جزیره خضرا: تفاوت میان نسخه‌ها

*داستان "جزیره خضرا" از داستان‏‌هایی است که در زمینه محل زندگی آن حضرت در پاره‌‏ای متون اسلامی وجود دارد و لازم است درباره آن بحث شود<ref>  البته دربارة نقد این داستان، در سال‏های اخیر آثار ارزشمندی از طرف دانشوران شیعه در دسترس قرار گرفته که هریک در نوع خود قابل استفاده و ستایش است. از جمله این تلاش‏ها می‏توان به مقاله‏های استاد کلباسی اشاره کرد که مبنای تدوین این مدخل نیز بوده است. ر.ک:مجتبی کلباسی، « بررسی افسانه جزیره خضراء»، فصلنامه انتظار، ش ۱، ۲، ۳، ۴،</ref>.  

*به نظر می‏‌رسد بین منابع موجود، نخستین اثری که به گونه‌‏ای گسترده به نقل داستان جزیره خضرا پرداخته، بحار الانوار<ref> محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۵۹</ref> است. پس از آن، مرحوم [[محدث نوری]] در کتاب‏‌های خود<ref> میرزا حسین طبرسی نوری، نجم الثاقب، باب هفتم، حکایت ۳۷.با این وجود این که وی حکایت را از بحار الانوار نقل کرده است، تفاوت‏های فراوانی با نقل علامه مجلسی دارد</ref> در کنار نقل حکایاتی از این دست، به نقل این داستان و مانند آن مبادرت کرده است.

او، داستان را در حضور عده‌‏ای از دانشمندان حله و نواحی آن چنین بازگو کرد: سال‏ها در دمشق نزد شیخ [[عبد الرحیم حنفی]] و شیخ [[زین الدین علی مغربی اندلسی]] دانش آموختم. روزی شیخ مغربی عزم سفر به مصر کرد. من و عده‏‌ای از شاگردان با او همراه شدیم. به قاهره رسیدیم. استاد مدتی در الازهر به تدریس پرداخت، تا این که نامه‌‏ای از اندلس آمد که خبر از بیماری پدر استاد می‏‌داد. استاد عزم اندلس کرد. من و برخی از شاگردان با او همراه شدیم. به نخستین روستای اندلس که رسیدیم، من بیمار شدم. به ناچار، استاد مرا به خطیب آن قریه سپرد و خود به سفر ادامه داد. سه روز بیمار بودم، پس از آن، روزی در اطراف ده قدم می‏زدم که کاروانی از طرف کوه‏های ساحل دریای غربی وارد شدند. پرسیدم: از کجا می‌‏آیند؟ گفتند: از دهی از سرزمین بربرها می‏‌آیند که نزدیک جزایر رافضیان است. هنگامی که نام جزیره رافضیان را شنیدم، مشتاق زیارت آنان شدم. تا محل آنان، بیست و پنج روز راه بود که دو روز بی‏‌آب و آبادی و بقیه‌ ‏آباد بودند. حرکت کردم و به سرزمین آباد رسیدم. به جزیره‌‏ای رسیدم با دیوارهای بلند و برج‌‏های مستحکم که بر ساحل دریا قرار داشت. مردم آن جزیره، [[شیعه]] بودند و اذان و نماز آن‏ها بر هیأت شیعیان بود. آنان از من پذیرایی کردند. پرسیدم: غذای شما از کجا تأمین می‏‌شود؟ گفتند: از جزیره خضرا در دریای سفید که جزایر فرزندان [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} است که سالی دو مرتبه، برای ما غذا می‌‏آورند. چهل روز منتظر ماندم تا کاروان کشتی‌‏ها از جزیره خضرا رسید. فرمانده آن، پیرمردی بود که مرا می‌‏شناخت و اسم من و پدرم را نیز می‏‌دانست. او مرا با خود به جزیره خضرا برد. شانزده روز که گذشت، آب سفیدی در اطراف کشتی دیدم و علت آن را پرسیدم. شیخ گفت: این دریای سفید است و آن جزیره خضرا. این آب‏های سفید، اطراف جزیره را گرفته است و هرگاه کشتی دشمنان ما وارد آن شود، غرق می‏گردد. وارد جزیره شدیم. شهر دارای قلعه‏‌ها و برج‌‏های زیاد و هفت حصار بود. خانه‌‏های آن از سنگ مرمر شفاف بود .... در مسجد جزیره، [[سید شمس الدین محمد]] را که عالم آن جزیره بود، ملاقات کردم. او مرا در مسجد جای داد. آنان نماز جمعه می‌‏خواندند. از [[سید شمس الدین]] پرسیدم: آیا [[امام]] حاضر است؟ گفت: نه؛ ولی من نایب خاص او هستم. به او گفتم: [[امام]] را دیده‌‏ای؟ گفت: نه؛ ولی پدرم، صدای او را شنیده و جدم، او را دیده است. سید مرا به اطراف برد. آن جا کوهی مرتفع بود که قبّه‏ای در آن وجود داشت و دو خادم آن جا بودند. سید گفت: من هر صبح جمعه آن‏جا می‌‏روم و [[امام مهدی|امام زمان]] را زیارت می‌‏کنم و آن‏جا ورقه‌‏ای می‌‏یابم که مسایل مورد نیاز در آن نوشته شده است. من نیز به آن کوه رفتم و خادمان قبه از من پذیرایی کردند ... درباره دیدن [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} از آنان پرسیدم، گفتند: غیرممکن است. درباره [[سید شمس الدین]] از شیخ محمد "که با او به خضرا آمدم" پرسیدم. گفت: او از فرزندان فرزندان [[امام]] است و بین او و [[امام]]، پنج واسطه است. با [[سید شمس الدین]]، گفت‌‏وگوی بسیار کردم و [[قرآن]] را نزد او خواندم. از او درباره ارتباط آیات و این‏که برخی آیات، با پیش بی‌‏ارتباط هستند، پرسیدم.

پاسخ داد: مسلمانان پس از [[رسول خدا]] و به دستور خلفا، [[قرآن]] را جمع‌‏آوری کردند؛ از همین‌‏رو، آیاتی که در قدح و مذمت خلفا بود، از آن ساقط کردند؛ لذا آیات را نامربوط می‏‌بینی؛ ولی [[قرآن]] [[امام علی|علی]]{{ع}} که نزد [[امام مهدی|صاحب الامر]]{{ع}} است، از هر نقصی مبرّا است و همه چیز در آن آمده است. در جمعه دومی که آن‏جا بودم، پس از نماز، سروصدای فراوانی از بیرون مسجد شنیده شد. پرسیدم: این صداها چیست؟ سید پاسخ داد: فرماندهان ارتش ما هردو جمعه میانی ماه سوار می‌‏شوند و منتظر فرج هستند. پس از این‏که آنان را در بیرون مسجد دیدم، سید گفت: آیا آنان را شمارش کردی؟ گفتم: نه. گفت: آنان، سیصد نفرند و سیزده نفر باقی مانده‏‌اند. از سید پرسیدم: عالمان ما احادیثی نقل می‌‏کنند که هرکس پس از غیبت ادعا کند مرا دیده است، دروغ می‌‏گوید. حال چگونه است که برخی از شما او را می‏‌بینید؟ سید گفت: درست می‏‌گویی؛ ولی این حدیث به زمانی مربوط است که دشمنان آن حضرت و فرعون‏‌های بنی العباس فراوان بودند؛ امّا اکنون که این‏چنین نیست و سرزمین ما از آنان دور است، دیدار آن حضرت ممکن است. [[سید شمس الدین]] ادعا کرد: تو نیز [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} را دو مرتبه دیده‌‏ای، ولی نشناخته‏‌ای. همچنین گفت: آن حضرت، خمس را بر شیعیان خود مباح کرده است. سپس جناب [[سید شمس الدین]] به من دستور داد در بازگشت درنگ نکنم و در سرزمین‏‌های مغرب توقف نکنم. پس از آن با همان کشتی که آمده بودم بازگشتم.

واپسین مطلبی که که از [[علی بن فاضل]] شنیدم این بود که: در جزیره خضرا فقط نام پنج تن از دانشمندان [[شیعه]] مطرح بود: [[سید مرتضی]]، [[شیخ طوسی]]، [[شیخ کلینی]]، [[شیخ صدوق]]، شیخ [[ابو القاسم جعفر بن اسماعیل حلی]]"

==بررسی داستان‏==

===از نظر سند===

#ناقل داستان، نامعلوم است.

#این مرد "ناشناخته" چگونه فهمید آنچه پیدا کرده است همان خط طیبی است؟

#معاصران او از قبیل [[علامه حلی]] و [[ابن داود]] که کتابش را در سال ۷۰۷ قمری به پایان رسانده هیچ اشاره‌‏ای به وی نکرده‌‏اند.

#[[علی بن فاضل]] در روایت یاد شده تصریح می‏‌کند از اوّل تا آخر روایت خویش را در حضور طیبی و گروهی از عالمان حله و اطراف آن‏که برای دیدار این شیخ آمده بودند، نقل کرده است. امّا- با این وجود- هیچ‏ یک از عالمان را نمی‌‏شناسیم که به طور مستقیم یا با واسطه روایت یاد شده را نقل کرده باشند<ref>سیّد جعفر مرتضی، جزیره خضرا در ترازوی نقد، ترجمه: محمد سپهری، ص ۱۸۶</ref>.  

===از نظر محتوا===

*برخی از مهم‏ترین ایرادهای متنی داستان از این قرار است:

#دلالت قصه بر تحریف [[قرآن]]؛

#تعارضات فراوان در متن؛

#نسبت طول عمر به غیر از [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}}؛

#حلال دانستن خمس بر شیعیان، بر خلاف نظر بیشتر فقهای اسلام؛

#نام بردن پنج تن از علمای [[شیعه]] و نادیده گرفتن علمای بزرگ دیگر؛

*علامه شیخ [[محمد تقی شوشتری]] در الاخبار الدخیلة پس از نقد عالمانه این داستان و داستان بعدی می‏‌نویسد: شاید ناقل این دو داستان، از دشمنان [[شیعه]] بوده که چنین داستانی را جعل کرده است تا حقایق را وارونه جلوه دهد. و نیز می‏‌نویسد: در داستان جزیره خضرا آمده است که: "شمار فرمانده‌‏های لشکر [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} سیصد نفر بودند. و در داستان [[ابن انباری]] آمده است که: مسافت سرزمین فرزندان [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} به اندازه یک سال راه و جمعیت آن‏ها بسیار زیاد است.

*اگر یاران حضرت حجّت {{ع}} تا این اندازه زیاد است، چرا ظهور نمی‌‏کند تا مخالفان را سرکوب نماید؟ چرا چنین چیزی در خبر یا اثری از [[امامان]]{{عم}} با توصیف خصوصیات آن‏ها نیامده است؟ <ref>  جزیره خضرا افسانه یا واقعیت؟، ص ۲۲۲، به نقل از: محمد تقی شوشتری، الاخبار الدخیلة، ج ۲، ص ۷۲</ref>

*اما متأسفانه با وجود تأکید فراوان دانشمندان [[شیعه]] بر افسانه بودن‏ داستان یاد شده، باز عده‏‌ای به دلایلی به ترویج آن اقدام کرده و از آن، پا را فراتر نهاده، بین داستان جزیره خضرا و مثلث برمودا ارتباط برقرار کرده‌‏اند.<ref>ر. ک: ناجی نجار، جزیره خضرا و تحقیقی پیرامون مثلث برمودا، ترجمه: علی اکبر مهدی پور</ref> غافل از این‏که گذشته از اشکالات متعدد، تطبیق آن بر "مثلث برمودا" که ترسیمی نادرست و غیر معتبر است، چهره [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} را نیز مخدوش می‏‌سازد<ref>ر. ک: غلامرضا نظری، جزیره خضرا تحریفی در تاریخ شیعه، بخش ۱۴ و ۱۵</ref>.  

*درباره "جزیره خضرا" و تطبیق نادرست آن بر "برمودا" باید گفت:  

#اصل داستان، غیر قابل پذیرش است؛

#"جزیره خضرا" در دریای مدیترانه است، نه اقیانوس اطلس؛

#وقایع "مثلث برمودا" ساخته رسانه‌‏های غربی و افسانه‌‏سازان است؛

#بر فرض که افسانه‏‌های "برمودا" درست باشد، هیچ ربطی به [[امام مهدی|امام زمان]] و مقام آن حضرت ندارد.

*اگرچه افرادی که به بررسی داستان پرداخته‌‏اند، هردو داستان را بررسی کرده‌‏اند، به نظر می‌‏رسد نیازی به بررسی داستان دوم نیست و علاقه‌‏مندان به منابع یاد شده مراجعه می‏‌نمایند.

==جزیره خضرا در ترازوی نقد==

*کتابی در نقد داستان جزیره خضرا: این کتاب، پژوهشی است انتقادی درباره پاره‏‌ای از حکایت‏‌های مربوط به مهدویت و نشانه‏‌های [[آخر الزمان]] که به قلم [[سید جعفر مرتضی]] تألیف و به دست [[محمد سپهری]] به فارسی برگردان شده است. نویسنده با هدف گزارش واقعیت مسایل [[آخر الزمان]]، نخست پیشگویی‌‏های منسوب به [[امامان]]{{عم}} درباره نشانه‌‏های ظهور را به دو دسته محتوم و غیر محتوم تقسیم و بسیاری از روایات آن را ساختگی و جعلی معرفی کرده است. سپس به تفصیل، متن دو کتاب بیان الائمة و خطبة البیان را بررسی و مطالعات عنوان شده در آن‏ها را بی‏‌اساس و موهوم ارزیابی کرده است. در پایان، به حکایت مربوط به جزیره خضرا پرداخته و آن‏ها را مخدوش شمرده است.

*از دیدگاه نویسنده، بسیاری از این سخنان، پس از وقوع حوادث مورد نظر، جعل شده و به طور یقین نمی‌‏توان آن‏ها را به معصوم استناد داد. این کتاب دارای یک پیش‌گفتار و سه بخش است. بخش نخست، با دو فصل به بحث از پیشگویی‏‌های غیبی [[امامان]]{{عم}} از نشانه‏‌های ظهور و دیدگاه انتخاب شده و موضعی که باید انتخاب شود و سپس تقسیم نشانه‌‏های ظهور، به حتمی و غیر حتمی می‏‌پردازد. در بخش دوم، طی چهار فصل، به ارائه دو نمونه از روایات و اخبار و پیشگویی‏‌هایی پرداخته که در اخبار ساختگی و تحریف شده به صورت کاملا آشکاری نمایان است. این دو نمونه عبارتند از:

#کتاب بیان الائمه{{عم}}: این کتاب چند سال پیش با روایاتی منسوب به [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} منتشر شد که هیچ اساسی ندارد. دانسته شد که یا این روایات پس از وقوع حوادث جعل شده یا آن موقع که علامات و نشانه‏‌های صریح و روشن آن نمایان شده است.

#خطبة البیان‏: نقد و بررسی خطبه معروف به خطبة البیان منسوب به [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} و نیز مطالب کذب و نادرست و تحریف شده‏‌ای که در این‏‌باره آمده است.

*در بخش سوم با چهار فصل به بررسی روایت مربوط به جزیره خضرا پرداخته و می‏‌نویسد: ما این روایت را قابل قبول و معتبر ندیدیم؛ بلکه بر عکس در لابه‌‏لای آن، مطالب فراوانی است که باعث شک و تردید در صحت آن بوده و این احتمال قوی می‏‌نماید که از اساس ساختگی و جعلی باشد.

*علامه [[سید جعفر مرتضی عاملی]] تلاش نموده است با ارائه ادله فراوانی، خط بطلان به هر سه موضوع بکشد و از اساس آن‏ها را باطل کند.