نجد: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط =  

«نجد» منطقه وسیعی از [[شبه جزیره عربستان]]، را شامل می‌شود. این ناحیه از جنوب به [[یمن]]، از شرق به [[بحرین]] و از شمال به [[بادیه]] [[عراق]]، بادیه [[شام]] و بادیه جزیره محدود می‌شود<ref>اصطخری، مسالک و ممالک، ص۱۴.</ref>. نجد به علت بلندی ارتفاعش، به این نام موسوم شده است<ref>اصطخری، مسالک و ممالک، ص۴۴؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۱-۲۶۲.</ref>. ارتفاع آن، از غرب به شرق (تا [[سرزمین]] عروض) کاسته می‌شود<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۵.</ref>. [[عرب]]، قسمت بلند نجد را که مجاور [[حجاز]] است «عالیه» و قسمت پشت آن را که به عراق می‌رسد «سافله» می‌نامد<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۵.</ref>.

* همچنین شرق نجد را که با یمامه مجاور است «وشوم» و شمال آن را است که به دو [[کوه]] [[اجا]] و سلمی، در [[سرزمین طی]] می‌رسد «قصیم» نامیده‌اند. قصیم شنزاری است که در آن «غضا» (نوعی چوب گز) می‌روید<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۶۸.</ref>؛ از این رو، [[مردم]] نجد را «[[اهل]] الغضا» نامیده‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۶۸؛ شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۵.</ref>. در شمال نجد، بیابان نفود قرار دارد که مساحت عظیمی را در بر دارد. این بیابان از «[[وادی]] [[تیماء]]» شروع می‌شود و تا سیصد میل به سمت شرق ادامه می‌یابد و از پشته‌های شن قرمز انباشته است<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۵.</ref>. نفود در نزدیکی عراق، به سمت جنوب میپیچد و نجد و بحرین را از هم جدا می‌سازد. این فاصله را «[[دهناء]]» یا «[[رملة العالج]]» نامیده‌اند که در [[زمان جاهلیت]] و [[اسلام]]، محل سکونت [[تمیم]] و [[ضبه]] بود<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۵؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۹۳.</ref>. کویر ربع‌الخالی نیز با وسعتی بالغ بر پنجاه هزار میل مربع، یمامه و نجد را از عمان، [[مهره]]، شحره و حضرموت جدا می‌کند<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۶.</ref>. صحرای [[احقاف]]، نیز جزء همین بیابان است که در حد فاصل بین یمن تا نجد و حجاز، کشیده شده است<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۲۶.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[وضعیت جغرافیایی و طبیعی (مقاله)|وضعیت جغرافیایی و طبیعی]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۳۷۲-۳۷۳.</ref>.

==نجد==

نجد در لغت به معنی «[[زمین]] بلند» است.<ref>فراهیدی، کتاب العین، ج۶، ص۸۳-۸۴. این تعریف در مناطق مختلف متفاوت است چندان که در یمن به هر چیزی که بین السراة و ربع الخالی است، نجد گفته می‌‌شود.</ref> این [[سرزمین]]، منطقه‌ای است بسیار وسیع در مرکز [[جزیرة العرب]] با مساحتی حدود ۲،۰۷۲،۰۰۰ کیلومتر مربع که عمده مساحتش بیابان است و دره و شن. این منطقه، مواضع متعددی را شامل می‌‌شود که نجد برق - وادی‌ای در [[یمامه]]- ([[نجد]] [[الیمن]])، نجد خال، نجد عفر، نجد [[کبکب]] و نجد مریع از جمله آنهاست.<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۲۹۸؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲. برای مطالعه موارد دیگر نجد ر. ک. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۵-۲۶۶.</ref> در بیان حدود و [[ثغور]] دقیق نجد[مطلق و بدون اضافه به اسم دیگر] بین گذشتگان [[اختلاف]] است چندان که برخی، مناطق بالاتر از تهامه را نجد گفته، بعضی، نجد را نام [[سرزمین]] وسیعی دانسته‌اند که در بالای آن تهامه و [[یمن]] و در پایین آن [[عراق]] و [[شام]] واقع است.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref> برخی تمام نجد را از نواحی تهامه گفته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref> و بعضی هم، مرز نجد را از سمت [[حجاز]]، [[ذات عرق]] دانسته‌اند تا کوههای حجاز و [[مدینه]]. این افراد، ماوراء ذات عرق - از کوههای حجاز تا [[تهامه]]- را حجاز عنوان کرده و آورده‌اند که با پایان یافتن کوهها در نزدیکی تهامه، سرزمین غور یا همان تهامه آغاز می‌‌شود و تا [[دریای احمر]] ادامه می‌‌یابد.<ref>ر. ک. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref> برخی حد نجد را [[اراضی]] روبروی ذات عرق تا عراق گفته و از ذات عرق تا مناطق [[غربی]] را حد حجاز دانستند.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref> ضمن این که بعضی هم، بر [[پستی]] بلندی‌های بعد از [[بطن الرمه]] نجد اطلاق کرده و بعضی دیگر، نجد را کل سرزمین‌های ماوراء خندقی که کسری حفر کرده دانسته‌اند.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref> برخی از متأخران هم در [[مقام]] جمع بندی اقوال پیشینیان، نجد را از غرب به حجاز و از جنوب به یمن و از شرق به منطقه [[الاحساء]] و از شمال به صحرای [[عرب]] محدود دانسته‌اند. علاوه بر این موارد، اقوال دیگری هم در تحدید و ترسیم جایگاه نجد مطرح شده که [[یاقوت حموی]] در کتاب خود به برخی از این موارد اشاره کرده است.<ref>ر. ک. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۲۶۲.</ref>

امروزه این منطقه بسیار معروف، که [[شهر]] [[ریاض]]- پایتخت [[عربستان]] - در وسط آن قرار دارد، [[قلب]] [[جزیرة العرب]] محسوب شده و شامل مناطق زیادی از جمله: [[القصیم]]، سُدیر، الافلاج، الیمامه و [[الوشم]] و غیره می‌‌شود. علاوه بر این مناطق، نجد دارای شهرهای پرجمعیت بسیاری است و اضافه بر ریاض، سه شهر القصیم یعنی بُرَیده، عُنَیزه و الرَّسّ را هم شامل می‌‌شود. شهر [[حائل]] - مرکز شمال [[نجد]]- الخرج، جنوب ریاض، [[شقراء]]، مَراة و ضرما از اقلیم الوشم، [[لیلی]] مرکز منطقه الافلاج و المجمعه مرکز [[سدیر]] از دیگر شهرهای مهم این منطقه‌اند. ضمن این که حریملا، العینیه و الجبیل ز شهرهای قدیمی این منطقه هستند که هنوز هم شهرهای آباد و فعالی در شمال ریاض‌اند. الدرعیه - پایتخت پیشین [[دولت]] سعودی - هم، در ۱۱ کیلومتری شمال [[غربی]] ریاض در [[وادی]] [[حنیفه]] هم از دیگر شهرهای مهم نجد است.<ref>[[عاتق بن غیث بلادی|بلادی، عاتق بن غیث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة]] ص۳۱۲.</ref>