اسماعیل بن عمر: تفاوت میان نسخه‌ها

#شخص دیگری با عنوان اسماعیل بن عمر در [[کتاب‌های رجالی]] ذکر نشده تا بر آن حمل شود، در نتیجه انصراف عنوان اسماعیل بن عمر که در [[اسناد روایات]] ذکر گردیده، به اسماعیل بن عمر بن ابان که در کتاب‌های [[رجال]] ذکر شده و صاحب کتاب حدیثی بوده است، تقویت می‌شود؛ لکن قرینه مذکور در جایی کاربرد دارد و پذیرفته است که دلیلی بر عدم اتحاد وجود نداشته باشد، حال آنکه در اینجا قرینه بر عدم اتحاد وجود دارد و آن بُعد طبقه است؛ زیرا:

 

اولاً: از اسماعیل بن عمر بن ابان، [[احمد بن میثم بن ابی نعیم]] [[روایت]] کرده<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۸، ش۵۵.</ref> که در سال ۲۸۱ هجری [[قمری]] [[وفات]] کرده<ref>ر.ک: تاریخ الاسلام، ج۲۱، ص۹۰ - ۹۱.</ref> ولی از اسماعیل بن عمر، [[احمد بن محمد بن ابی نصر]] روایت کرده<ref>ر.ک: الکافی، ج۶، ص۱۶، ح۱. (توضیح آن در بحث جایگاه حدیثی راوی خواهد آمد).</ref> که در سال ۲۲۱ هجری قمری از [[دنیا]] رفته است<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۵، ش۱۸۰.</ref>.

 

ثانیاً: اسماعیل بن عمر با یک واسطه از [[امام صادق]]{{ع}} روایت کرده؛ ولی اسماعیل بن عمر بن ابان [[واقفی]] است و پدرش از [[راویان]] [[امام صادق]] و [[امام کاظم]]{{عم}}.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 206-207.</ref>

در اسناد روایات، [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی]] و [[محمد بن عیسی بن عبید]] از اسماعیل بن عمر روایت کرده‌اند که از [[شاگردان]] [[حدیثی]] او شمرده می‌شوند و ایشان نیز از [[شعیب عقرقوفی]] روایت کرده که از [[اساتید]] حدیثی وی به شمار می‌روند<ref>ر.ک: الکافی، ج۶، ص۲۶۱، ح۱؛ [[تهذیب الأحکام]]، ج۷، ص۴۳، ح۱۸۶.

 

'''یادآوری:''' عنوان اسماعیل بن عمر در سند یک روایت، [[مصحّف]][[اسماعیل بن عمرو]] است و مراد از آن، اسماعیل بن عمرو البجلی است، به قرینه روایتش از [[عمر]] ([[عمرو]]) بن [[موسی]] الوجیهی. (ر.ک: [[کمال الدین]]، ج۱، ص۷۷).</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 208.</ref>

طبق قاعده، اسماعیل بن عمر از [[راویان مهمل]] یا از [[راویان مجهول]] شمرده می‌شود؛ لکن به دو دلیل می‌‌توان [[وثاقت]] یا دست‌کم [[حسن حال]] وی را ثابت کرد:

{{عربی|الظاهر من سیاق الحدیث أنه أفتی أولا بالحق ثم لما اطلع علی رأی المخالفین اتقی فقال: لا تفعل ثم وری بقوله إنی أوهمت عنی به ظنت أنهم یجوزونه و ذلک لأنه{{ع}} [[معصوم]] من أن أوهم فی الفتوی و علی هذا ینبغی أن یحمل السؤال علی أنه قد حلت علیه الدراهم لئلا یکون [[بیع]] الدین بالدین}}؛ ([[الوافی]]، ج۱۸، ص۷۳۱).</ref> نوشته که اگر [[مسئول]] عنه در این [[روایت]] [[امام]]{{ع}} باشد- چنان که ظاهر روایت<ref>علامه شوشتری در جای دیگر در اینکه مسئول عنه امام{{ع}} باشد، تردید، و آن را ضعف روایت دانسته است: {{عربی|مع أنه لم یعلم المراد من المسئول عنه فیه}}؛ (النجعة فی شرح اللمعه، ج۷، ص۲۴۳)</ref> دلالت دارد - [[نکوهش]] اسماعیل بن عمر را می‌رساند<ref>{{عربی|و المسئول عنه إن کان الإمام - کما هو الظاهر - فالخبر دال علی ذمه أیضا}}؛ (قاموس الرجال، ج۲، ص۹۶).</ref>؛ ولی چگونگی این دلالت را بیان نکرده است؛ شاید مرادش این باشد که اسماعیل بن عمر پس از دریافت پاسخ امام{{ع}} شگفت‌زده شده که چرا آن حضرت به [[حلیت]] چنین معامله‌ای [[فتوا]] داده است، درحالی که [[مردم]] این [[معامله]] را [[فاسد]] و [[باطل]] می‌دانند، از این رو خودش [[خدمت]] آن حضرت می‌رسد و میپرسد طبق گزارش فرستاده‌تان، فرمودید معامله مذکور اشکالی ندارد (در واقع یک نوع [[اعتراض]] به فتوای امام است) و امام{{ع}} از اسماعیل بن عمر می‌پرسد مردم [[سرزمین]] شما چه می‌گویند و اسماعیل بن عمر در جواب عرض می‌کند آنها این معامله را فاسد می‌دانند؛ آن‌گاه امام{{ع}} می‌فرماید پس شما هم از این معامله [[پرهیز]] کن و انجام نده.

این برداشت (نکوهش [[راوی]]) درست نیست؛ وگرنه باید [[راوی]] را عامی بدانیم، چنان که جمله {{متن حدیث|فَإِنِّي أَوْهَمْتُ}} آن را [[تأیید]] می‌کند، بلکه از [[روایت]] برداشت می‌شود که اسماعیل بن عمر از [[راویان شیعه]] و [[مؤمن]] و علاقه‌مند به [[امام]]{{ع}} است، از این رو به انجام [[معامله]] یاد شده [[اقدام]] نکرده، بلکه برای به دست آوردن [[حکم]] درست، فردی را نزد امام{{ع}} می‌فرستد و پس از دریافت پاسخ، به [[اطمینان]] نمی‌رسد و خودش پیش آن حضرت می‌رود؛ لکن چون ظرفیت بالایی نداشته، امام{{ع}} آنچه حکم رایج در میان [[اهل سنت]] بوده را از روی [[تقیه]] بیان می‌کند و از او هم می‌خواهد که به همین حکم عمل کند.