غزوه ودان: تفاوت میان نسخه‌ها

۵٬۹۴۳ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۳ اوت ۲۰۲۳
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱۰: خط ۱۰:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
[[رسول گرامی اسلام]] {{صل}} ده سال در [[مدینه]] اقامت داشت و [[غزوات]]<ref>مجموعه جنگ‌هایی که پیامبر علیه خود شخصاً در آنها حضور داشتند.</ref> و سریه‌های متعددی را با [[مشرکان]] و غیر [[مشرکان]] به منظور [[مطیع]] ساختن و یا جلوگیری از [[توطئه]] آنها انجام می‌داد؛ به گونه‌ای که [[طبری]] به [[نقل]] از [[ابن‌اسحاق]] می‌گوید: "[[غزوات پیامبر]] {{صل}} به عدد ۲۶ می‌رسد و اولین غزوه‌ای که [[پیامبر]] {{صل}} در طول این سال‌ها انجام دادند، غزوه ودان بود" که به آن [[غزوه ابواء|اَبواء]] یا [[غزوه بنی‌ضمره]] نیز گفته می‌شود<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۹۹.</ref>.
[[رسول گرامی اسلام]] {{صل}} ده سال در [[مدینه]] اقامت داشت و [[غزوات]]<ref>مجموعه جنگ‌هایی که پیامبر علیه خود شخصاً در آنها حضور داشتند.</ref> و سریه‌های متعددی را با [[مشرکان]] و غیر [[مشرکان]] به منظور [[مطیع]] ساختن و یا جلوگیری از [[توطئه]] آنها انجام می‌داد؛ به گونه‌ای که [[طبری]] به [[نقل]] از [[ابن‌اسحاق]] می‌گوید: "[[غزوات پیامبر]] {{صل}} به عدد ۲۶ می‌رسد و اولین غزوه‌ای که [[پیامبر]] {{صل}} در طول این سال‌ها انجام دادند، غزوه ودان بود" که به آن [[غزوه ابواء|اَبواء]] یا [[غزوه بنی‌ضمره]] نیز گفته می‌شود<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۱۹۹.</ref>.


== علت نام‌گذاری ==
== علت نام‌گذاری ==
این [[غزوه]] در محلی به نام "[[ودان]]" در [[مدینه]] و در نزدیکی منطقه "أبواء" رخ داد. [[ودان]] بین [[جحفه]] و أبواء قرار دارد. از آنجا که بین [[ودان]] و أبواء شش میل فاصله است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷.</ref> و در نزدیکی هم قرار دارند، در منابع به هر دو نام آمده است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref>.<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۹۹.</ref>
این [[غزوه]] در محلی به نام "[[ودان]]" در [[مدینه]] و در نزدیکی منطقه "أبواء" رخ داد. [[ودان]] بین [[جحفه]] و أبواء قرار دارد. از آنجا که بین [[ودان]] و أبواء شش میل فاصله است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷.</ref> و در نزدیکی هم قرار دارند، در منابع به هر دو نام آمده است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref>.<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۱۹۹.</ref>


== اصل ماجرا ==
== اصل ماجرا ==
این [[غزوه]]، اوّلین غزوه [[رسول خدا]] {{صل}}<ref>عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱.</ref> در صفر دوازدهمین [[ماه]] [[هجرت]] به وقوع پیوست<ref>احمدین یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۳، ص۰۹</ref>. ایشان برای به دست آوردن [[اموال]] کاروانی از [[قریش]] و [[جنگ]] با [[قبیله]] "[[بنی‌ضمرة بن بکر کنانی]]" [[مدینه]] را به قصد أبواء ترک کردند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱؛ ابن سید الناس عیون الأثر، ج۱، ص۲۵۹؛ عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱</ref>. در این [[غزوه]]، کسی از [[انصار]] حضور نداشت<ref>محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۴، ص۱۴.</ref>. [[پیامبر]] {{صل}} قبل از [[خروج]] از [[مدینه]]، [[سعد بن عباده]] را برای رسیدگی به امور در [[مدینه]] به جای خود [[منصوب]] فرمود<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن سیدالناس، عیون الاثر، ج۱، ص۲۵۸؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref>. [[رسول خدا]] {{صل}} همراه دویست تن از [[یاران]] خویش<ref>ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref> با پرچمداری [[حمزه عموی پیامبر]] {{صل}}<ref>ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref> به سوی [[ودان]] حرکت کرد. در آنجا بنی‌ضمره برای صُلح به حضور [[پیامبر]] {{صل}} آمد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷.</ref>، [[مخشی بن عمرو ضمری]] بود که در آن زمان، [[ریاست]] [[قبیله]] مذکور را به عهده داشت<ref>عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۱۹؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۸۹.</ref> و [[قرارداد صلح]] را [[امضا]] کرد<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۹۲-۲۰۰.</ref>.
این [[غزوه]]، اوّلین غزوه [[رسول خدا]] {{صل}}<ref>عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱.</ref> در صفر دوازدهمین ماه [[هجرت]] به وقوع پیوست<ref>احمدین یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۳، ص۰۹</ref>. ایشان برای به دست آوردن [[اموال]] کاروانی از [[قریش]] و [[جنگ]] با [[قبیله]] "[[بنی‌ضمرة بن بکر کنانی]]" [[مدینه]] را به قصد أبواء ترک کردند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱؛ ابن سید الناس عیون الأثر، ج۱، ص۲۵۹؛ عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱</ref>. در این [[غزوه]]، کسی از [[انصار]] حضور نداشت<ref>محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۴، ص۱۴.</ref>. [[پیامبر]] {{صل}} قبل از [[خروج]] از [[مدینه]]، [[سعد بن عباده]] را برای رسیدگی به امور در [[مدینه]] به جای خود [[منصوب]] فرمود<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن سیدالناس، عیون الاثر، ج۱، ص۲۵۸؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref>. [[رسول خدا]] {{صل}} همراه دویست تن از [[یاران]] خویش<ref>ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref> با پرچمداری [[حمزه عموی پیامبر]] {{صل}}<ref>ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۴۲۴.</ref> به سوی [[ودان]] حرکت کرد. در آنجا بنی‌ضمره برای صُلح به حضور [[پیامبر]] {{صل}} آمد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷.</ref>، [[مخشی بن عمرو ضمری]] بود که در آن زمان، [[ریاست]] [[قبیله]] مذکور را به عهده داشت<ref>عبدالرحمن سهیلی، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویه، ج۵، ص۵۱؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۱۹؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۸۹.</ref> و قرارداد صلح را امضا کرد<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۱۹۲-۲۰۰.</ref>.


== مفاد صلح‌نامه ==
== مفاد صلح‌نامه ==
خط ۲۳: خط ۲۳:
# کسی را به این منظور [[یاری]] ندهند<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>.
# کسی را به این منظور [[یاری]] ندهند<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>.


سپس میان خود عهدنامه‌ای نوشتند و با [[پیامبر]] {{صل}} به [[مدینه]] بازگشتند<ref>محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۴، ص۱۴؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>. مدت [[غیبت]] [[رسول اکرم]] {{صل}} در [[مدینه]]، پانزده شب بود<ref>احمدبن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۸۹؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>.<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۲۰۰.</ref>
سپس میان خود عهدنامه‌ای نوشتند و با [[پیامبر]] {{صل}} به [[مدینه]] بازگشتند<ref>محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۴، ص۱۴؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>. مدت [[غیبت]] [[رسول اکرم]] {{صل}} در [[مدینه]]، پانزده شب بود<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸۷؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۸۹؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۲.</ref>.<ref>[[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۲۰۰.</ref>
 
==وَدّان==
از سه موضع با نام [[ودان]] یاد شده است. یکی از آنها مکانی است بین [[مکه]] و [[مدینه]] و آن روستایی است جامع از نواحی فرع.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> این روستا در نزدیکی [[جحفه]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> و در دو میلی غرب گردنه هرشی،<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۳۴۳.</ref> و به [[نقلی]] به فاصله سه<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> یا ۵ میلی<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۵۴.</ref> [[عقبه]] هرشی واقع است. این مکان، فاصله ۸ میلی تا [[ابواء]] دارد.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> ودان، [[دیار]] [[مردم]] ضمره، [[غفار]] و [[کنانه]] و فهر [[قریش]]<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۱۰۵۳.. نیز ر. ک. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> به شمار رفته و از امهات [[قری]] در منطقه محسوب می‌‌شده است؛<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۳۷۴.</ref> چندان که در وصفش گفته شده، روستایی بزرگتر از آن در کرانه [[دریای احمر]] نبوده است.<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۱۰۵۳.</ref> از ودان در [[تاریخ]] [[اسلامی]] مکرر یاد شده که از جمله آن عبور [[رسول خدا]]{{صل}} از این منطقه در آغاز دوازدهمین ماه [[هجرت]]، در اثنای [[غزوه]] الأبواء است.<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۵۹۱؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۱، ص۲۵۹.</ref> این مکان، مدت طولانی است که از بین رفته است. برخی از محققین [[گمان]] دارند که ودان، همان مکان «مستوره» فعلی است حال آنکه چنین نیست و ودان در شرق مستوره به سمت جنوب در نعف [[حره]] الأبواء قرار دارد. این نعف، «العُصعُص» نامیده می‌‌شود و فاصله آن تا مستوره نزدیک به [[دوازده]] کیلومتر است و [[اهل]] آن امروز، قومی از بنی محمد از تیره‌های [[بنی عمرو]] از [[قبیله]] حرب‌اند. از دیگر مواضعی که نام ودان به خود گرفته است، کوهی دراز بین [[فید]] و جبلین است.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> ودان همچنین شهری در جنوب افریقیه است.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۶ به نقل از بکری.</ref> این [[شهر]] در بلاد بربر از نواحی برقه واقع بوده و فاصله‌اش تا قصر ابن میمون - آخرین نقطه از نواحی تحت [[حاکمیت]] طرابلس، - ۶ [[روز]] راه،<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۳۷۵. نیز ر. ک. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۵.</ref> و تا زدیله ۱۰ روز راه از سمت افریقیه است.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۶ به نقل از بکری.</ref> [[ودان]] دارای قلعه‌ای رفیع و شهری با چند دروازه است. این شهر در واقع دو شهرند که در آن دو [[قبیله]] از [[عرب]] به نام سهمیون و حضرمیون ساکنند که پیوسته با هم در نزاع‌اند.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۶ به نقل از بکری.</ref> [[معیشت]] اکثر مردمانش از خرماست و در آن اندکی کشت و زرع وجود دارد که بواسطه آب پاشی آبیاری می‌‌شود. بین این شهر تا شهر «تاجّرفت» سه روز راه است و آنجا [[روستاها]] و منازلی است تا قصر ابن میمون.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۶ به نقل از بکری.</ref> ودان دو بار توسط [[مسلمانان]] فتح شد. یک بار در ایام [[خلافت عمر بن خطاب]] که در آن، [[عمرو بن عاص]] - [[کارگزار]] و [[فرمانده]] نظامی [[خلیفه]] در [[مصر]] و شما [[افریقا]] - [[بسر بن ابی ارطاة]] را جهت فتح ودان، به سوی این شهر فرستاد. بسر، آن را در [[سال ۲۳ هجری]] محاصره و فتح کرد اما ساکنانش اندکی بعد سر به [[شورش]] نهادند و از پرداخت [[جزیه]] و وجه المصالحه به مسلمانان خودداری کردند. تا این که [[عقبة بن نافع]]، در ایام [[معاویه]]، همراه با سپاهی در [[سال ۴۶ هجری]] دگر بار به ودان [[لشکر]] کشید و آن را مجددا فتح کرد.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۶۶ به نقل از بکری.</ref>.<ref>[[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غيث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة]] ص۳۳۳.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:42439.jpg|22px]] [[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲''']]
# [[پرونده:42439.jpg|22px]] [[علی محمد تاج‌الدین|تاج‌الدین، علی محمد]]، [[غزوه ودان (مقاله)|غزوه ودان]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲''']]
# [[پرونده:IM010527.jpg|22px]] [[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غيث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|'''معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش