حجاب: تفاوت میان نسخه‌ها

حجاب (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۱۹

۳۱٬۳۰۷ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۸۴: / خط ۸۴: @@
 در این میان [[اندیشمندان مسلمان]] با [[الهام]] از [[آیات قرآن]] و گزاره‌های [[تاریخی]] پیرامون آن، رواج [[سنت]] حجاب را مربوط به [[عصر نبوی]] دانسته‌اند<ref>ر.ک: ابن ابی حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ج۱۰، ص۳۱۵۴؛ جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۲۴۵؛ سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۳، ص۷۳.</ref>؛ [[بلاذری]] نیز در [[انساب الاشراف]]، به [[واجب]] شدن حجاب در ماه [[ذی قعده]] [[سال پنجم هجری]] و یا پیش از آن در [[مکه]] اشاره نموده است<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۲، ص۱۰۳.</ref>؛ هر چند بر اساس [[شأن نزول آیه]] ۲۶ [[سوره اعراف]]، مبنی بر منع [[طواف]] در حال برهنگی<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۲، ص۳۳.</ref>، [[لزوم]] پوشش قسمت‌های دیگر [[بدن]] در سال‌های نخست [[بعثت]] نازل شد؛ تا جایی که می‌توان - چنان که [[جرجی زیدان]] [[معتقد]] است - پیشینه حجاب در این [[سرزمین]] را [[پیش از ظهور اسلام]] دانست<ref>جرجی زیدان، تاریخ التمدن الاسلامی، ج۵، ص۵۷۸.</ref>؛ بر این اساس، ادعای ورود [[فرهنگ]] حجاب از [[ایران]]<ref>دورانت، ویلیام جیمز، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، ج۱، ص۴۳۴.</ref> و یا [[قوم یهود]] به [[جوامع]] [[عربی]] [[مسلمان]]<ref>امین، سیدمهدی، «مسئلة الحجاب فی القرآن»، المرأة فی الفکر الاسلامی المعاصر، ص۳۳۷.</ref> فرضیه‌ای درست نیست.
 [[دین اسلام]] بی‌آنکه مبتکر سنت حجاب باشد، حدودی را برای آن معین نموده است؛ البته [[حکم]] حجاب رفته رفته به [[مسلمانان]] اعلام شد و [[آیه]] ۵۳ [[سوره احزاب]] - که در ذی قعده [[سال پنجم هجرت]] نازل گردید - نخستین آیه درباره [[وجوب]] حجاب [[همسران پیامبر]]{{صل}} بود که به [[مؤمنان]] [[فرمان]] داد تا از پس پرده با ایشان سخن بگویند<ref>ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج۲۱، ص۳۱۳.</ref>؛ پس از آن در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] یادشده، [[خداوند]] دستور داد تا [[زنان]] [[مؤمن]] نیز، خود را با [[جلباب]] (ملحفه یا چادر) بپوشانند<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج۸، ص۳۶۱.</ref> و در [[آیات]] ۳۰ و ۳۱ [[سوره نور]]، خداوند، زنان و مردان را به [[پاک‌دامنی]] [[دعوت]] فرموده و از زنان می‌خواهد که زینت‌های خود را پنهان نموده و با کناره‌های روسری و مقنعه روی سینه خود را بپوشانند<ref>ر.ک: طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج۷، ص۴۲۸–۴۳۰.</ref>؛ [[روایات]] بسیاری نیز، در [[تفسیر]] این آیه و چگونگی حجاب [[زن]] در دست است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۰–۵۲۱.</ref>؛ این روایات در [[منابع فقهی]] بازتاب یافته و محور بحث [[فقیهان]] قرار گرفته‌اند<ref>مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، ص۵۵-۵۶؛ ر.ک: بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ص۲۳، ۵۳–۵۵ و۶۱؛ بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع، ج۱۰، ص۳۴۸.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۰.</ref>
+==علل گسترش بی‌حجابی==
+هر چند حجاب در [[جوامع اسلامی]] معاصر، همچنان از [[مقبولیت]] بسیاری برخوردار بوده و [[زنان]] با حجاب در بسیاری از این کشورها بخش اعظم زنان را تشکیل می‌دهند، ولی عوامل متعددی موجب افزایش بی‌حجابی در جوامع اسلامی و غیر [[اسلامی]] شده است:
+===[[ضعف]] [[دین‌داری]]===
+ضعف و افول [[دینداری]] در شکل‌های متنوع خود، از عوامل اصلی بی‌حجابی بوده است<ref>حداد عادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، ص۲۸-۲۹.</ref>؛ افزون بر روایاتی که [[دنیادوستی]] را ریشه همه [[گناهان]] دانسته<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳۱؛ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ص۲۵.</ref>، در [[روایات]] دیگر [[زنان آخرالزمان]]، نیمه عریان، [[آرایش]] کرده، از [[دین]] گریزان، جویای [[شهوت]] و شیفته [[لذت]] و روان به سوی [[فتنه‌ها]] توصیف شده‌اند<ref>صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۹۰؛ طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۲۰۱.</ref>؛ همچنین زمانی که دین، عامل [[آرامش]] [[قلبی]] است<ref>{{متن قرآن|إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}} «اگر او را یاری ندهید بی‌گمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش می‌گفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با سپاهی که آنان را نمی‌دیدید پشتیبانی کرد و سخن کافران را فروتر نهاد و سخن خداوند است که فراتر است و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۴۰؛ {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ}} «فرشتگان بر آنان که گفتند: پروردگار ما خداوند است سپس پایداری کردند، فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند مژده باد!» سوره فصلت، آیه ۳۰؛ {{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}} «ای روان آرمیده!» سوره فجر، آیه ۲۷.</ref>، [[دین‌گریزی]]، نقش عمده در سلب [[آرامش]] [[معنوی]] و [[روحی]] [[انسان]]<ref>ر.ک: {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّيَاطِينَ عَلَى الْكَافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا}} «آیا ندیده‌ای که ما شیطان‌ها را به سراغ کافران می‌فرستیم که آنان را خوب از راه به در می‌کنند؟» سوره مریم، آیه ۸۳؛ {{متن قرآن|وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى}} «و هر که از یادکرد من روی برتابد بی‌گمان او را زیستنی تنگ خواهد بود و روز رستخیز وی را نابینا بر خواهیم انگیخت» سوره طه، آیه ۱۲۴؛ {{متن قرآن|وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ}} «و برای آنانکه از یاد (خداوند) بخشنده دل بگردانند شیطانی می‌گماریم که همنشین آنها خواهد بود» سوره زخرف، آیه ۳۶؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۳، ص۳۲۷-۳۲۸.</ref> خواهد داشت؛ از این رو فرد [[دین]] [[گریز]] می‌کوشد تا با هیجانات جنسی [[حرام]]، به گونه‌ای به آرامش دست یابد<ref>{{متن قرآن|أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ}} «آیا آنانکه از سوی پروردگارشان برهانی دارند با آن کسانی که کردار ناپسندشان را (در چشم آنها) آراسته‌اند و از هوا و هوس‌های خود پیروی کرده‌اند، برابرند؟» سوره محمد، آیه ۱۴.</ref>؛ [[غافل]] از آنکه بیشتر مضطرب خواهد شد؛ [[بی‌اعتنایی]] به راهکارهای [[مشروع]] ارضای [[حس]] [[خودنمایی]] در [[زنان]]<ref>خدا رحیمی، سیامک و دیگران، روان‌شناسی زنان، ص۱۲۹.</ref>، از جمله مصداق‌های [[ضعف]] [[دین‌داری]] به شمار می‌رود؛ چراکه [[اسلام]] با توجه به ویژگی‌های روحی [[زن]]، وی را به [[خودآرایی]] در برابر [[همسر]] و [[لذت]] جنسی از وی [[ترغیب]] کرده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۲۴، ص۵۰۹.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۳.</ref>
+===[[جهل]] و [[ناآگاهی]]===
+[[شناخت]] و [[آگاهی]] نداشتن [[والدین]] یا [[فرزندان]] به [[احکام شرعی]] حجاب و [[دلایل]] و [[فلسفه]] آن، به ویژه تفاوت‌های جسمی و روحی [[زن]] و مرد، وجود [[شک و تردید]] در [[حکم]] حجاب به علت رواج [[شبهات]] نیز می‌تواند از عوامل دیگر بی‌حجابی باشد<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۴۶ – ۴۷.</ref>؛ همچنین بهره نجستن از کارشناسان [[متعهد]] و متخصص، و در دسترس نبودن کتاب‌ها و دیگر امکانات [[آموزشی]] متناسب با ویژگی‌های [[جوانان]] نیز، از جمله عوامل اخلال در موضوع حجاب است<ref>ر.ک: اسحاقی، سید حسین، هست‌ها و بایدهای فرهنگ عفاف و حجاب، حجاب مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج۲، ص۲۹۱.</ref>؛ از این رو [[اسلام]] به عنوان [[دینی]] جهانی، بر [[زدودن جهل]] از [[دختران]] نسبت به حجاب تأکید نموده<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۱۶؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۷۴.</ref> و به [[والدین]] برای افزایش [[آگاهی‌های دینی]] [[فرزندان]]، به منظور بازداشتن از تأثیر مکتب‌های [[انحرافی]] و شبهه‌زا توصیه کرده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۶، ص۴۷؛ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج۸، ص۱۱.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۳.</ref>
+===ناکارآمدی عوامل [[جامعه]] پذیری===
+فرایند جامعه پذیری یا کسب دائمی تجربیات [[اجتماعی]] در راه ارتقای توانمندی‌های [[انسانی]] و فراگرفتن الگوهای [[فرهنگی]] جامعه<ref>شریعتمداری، علی، روان‌شناسی تربیتی، ص۲۰۹.</ref>، از جمله عوامل اصلی همانندسازی فرد با محیط [[زندگی]] خود بوده و در مقابل، بروز اختلال در فرایند جامعه پذیری، عامل مهم کژروی وی به شمار می‌رود<ref>ر.ک: سلیمی، علی؛ داوری، محمد، جامعه‌شناسی کجروی، ص۳۸۹–۴۰۶.</ref>. درباره پدیده بی‌حجابی نیز می‌توان به اختلال در فرایند [[آموزش]] [[ارزش‌های دینی]] پیرامون حجاب به [[نسل]] [[نوجوان]] با تفکیک عوامل [[جامعه‌پذیری]] اشاره نمود؛ در این میان [[خانواده]] به عنوان نخستین و بادوام‌ترین عامل در [[رشد شخصیت]] افراد<ref>شریعتمداری، علی، روان‌شناسی تربیتی، ص۱۹۳.</ref> در راه آشنایی با [[هنجارها]] و [[فلسفه]] اجتماعی آنها نقشی مهم ایفا می‌کند<ref>شریعتمداری، علی، روان‌شناسی تربیتی، ص۲۱۰ – ۲۱۱.</ref>؛ خانواده، چنان که [[انتظار]] می‌رود اگر به [[درستی]] به [[وظایف]] خود در انتقال [[فرهنگ]] حجاب به نسل جدید عمل نکند، آسیب‌های بزرگی در پی خواهد داشت؛ در این پیوند، [[مفسران]] در ذیل [[آیه]] ۲۷ [[سوره نوح]]، به نقش بارز [[خانواده]] در بروز [[مفاسد اجتماعی]] توجه داده‌اند<ref>ر.ک: فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، ج۲۳، ص۱۳۸؛ مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، ج۱۶، ص۴۲۲.</ref>؛ [[روایات اسلامی]] نیز جایگاه [[دختران]] پرورش یافته در کانون [[خانوادگی]] نامناسب را بسیار [[متزلزل]] و نابسامان ترسیم نموده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۳۲؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۹۱.</ref>. افزون بر نقش خانواده، عوامل دیگر [[جامعه]] پذیری، به ویژه [[مدارس]] و [[رسانه‌های جمعی]] نیز، در این باره چنان که باید به مسئولیت‌های خود عمل نکرده و حتی گاه به ابزاری برای گسترش بی‌حجابی تبدیل شده‌اند؛ این مشکل به ویژه درباره رسانه‌های تصویری و فناوری‌های نوین آن بیشتر به چشم می‌خورد؛ همچنان که برخی از [[پژوهش‌ها]] بیانگر تأثیر منفی تلویزیون و سینما بر حجاب و [[مشروعیت]] بخشی به بی‌حجابی هستند<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۱۴۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۴.</ref>
+===[[ضعف]] [[نظارت و کنترل]] [[اجتماعی]]===
+افزون بر جنبه‌های [[آموزشی]] نهادهای اجتماعی، این نهادها ابزارهای کنترل اجتماعی [[نیرومندی]] نیز به شمار می‌روند؛ از این رو [[قرآن کریم]]، [[مؤمنان]] را به [[نظارت]] مستمر اعضای خانواده به منظور تأمین [[حسن عاقبت]] آنان فراخوانده است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ}} «ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتشی بازدارید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست؛ فرشتگان درشتخوی سختگیری بر آن نگاهبانند که از آنچه خداوند به آنان فرمان دهد سر نمی‌پیچند و آنچه فرمان یابند بجای می‌آورند» سوره تحریم، آیه 6.</ref>؛ چنان که [[مفسران]] نیز با توجه به برخی از [[منابع روایی]]، منظور از نظارت را [[آموزش]]<ref>جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۳۶۴.</ref> همراه با [[امر به معروف و نهی از منکر]] <ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۳۷۷؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۶۲؛‌تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۷۹.</ref> دانسته‌اند<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ص۴۶۹؛ طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج۱۰، ص۵۰.</ref>؛ به [[باور]] گروهی از [[پژوهشگران]]، [[خانواده]] در دنیای معاصر به علت [[ضعف]] [[حمایت]] نهادهایی چون بستگان، [[رسانه‌های جمعی]]، [[قانون]] و سیاست‌های کلان دولتی، کار کرد نظارتی خود را از دست داده است؛ حمایت‌های مزبور می‌توانند [[تشویق]]، ارائه محتوا و یا شیوه‌های درست [[تربیتی]] را شامل شوند؛ به [[عقیده]] این گروه از صاحب‌نظران، کارکردهای [[عاطفی]]<ref>{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref> و جنسی<ref>{{متن قرآن|إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ}} «جز با همسران خویش یا کنیزهاشان که اینان نکوهیده نیستند» سوره مؤمنون، آیه ۶.</ref>خانواده که خود از عوامل کنترل غیرمستقیم به شمار می‌روند نیز کم‌رنگ شده‌اند<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۴۶.</ref>؛ به رغم تأکید [[اسلام]] بر [[تقویت روحیه]] [[غیرت‌ورزی]] در مردان<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۳۵- ۳۵۶، آمدی، ص۸۹؛ لیثی واسطی، ص۳۴۷.</ref> و بر اساس بررسی‌های انجام شده در مقاطعی از [[تاریخ]]، این امر مهم مورد [[تضعیف]] قرار گرفته و به رواج بدحجابی انجامیده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۳۷؛ طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الانوار، ص۴۱۷.</ref>. در عین حال [[وظیفه]] نظارتی [[اجتماع]] [[مسلمانان]] به عنوان ابزاری مؤثر، در چارچوب [[تکلیف شرعی]] [[امر به معروف و نهی از منکر]] مشخص می‌شود<ref>{{متن قرآن|وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «و باید از میان شما گروهی باشند که (مردم را) به نیکی فرا می‌خوانند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناشایست باز می‌دارند و اینانند که رستگارند» سوره آل عمران، آیه ۱۰۴؛ {{متن قرآن|كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ}} «شما بهترین گروهی بوده‌اید که (به عنوان سرمشق) برای مردم پدیدار شده‌اید؛ به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از (کار) ناپسند باز می‌دارید و به خداوند ایمان دارید و اهل کتاب اگر ایمان می‌آوردند برای آنان بهتر بود؛ برخی از آنها مؤمن امّا بسیاری از آنان نافرمانند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۰.</ref>.
+در [[روایات]] نیز، بر انجام این [[فریضه]] و [[قطع رابطه]] با فرد [[گناهکار]] در صورت تأثیرگذار نبودن آن تأکید شده<ref>طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ص۶۶۱؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۹۷، ص۸۸.</ref> و نسبت به عواقب خطرناک ترک آن هشدارهای جدی داده شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۶؛ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۷۶.</ref>؛ همچنان که [[امام صادق]]{{ع}} در سخنانی گلایه‌آمیز به [[اصحاب]] خود، بی‌گناهان آنان را به خاطر [[گناه]] بدکاران [[توبیخ]] می‌کند؛ زیرا در مقابل گناه آنان [[سکوت]] کرده و رابطه خویش را قطع ننمودند<ref>طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۸۱–۱۸۲.</ref>؛ به همین دلیل به [[باور]] گروهی از [[جامعه شناسان]]، عوامل گوناگونی به ناکارآمدی این راهکار انجامیده است که در این میان، می‌توان به عواملی چون نداشتن [[شناخت]] دقیق از سوی [[مردم]] درباره حدود و [[موازین]] [[امربه معروف]] و چگونگی اجرای صحیح آن، به دور از هرگونه افراط‌گری، نامشخص بودن مرز میان قلمروهای [[نظارت]] مردمی و نظارت دولتی در نظام‌های [[دینی]]، و گسترش تدریجی مفهوم «[[بی‌اعتنایی]] تماشاچی» اشاره نمود؛ منظور از اصطلاح اخیر، رواج ارزش‌های فردگرایانه‌ای است که بر اساس آن، افراد در برابر کژروی‌ها و جرایم، بی‌تفاوت شده و [[ناهنجاری‌ها]] را از [[مداخله]] [[بی‌نیاز]] می‌دانند<ref>رابرتسون، یان، درآمدی بر جامعه، ترجمه حسین بهروان، ص۱۴۹.</ref>.
+از ابزارهای دیگر کنترل [[اجتماعی]]، کنترل قانونی است که بر عهده [[حکومت‌ها]] و در چارچوب اجرای سومین مرحله (مرحله عملی) از فریضه [[امر به معروف و نهی از منکر]] در شرایط تشکیل [[حکومت ولی فقیه]] است؛ به همین دلیل [[امام خمینی]] آن را به [[صلاح]] [[حکومت اسلامی]] می‌دانستند<ref>ر.ک: امام خمینی، استفتائات، ج۱، ص۴۸۴.</ref>؛ به عبارت دیگر [[ولی فقیه]]، با استفاده از ابزار [[دولت]]، [[جامعه]] را از آفت‌هایی چون بی‌حجابی مصون می‌دارد؛ البته به رغم تلاش [[حاکم اسلامی]]، بروز موانعی همچون [[فقر]] مبانی نظری [[اسلامی]] در گسترهٔ [[علوم اجتماعی]]، [[سطحی‌نگری]] و فقدان راهکار صحیح و مصلحت‌گرا در میان [[دولتمردان]]، بهره‌گیری نامناسب از فناوری نوین رسانه‌ای، ناهماهنگی و [[جدیت]] نداشتن دستگاه‌های دولتی، [[غلبه]] [[رضایتمندی]] [[مردم]] بر [[مصالح عمومی]]، [[ضعف]] [[انگیزه]] در ساختار اجرایی و [[یأس]] از [[موفقیت]] را می‌توان دلیل ناکارآمدی یاد شده دانست<ref>ر.ک: حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۴۹ – ۵۴.</ref>؛ همچنین به نظر می‌رسد گسترش شبهه‌هایی چون شخصی دانستن حجاب و [[سلب اختیار]] از دولت برای دخالت در آن، از موانع دیگر در کنترل قانونی است.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۵.</ref>
+===تأثیر [[نظام سرمایه‌داری]] بر حجاب===
+افزون بر عوامل [[اعتقادی]]، [[روانی]] و [[اجتماعی]]، [[نظام]] مادی محور [[سرمایه‌داری]] نیز از عوامل دیگر گسترش بی‌حجابی به شمار می‌رود؛ نظام سرمایه‌داری با طراحی نظامی [[اقتصادی]] و خالی از [[معنویت]] در [[جهان]]، تمامی قوا و امکانات جهانی و نیز [[غرایز انسانی]] را در مسیر بازار [[تولید]] و [[مصرف]] به کار می‌گیرد؛ سکس، ابزاری در [[خدمت]] [[صنعت]] [[تبلیغات]] و گاه خود به کالایی [[تجاری]] تبدیل شده<ref>حداد عادل، غلامعلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، ص۳۳–۳۴.</ref> و به عنوان [[راهبرد]] [[توسعه]] از سوی آژانس‌های بین‌المللی، به ویژه صندوق بین‌المللی [[پول]] و آژانس توسعه بین‌المللی [[آمریکا]]، پیشنهاد، [[برنامه‌ریزی]] و [[حمایت]] می‌شود<ref>فرنچ، مارلین، جنگ علیه زنان، ترجمه توراندخت تمدن، ص۶۵-۶۶.</ref>؛ بدین ترتیب [[زن]] بیش از پیش در معرض تهدیدهای جنسی قرار می‌گیرد.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۷.</ref>
+===[[سیاسی]] شدن موضوع [[پوشش]]===
+حجاب به عنوان یکی از نمادهای اسلامی، افزون بر رویکرد مذهبی آن، امروزه در [[رویارویی]] [[اسلام]] و [[استکبار جهانی]] و جریان‌های مخالف داخلی، از جنبه سیاسی نیز برخوردار شده است؛ از این رو گاه می‌توان [[شعار]] مغایرت حجاب را با [[آزادی]] و [[حقوق زن]] از زبان [[رهبران]] [[سیاسی]] غرب شنید<ref>ر.ک: حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۲۱۲ – ۲۱۶.</ref>؛ چنان که به [[باور]] [[تاریخ نگاران]]، آغاز این فعالیت‌ها به سال‌های پایانی سده شانزدهم میلادی مربوط می‌شود؛ زمانی که [[استعمارگران]]، راه [[سلطه]] [[فرهنگی]] و [[اشتغال]] [[ملت‌ها]] را به امور شهوت‌زا به عنوان مخدری برای التیام آثار منفی [[استثمار]] و ایجاد جبهه‌ای بومی از سلطه پذیران داخلی در برابر دولت‌های [[مقاوم]]، در پیش گرفتند<ref>ر.ک: مرکز بررسی اسناد تاریخی، ص۷۳، ۸۳ - ۸۴ «مقدمه».</ref>؛ بدین ترتیب دولت‌های [[استعمارگر]] به این نتیجه رسیدند که می‌بایست با وارونه‌سازی [[شخصیت]] [[زن]] و [[تحقیر]] او در [[جوامع اسلامی]] و نیز [[القای شبهات]]، زمینه [[نفرت]] از حجاب را در او به وجود آورند<ref>ر.ک: مرکز بررسی اسناد تاریخی، ص۷۳ - ۷۷ «مقدمه».</ref>. در این میان، نخستین حرکت آزادی [[زنان]] در سال ۱۸۷۰ میلادی از سوی [[حاکم]] روشن [[فکر]] [[مصر]] (اسماعیل پاشا) که با فرانسه رابطه‌ای [[حسنه]] داشت، به وقوع پیوست؛ در الجزایر نیز، در فاصله زمانی (۱۹۳۰ - ۱۹۳۳م.)، نیروهای اشغال‌گر فرانسه با [[هدف]] [[تخریب]] اصالت ملی و [[دینی]] این [[کشور]]، [[مبارزه]] عظیمی را علیه حجاب آغاز کردند؛ همچنین با روی کار آمدن آتاترک (۱۹۲۲م.)، در [[ترکیه]] و پس از [[سفر]] [[امان]] [[الله]] خان ([[پادشاه]] افغانستان) به اروپا در سال ۱۹۲۷ میلادی، بی‌حجابی با هدف [[خدمت]] به [[منافع]] غرب [[ترویج]] گردید<ref>مرکز بررسی اسناد تاریخی، ص۷۹-۸۰ «مقدمه».</ref>. در [[ایران]] نیز، پس از فرایندی از [[فعالیت‌های سیاسی]] و فرهنگی در سال ۱۳۰۶ شمسی بی‌حجابی از دربار آغاز و در سال ۱۳۱۴ شمسی به طور رسمی از سوی [[رضاخان]] اعلام شد<ref>ر.ک: صلاح، مهدی، کشف حجاب (زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها)، ص۱۲۹–۱۳۰.</ref>؛ بدین ترتیب، مراکز [[فساد]] و [[فحشا]] در دوره پهلوی، با هدف جداسازی [[جامعه]] از فضای ملتهب سیاسی رواج یافت؛ چنان که به باور گروهی از نویسندگان، زنانی که بیشتر در زمره هنرپیشگان سینما، خوانندگان و رقاصه‌ها بودند، بهترین ابزار برای سیاست‌زدایی، [[گسترش فساد]] و [[مبارزه]] با هرگونه حرکت [[سیاسی]] علیه [[رژیم]]، به شمار می‌رفتند<ref>صلاح، مهدی، کشف حجاب (زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها)، ص۲۳۵–۲۳۶.</ref>؛ همچنین با [[پیروزی انقلاب اسلامی]] و [[ترویج]] دوباره [[فرهنگ]] حجاب در [[جامعه]]، فشارهای سیاسی [[دشمنان]] [[نهضت اسلامی]] در چارچوب تصویب قطع‌نامه‌های [[حقوق زن]] در غرب اِعمال شد؛ به طوری که با [[عقد]] [[معاهده]] منع هرگونه [[تبعیض]] علیه [[زنان]] (۱۹۷۹م.)، در مجمع عمومی [[سازمان]] [[ملل]] و معاهده [[حقوق زنان]]، در سال بعد<ref>حکمت‌نیا، محمود، حقوق المرأة بین الواقع المعیش و المواثیق الدولیه، المرأة فی الفکر الاسلامی المعاصر، ص۱۹۴.</ref>. فشارهای سیاسی با [[هدف]] [[براندازی]] یا [[تضعیف]] [[نظام‌های اسلامی]] شدت یافت؛ با توجه به پیشینه سراسر سیاسی [[کشف]] حجاب، در جامعه [[روشن‌فکر]] امروز، این حجاب - و نه کشف حجاب- است که پدیده‌ای سیاسی و به منظور [[خدمت]] به [[اهداف]] [[نظام اسلامی]] تلقی می‌شود؛ به [[باور]] [[محمدحسین فضل الله]]، هرگاه [[جنگ سیاسی]] اتفاق افتد، نمادهای یک [[جبهه]] برای جبهه دیگر اعلام خطری خواهند بود؛ به همین دلیل، دولتی همچون [[فرانسه]]- که از حامیان [[حقوق بشر]] است - [[پوشش]] [[اسلامی]] زنان در [[مدارس]] را ممنوع می‌کند؛ بدین ترتیب حجاب به عنوان نماد اسلام‌خواهی با پیامدهای گوناگون سیاسی مواجه خواهد بود<ref>قرائة جدیدة لفقه المرأة الحقوقی، ص۱۲۶–۱۲۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۷.</ref>
 == جستارهای وابسته ==