|
برچسبها: تغییر مسیر جدید پیوندهای ابهامزدایی |
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = امام عسکری | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[فضل بن شاذان در معارف مهدویت]] - [[فضل بن شاذان در معارف و سیره رضوی]] - [[فضل بن شاذان در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[فضل بن شاذان (ابهامزدایی)]] |
| == آشنایی اجمالی ==
| |
| [[ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل نیشابوری ازدی]]، معروف به [[ابن شاذان]]. از [[فقیهان]]، [[محدثان]] و [[متکلمان]] بزرگ [[شیعه]] در [[قرن سوم]] است و پدرش [[شاذان بن خلیل]] هم از محدثان [[امامیه]] و از [[شاگردان]] [[یونس بن عبدالرحمان]] بود.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸.</ref> گویا نام پدرش خلیل، و شاذان [[لقب]] اوست که به [[اشتباه]] بین شاذان و خلیل «ابن» گذاشتهاند.<ref>اختیار معرفة الرجال ۴۸۴ الایضاح ۴۵، مقدمه مصحح.</ref>
| |
| | |
| ابومحمد [[اهل]] [[نیشابور]] بود. از [[تاریخ]] ولادتش گزارشی به دست ما نرسیده است، اما از آنجا که از [[امام رضا]] {{ع}} بسیار [[روایت]] کرده و حتی یکی از کتابهایش را بر اساس آموختههایش از آن [[حضرت]] فراهم آورده<ref>من لا یحضره الفقیه ۱/ ۴۵۴ و ۵۲۲.</ref> که گویای [[توانایی]] [[علمی]] او در [[زمان]] [[امامت امام هشتم]] است، برمیآید که دست کم در حدود ۱۸۰هـ زاده شده باشد. آن گونه که از گزارشات کشّی بر میآید، ابن شاذان در [[نوجوانی]] و مدتی پس از [[مرگ]] [[هارون الرشید]] به همراه پدرش به [[بغداد]] آمد و در [[مسجد]] زیتونه، محله قطیعة الربیع بغداد نزد [[اسماعیل بن عباد]] به [[آموختن قرآن]] پرداخت<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۱۵، ۵۹۱ و ۵۹۲. گویا استاد قرائت او، اسماعیل بن عباد بصری بوده که در بغداد هم حضور داشته است تاریخ مدینة دمشق ۴۲/۴۶۸ و ۴۷۰.</ref> و سپس به [[کوفه]] رفت و در آنجا از مشایخی چون [[محمد بن ابی عمیر]]، [[عبدالرحمان بن ابی نجران]]، [[نصر بن مزاحم منقری]]، [[حسن بن علی وشّاء]]، [[حسن بن علی بن فضال]]،<ref>الغیبه (طوسی) ۱۶۲، ۱۶۳، ۱۷۷، ۱۸۵ و ۴۳۷.</ref> [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی]]، [[معمر بن خلاّد]]،<ref> الرشاد ۲/۳۷۴ و ۳۷۶.</ref> [[صفوان بن یحیی]]، [[حسن بن محبوب]] و [[محمد بن اسماعیل بن بزیع]] بهره جست.<ref>جامع الرواة ۲/۵.</ref> ابن شاذان به واسط نیز [[سفر]] کرده است.<ref>اختیار معرفة الرجال ۲۵۵.</ref>
| |
| | |
| [[شیخ طوسی]] او را در شمار [[اصحاب]] [[امام هادی]] و [[امام حسن عسکری]]{{عم}} آورده <ref>رجال الطوسی ۴۲۰ و ۴۳۴.</ref> و [[نجاشی]] او را [[راوی امام جواد]] {{ع}} هم ذکر کرده است.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸ رجال ابن داود ۲۷۲.</ref> [[ابن شاذان]] پس از سالها تحصیل و کسب [[معارف]] [[تشیع]] و به احتمال زیاد، [[تدریس]] و [[نگارش]] برخی از کتابهایش از [[عراق]] به [[نیشابور]] بازگشت. در زمانی که [[عبدالله بن طاهر]] بر [[خراسان]] حکومت میکرد، فضل را به جهت تشیع مورد [[تفتیش]] [[عقاید]] قرار داد و [[تبعید]] کرد، اما تبعیدگاه او بیان نشده است و شاید بیهق باشد که در پایان [[عمر]] از آنجا نیز گریزان شد.
| |
| | |
| وی یکی از [[عالمان شیعه]] امامی خراسان به شمار میرفت و کشّی از [[ارتباط]] دورادور او با [[امام هادی]] {{ع}} خبر داده است<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۹ ـ ۵۴۳.</ref>. برجستهترین جنبه [[علمی]] [[شخصیت]] فضل، تخصص وی در [[کلام]] است و از وی به عنوان متکلمی جلیلالقدر یاد کردهاند.<ref>رجال النجاشی ۲/۱۶۸ الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> [[محقق حلی]] نیز او را در شمار [[فقیهان]] درجه اول [[امامیه]] قرار داده است.<ref>خلاصة الاقوال ۱۳۳.</ref>
| |
| | |
| «ابومحمد» به عنوان [[راوی]]، در [[سلسله]] اسناد بسیاری از [[احادیث]] امامیه قرار گرفته و نجاشی به توثیق او تصریح کرده است.<ref> رجال النجاشی ۲/۱۶۸ معجم رجال الحدیث ۱۴/۳۰۹ ـ ۳۲۱.</ref> کسانی چون [[علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری]]، [[محمد بن اسماعیل]] و [[عبدالله بن حمدویه]] از وی [[روایت]] کردهاند.<ref> جامع الرواة ۲/۵ و ۶.</ref> وی در اواخر عمر در بیهق بوده که [[خوارج]] در مناطق خراسان [[دست]] به [[آشوب]] زدند و او از [[ترس]] خوارج به نیشابور گریخت، اما در اثر سختیهای این [[سفر]]، در اواخر سال ۲۵۹هـ در بستر [[بیماری]] افتاد و در اوایل سال ۲۶۰هـ در نزدیکی نیشابور قدیم درگذشت و [[ابوعلی احمد بن یعقوب بیهقی]] بر او [[نماز]] گزارد<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۸ و ۵۴۳.</ref> و در همان جا به [[خاک]] سپرده شد. [[مقبره]] ابن شاذان هم اکنون در نزدیکی نیشابور کنونی باقی است.
| |
| | |
| [[نجاشی]] به نقل از [[یحیی بن زکریا کنجی]]، تألیفات فضل بن شاذان را ۱۸۰ کتاب میداند که تنها بخش اندکی از آنها به دست او و [[شیخ طوسی]] رسیده است. این آثار عبارتاند از: الامامة الکبیر، الاربع مسائل فی الامامه، الخصال فی الامامه، المعیار و الموازنه، فضل امیرالمؤمنین {{ع}}، معرفة الهدی و الضلاله القائم {{ع}}، کتاب الرجعه، اثبات الرجعه، الملاحم، السنن، الفرائض الکبیر، الفرائض الاوسط، الفرائض الصغیر، المسح علی الخفین، الطلاق، کتاب العروس، (العین) الوعید و المسائل فی العالم و حدوثه، الوعد و الوعید، محنة الاسلام، الاستطاعه، مسائل فی العلم، المسائل و الجوابات، الاعراض و الجواهر، العلل (علل مربوط به [[عبادات]] که از [[امام رضا]] {{ع}} شنیده است<ref> علل الشرائع ۱/۲۷۴ و ۲۷۵ عیون اخبار الرضا {{ع}} ۱/۱۰۶.</ref> الایمان، اللطیف، الحسنی، التعری و الحاصل، المتعتین، متعة النساء و متعة الحج، حذو النعل، بالنعل، مسائل البلدان، النجاح فی عمل شهر رمضان، التنبیه فی الجبر و التشبیه النسبة بین الجبریة و البتریه، الدیباج <ref>در این کتاب مسألههای گوناگون از کسانی چون [[ابوثور]] [[شافعی]] و اصفهانی گرد آورده و این عنوان، نامی است که [[شاگرد]] و [[راوی]] همه آثارش [[علی بن محمد بن قتیبه]] بر آن نهاده است</ref> التوحید فی (من) کتب الله، المنزلة، الاربعه (به گفته شیخ طوسی، این کتاب در ردّ [[یزید بن بزیع]] خارجی است)، الرّد علی یمان بن رباب خارجی، الرّد علی الاصّم، الرّد علی المرجئه، الرّد علی المثلثه، الرّد علی الفلاسفه، الرّد علی المنانیه، الرّد علی الباطنیة و القرامطه، الرّد علی البائسه، النقض علی الاسکافی فی تقویة الجسم، الرّد علی اهل التعطیل، الرّد علی الدامغة الثنویه، الرد علی الغلاة، الرّد علی الغالیة المحمدیه، تبیان اصل الضلاله، الرّد علی محمد بن کرام، الرّد علی احمد بن الحسین، الرّد علی احمد بن یحیی، الرّد علی الحشویه، الرّد علی الحسن البصری فی التفضیل، النقض علی ابیعبید فی الطلاق، النقض علی من یدعی الفلسفة فی التوحید و الاعراض و الجواهر و الجزء (شاید با کتابهای الاعراض والجواهر و الرد علی الفلاسفه یکی باشد)<ref> رجال النجاشی ۲/۱۶۸ الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> یوم و لیله (که به [[رؤیت]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} رسیده و مورد [[تأیید]] آن [[حضرت]] قرار گرفته است)<ref>اختیار معرفة الرجال ۵۳۸ و ۵۴۲.</ref> و الایضاح که با تحقیق [[محدث]] ارموی به چاپ رسیده است.
| |
| | |
| گفتنی است دو تن با نام فضل بن شاذان وجود دارد که یکی این [[نیشابوری]] و دیگری رازی است که گویا از [[عالمان اهل سنت]] میباشد.<ref> تاریخ الاسلام ۲۰/۱۴۹.</ref> همان گونه که [[شیخ طوسی]] این احتمال را مطرح کرده،<ref>الفهرست (طوسی) ۱۲۴.</ref> الندیم و بسیاری دیگر این دو را یکی پنداشته و هم [[شیعه]] و هم [[سنی]] خواندهاند، از این رو الندیم میگوید: هر دو گروه شیعه و [[حشویه]] ([[اهل سنت]]) فضل بن شاذان را از آن خود میدانند. آن گاه میافزاید که شرح حال فضل را به تناسب در شمار [[دانشمندان شیعه]] به تفصیل آورده است،<ref> الفهرست (الندیم) ۲۸۷.</ref> ولی متأسفانه در کتاب حاضر هیچ مطلبی وجود ندارد. همچنین [[عباس بن فضل بن شاذان]]، محدث سنی و پسر رازی است نه نیشابوری<ref>تاریخ الاسلام ۲۳/۲۷۰.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه مؤلفان اسلامی]] ج۱، ص ۶۱۴-۶۵.</ref>
| |
| | |
| ==جستارهای وابسته ==
| |
| *[[شاذان بن خلیل]] (پدر)
| |
| *[[محمد بن شاذان]] (برادر)
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|'''فرهنگنامه مؤلفان اسلامی''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اصحاب امام هادی]]
| |
| [[رده:اصحاب امام عسکری]]
| |
| [[رده:اعلام]]
| |
