ناآگاه]] بروز می‌یابد، نه از آگاهان متخلّق به [[اخلاق نیکو]]<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۶-۴۷.</ref>.
* واضح است که [[امیرمؤمنان]] در این عبارات، سختگیری بر [[زنان]] را نه از مراتب غیرت، که از به‌کاربردن غیرت در محلّ ناشایست آن دانسته‌اند؛ به‌کاربردنی که تنها از [[جاهل]] [[ناآگاه]] بروز می‌یابد، نه از آگاهان متخلّق به [[اخلاق نیکو]]<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۶-۴۷.</ref>.
* هرچند پس از این، ما درباره [[رذیلت]] اخلاقیِ سخت‌گیری و به زحمت و فشار انداختن [[نزدیکان]] سخن خواهیم گفت؛ امّا در اینجا تنها اشاره می‌کنیم که از پی این [[رذیلت]]، مفاسدی حاصل می‌شود که بنیان [[ایمان]] و [[رستگاری]] [[انسان]] را به دست فنا خواهد سپرد. سختگیری در انجام [[امور دینی]]، که سرانجام به [[دین]] گریزی ختم خواهد شد، در شمار مصادیق این [[رذیلت]] است. پپیامبر اکرم {{صل}} در این زمینه می‌فرمایند:"به [[راستی]] این [[دین]] محکم است، پس به آرامی در آن در آئید. و [[عبادت]] [[خدا]] را به بنده‌های [[خدا]] به‌زور تحمیل نکنید، تا چون شترسوار نابودکننده نباشید، آنکه نه سفر را طی کند، و نه مرکب را به‌جای گذارد"<ref>{{متن حدیث| إِنَّ‌ هَذَا الدِّينَ‌ مَتِينٌ‌ فَأَوْغِلُوا فِيهِ بِرِفْقٍ‌ وَ لَا تُكَرِّهُوا عِبَادَةَ اللَّهِ إِلَى عِبَادِ اللَّهِ فَتَكُونُوا كَالرَّاكِبِ الْمُنْبَتِ‌ الَّذِي لَا سَفَراً قَطَعَ وَ لَا ظَهْراً أَبْقَى‌}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۸۶.</ref>؛ این [[روایت]] و امثال آن - که بخشی از آن را [[شیخ کلینی]] در [[باب]]"الاقتصاد فی العباده" جامع [[شریف]] کافی [[نقل]] نموده است -، سرمشقی است تا [[مؤمنان]] با تأسّی به آن، از سخت گیری در امور مذهبی بپرهیزند؛ تا به مذهب‌گریزی و [[ترس]] [[مردمان]] از [[دین]] دامن زده نشود<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۷-۴۸.</ref>.
* هرچند پس از این، ما درباره [[رذیلت]] اخلاقیِ سخت‌گیری و به زحمت و فشار انداختن [[نزدیکان]] سخن خواهیم گفت؛ امّا در اینجا تنها اشاره می‌کنیم که از پی این [[رذیلت]]، مفاسدی حاصل می‌شود که بنیان [[ایمان]] و [[رستگاری]] [[انسان]] را به دست فنا خواهد سپرد. سختگیری در انجام [[امور دینی]]، که سرانجام به [[دین]] گریزی ختم خواهد شد، در شمار مصادیق این [[رذیلت]] است. پپیامبر اکرم {{صل}} در این زمینه می‌فرمایند:"به [[راستی]] این [[دین]] محکم است، پس به آرامی در آن در آئید. و [[عبادت]] [[خدا]] را به بنده‌های [[خدا]] به‌زور تحمیل نکنید، تا چون شترسوار نابودکننده نباشید، آنکه نه سفر را طی کند، و نه مرکب را به‌جای گذارد"<ref>{{متن حدیث| إِنَّ‌ هَذَا الدِّينَ‌ مَتِينٌ‌ فَأَوْغِلُوا فِيهِ بِرِفْقٍ‌ وَ لَا تُكَرِّهُوا عِبَادَةَ اللَّهِ إِلَى عِبَادِ اللَّهِ فَتَكُونُوا كَالرَّاكِبِ الْمُنْبَتِ‌ الَّذِي لَا سَفَراً قَطَعَ وَ لَا ظَهْراً أَبْقَى‌}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۸۶.</ref>؛ این [[روایت]] و امثال آن - که بخشی از آن را [[شیخ کلینی]] در [[باب]]"الاقتصاد فی العباده" جامع [[شریف]] کافی [[نقل]] نموده است - سرمشقی است تا [[مؤمنان]] با تأسّی به آن، از سخت گیری در امور مذهبی بپرهیزند؛ تا به مذهب‌گریزی و [[ترس]] [[مردمان]] از [[دین]] دامن زده نشود<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۷-۴۸.</ref>.
* سخت گیری در امور عفّت [[خانواده]]، به [[گناهان]] آشکار و پنهان خواهد انجامید. از این‌رو اضافه می‌کنیم که نگهبانیِ بیش از حد از [[همسر]] واعمال او - که گاه نتیجه اوهامی است که عقلاً و شرعاً [[ناپسند]] می‌باشد-، به [[سختی]] در [[شرع]] [[نکوهش]] شده؛ همانگونه که [[دعوت]] آنان به حجابی بیش از آنچه در حدّ عرف متدیّنین رواج دارد نیز، نمی‌تواند در شمار مستحبّات به حساب آید.
* سخت گیری در امور عفّت [[خانواده]]، به [[گناهان]] آشکار و پنهان خواهد انجامید. از این‌رو اضافه می‌کنیم که نگهبانیِ بیش از حد از [[همسر]] واعمال او - که گاه نتیجه اوهامی است که عقلاً و شرعاً [[ناپسند]] می‌باشد- به [[سختی]] در [[شرع]] [[نکوهش]] شده؛ همانگونه که [[دعوت]] آنان به حجابی بیش از آنچه در حدّ عرف متدیّنین رواج دارد نیز، نمی‌تواند در شمار مستحبّات به حساب آید.
* بازداشتن [[همسر]] از [[خروج]] از خانه و حضور در مجالسی که حضور آنان در آن مفید خواهد بود، و تجسّس در امور شخصی آنان نیز، در همین شمار است. این امور و امور مشابه آن، گاه به سرکشی، [[لجاجت]] و اموری این‌گونه منجر می‌شود؛ که بنیان [[خانواده]] را متزلزل خواهد نمود. از این‌روست که مردان، چون از عفّت و حیای [[زن]] [[اطمینان]] یافتند، [[شایسته]] است [[استقلال]] آنان در امور خود را محترم شمرده هرچند مسؤولیّت [[خانواده]] را بر دوش دارند، امّا به هیچ‌وجه سخت گیری بر آنان را پیشه خود نسازند.
* بازداشتن [[همسر]] از [[خروج]] از خانه و حضور در مجالسی که حضور آنان در آن مفید خواهد بود، و تجسّس در امور شخصی آنان نیز، در همین شمار است. این امور و امور مشابه آن، گاه به سرکشی، [[لجاجت]] و اموری این‌گونه منجر می‌شود؛ که بنیان [[خانواده]] را متزلزل خواهد نمود. از این‌روست که مردان، چون از عفّت و حیای [[زن]] [[اطمینان]] یافتند، [[شایسته]] است [[استقلال]] آنان در امور خود را محترم شمرده هرچند مسؤولیّت [[خانواده]] را بر دوش دارند، امّا به هیچ‌وجه سخت گیری بر آنان را پیشه خود نسازند.
* سخت گیری در [[تربیت فرزند]] نیز نتیجه‌ای معکوس به بار خواهد آورد. اگر [[پدر]] یا مربّی، در فرهنگ‌پذیریِ [[فرزند]] به‌سختی گراید، عقده [[حقارت]] و [[ضعف نفس]] در [[فرزند]] پدید آمده، [[قدرت]] تربیت‌پذیریِ او به [[سستی]] می‌گراید؛ در این صورت نه تنها نتیجه و [[هدف]] مطلوب از [[تربیت]] حاصل نمی‌شود، که نتیجه‌ای سخت نامطلوب حاصل می‌آید<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۷-۴۸.</ref>.
* سخت گیری در [[تربیت فرزند]] نیز نتیجه‌ای معکوس به بار خواهد آورد. اگر [[پدر]] یا مربّی، در فرهنگ‌پذیریِ [[فرزند]] به‌سختی گراید، عقده [[حقارت]] و [[ضعف نفس]] در [[فرزند]] پدید آمده، [[قدرت]] تربیت‌پذیریِ او به [[سستی]] می‌گراید؛ در این صورت نه تنها نتیجه و [[هدف]] مطلوب از [[تربیت]] حاصل نمی‌شود، که نتیجه‌ای سخت نامطلوب حاصل می‌آید<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۷-۴۸.</ref>.
* [[قرآن کریم]] با [[نقل]] [[سیره]] جناب [[لقمان]] در چگونگیِ [[تربیت فرزند]]، نشان می‌دهد که [[شایسته]] است عموم [[مؤمنان]]، [[مهربانی]] و مدارای با [[فرزند]] را در تمام [[امور دینی]] - و حتّی در امر [[توحید]] که [[برترین]] فراز [[شریعت]] است-، سرلوحه حرکت خویش ساخته حتّی در مهمترین امور نیز با آنان [[درشتی]] ننمایند: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که لقمان به پسرش- در حالی که بدو اندرز می‌داد- گفت: پسرکم! به خداوند شرک مورز که شرک، ستمی سترگ است» سوره لقمان، آیه ۱۳.</ref>.
* [[قرآن کریم]] با [[نقل]] [[سیره]] جناب [[لقمان]] در چگونگیِ [[تربیت فرزند]]، نشان می‌دهد که [[شایسته]] است عموم [[مؤمنان]]، [[مهربانی]] و مدارای با [[فرزند]] را در تمام [[امور دینی]] - و حتّی در امر [[توحید]] که [[برترین]] فراز [[شریعت]] است- سرلوحه حرکت خویش ساخته حتّی در مهمترین امور نیز با آنان [[درشتی]] ننمایند: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که لقمان به پسرش- در حالی که بدو اندرز می‌داد- گفت: پسرکم! به خداوند شرک مورز که شرک، ستمی سترگ است» سوره لقمان، آیه ۱۳.</ref>.
* سخت گیری در [[اموال]] و [[بخشش]] آن نیز به [[رذیلت]] [[بخل]]، و سرانجام ترک مخارج [[واجب]] و [[مستحب]] - همچون هزینه‌های [[خانواده]] و هزینه‌های سفرهای تفریحی آنان -، منجر می‌شود؛ که خود در شمار [[گناهان کبیره]] است. در این صورت [[ثروت]] [[انسان]] نه تنها نفعی برای او به همراه نخواهد داشت، که وِزری است بر گردن او، تا [[آسایش]] [[دنیا]] و [[رستگاری]] [[آخرت]] را از او سلب نماید<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۸-۴۹۳.</ref>.
* سخت گیری در [[اموال]] و [[بخشش]] آن نیز به [[رذیلت]] [[بخل]]، و سرانجام ترک مخارج [[واجب]] و [[مستحب]] - همچون هزینه‌های [[خانواده]] و هزینه‌های سفرهای تفریحی آنان - منجر می‌شود؛ که خود در شمار [[گناهان کبیره]] است. در این صورت [[ثروت]] [[انسان]] نه تنها نفعی برای او به همراه نخواهد داشت، که وِزری است بر گردن او، تا [[آسایش]] [[دنیا]] و [[رستگاری]] [[آخرت]] را از او سلب نماید<ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۸-۴۹۳.</ref>.
* از آنچه گذشت، پیامدهای سخت گیری بر نزدیکان، [[همسایگان]]، همشهریان و عموم اهالی [[کشور]] دانسته می‌شود. این مطلب سخت درازدامن است، از این‌رو به تفصیل آن نپرداخته تنها اشاره می‌کنیم که به اتّفاق [[عقل]] و [[شرع]]، سخت گیری در هیچ موردی [[پسندیده]] نیست، و مدارای با [[خانواده]]، [[نزدیکان]]، [[همسایگان]] و عموم [[مردم]]، سرلوحه عمل [[مؤمنان]] متّصف به [[اخلاق]] [[الهی]] است.
* از آنچه گذشت، پیامدهای سخت گیری بر نزدیکان، [[همسایگان]]، همشهریان و عموم اهالی [[کشور]] دانسته می‌شود. این مطلب سخت درازدامن است، از این‌رو به تفصیل آن نپرداخته تنها اشاره می‌کنیم که به اتّفاق [[عقل]] و [[شرع]]، سخت گیری در هیچ موردی [[پسندیده]] نیست، و مدارای با [[خانواده]]، [[نزدیکان]]، [[همسایگان]] و عموم [[مردم]]، سرلوحه عمل [[مؤمنان]] متّصف به [[اخلاق]] [[الهی]] است.
* [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این رابطه می‌فرمایند: "نوعی از غیرت است که [[خداوند]] و پیامبرش از آن بیزارند، و آن غیرت مرد است بر [[همسر]] و [[خاندان]] خویش، در حالی که هیچ علّتی برای آن غیرت وجود نداشته باشد" <ref>{{متن حدیث| من الغیرة غیره يُبْغِضُهَا اللَّهُ‌ وَ رَسُولُهُ‌ و هی غیرة الرجل علی أهله من غیر ریبة}}؛ جامع السّعادات، ج۱، ص۳۰۵.</ref><ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۹-۵۰.</ref>.
* [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در این رابطه می‌فرمایند: "نوعی از غیرت است که [[خداوند]] و پیامبرش از آن بیزارند، و آن غیرت مرد است بر [[همسر]] و [[خاندان]] خویش، در حالی که هیچ علّتی برای آن غیرت وجود نداشته باشد" <ref>{{متن حدیث| من الغیرة غیره يُبْغِضُهَا اللَّهُ‌ وَ رَسُولُهُ‌ و هی غیرة الرجل علی أهله من غیر ریبة}}؛ جامع السّعادات، ج۱، ص۳۰۵.</ref><ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۲ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۲، ص ۴۹-۵۰.</ref>.
۲۲۴٬۸۴۸

ویرایش