پرش به محتوا

حکم در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

۴٬۰۵۳ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۳۳: خط ۱۳۳:
بیشتر [[معاملات]] و عقود رایج در میان مردم، بلکه آن دسته [[حقوقی]] که [[مردم]] نسبت به یکدیگر دارند و قوام [[زندگی اجتماعی]] بر آنها است، مانند زوجیت و ملکیت، امور تأسیسی به شمار نمی‌آیند؛ بر خلاف [[عبادات]] که [[شارع مقدس]] آنها را [[ابداع]] و اختراع کرده است؛ ازاین‌رو، همه عبادات تأسیسی‌اند<ref>الشروط او الالتزامات فی العقود، ج۱، ص۹۹-۹۸.</ref>.
بیشتر [[معاملات]] و عقود رایج در میان مردم، بلکه آن دسته [[حقوقی]] که [[مردم]] نسبت به یکدیگر دارند و قوام [[زندگی اجتماعی]] بر آنها است، مانند زوجیت و ملکیت، امور تأسیسی به شمار نمی‌آیند؛ بر خلاف [[عبادات]] که [[شارع مقدس]] آنها را [[ابداع]] و اختراع کرده است؛ ازاین‌رو، همه عبادات تأسیسی‌اند<ref>الشروط او الالتزامات فی العقود، ج۱، ص۹۹-۹۸.</ref>.
تمایز [[حکم تأسیسی]] از [[حکم امضایی]] به این است که در حکم تأسیسی، شرایط، قلمرو و مفاد [[حکم]]، مستخرج از [[ادله شرعی]] است؛ در حالی که در حکم امضایی با [[رجوع]] به عرف و [[سیره عقلا]] و نحوه اجرای حکم توسط آنان در [[زمان]] امضای آن، می‌توان به مفاد و شرایط حکم دست یافت<ref>فرهنگ فقه، ج۳، ص۳۵۴.</ref>و<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۲۰۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۳۵.</ref>
تمایز [[حکم تأسیسی]] از [[حکم امضایی]] به این است که در حکم تأسیسی، شرایط، قلمرو و مفاد [[حکم]]، مستخرج از [[ادله شرعی]] است؛ در حالی که در حکم امضایی با [[رجوع]] به عرف و [[سیره عقلا]] و نحوه اجرای حکم توسط آنان در [[زمان]] امضای آن، می‌توان به مفاد و شرایط حکم دست یافت<ref>فرهنگ فقه، ج۳، ص۳۵۴.</ref>و<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۲۰۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۳۵.</ref>
==[[حکم]] و [[حکومت]] در [[اسلام]]==
حکم در لغت به معنای عام استقرار و ثبوت و [[اتقان]] آمده ولی در اصطلاح [[قرآنی]] در معنای متمایز کردن [[حق]] از [[باطل]] و یک [[طرفه]] کردن [[اختلاف]] و [[قضاوت]] به کار رفته است.
{{متن قرآن|وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ}}<ref>و در میان آنان بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری کن» سوره مائده، آیه ۴۹.</ref>.
{{متن قرآن|يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ}}<ref>«ای داود! ما تو را در زمین خلیفه (خویش) کرده‌ایم پس میان مردم به درستی داوری کن» سوره ص، آیه ۲۶.</ref>.
{{متن قرآن|وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ}}<ref>«و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>.
گرچه در جامعه‌های ساده اغلب نوع اختلاف و اصولاً نیاز به حکومت بیشتر جنبه [[قضایی]] دارد، ولی دقت [[آیات]] فوق و دیگر مواردی که در [[نهج‌البلاغه]] و به طور کلی در متون [[احادیث اسلامی]] آمده، نشان می‌دهد که حکومت در اصطلاح [[اسلامی]] به معنای وسیع [[سیاسی]]، قضایی، [[اقتصادی]] و [[فلسفی]] آمده است. علی{{ع}} در مورد نتائج سیاسی [[بعثت]] [[پیامبر اسلام]] و [[قدرت]] [[امت اسلامی]] فرمود:
{{متن حدیث|فَهُمْ حُكَّامٌ عَلَى الْعَالَمِينَ وَ مُلُوكٌ فِي أَطْرَافِ الْأَرَضِينَ يَمْلِكُونَ الْأُمُورَ عَلَى مَنْ كَانَ يَمْلِكُهَا عَلَيْهِمْ وَ يُمْضُونَ الْأَحْكَامَ فِيمَنْ كَانَ يُمْضِيهَا فِيهِمْ‌}}<ref>نهج البلاغه، ص۱۹۲.</ref>.
امروز [[یاران پیامبر اسلام]]، [[حاکمان]] [[جهان]] هستند و در اطراف [[زمین]] صاحبان [[قدرتمند]] و [[اختیار]] اموری را به دست گرفته‌اند که در گذشته دیگران بر آن [[حاکم]] بودند و فرمانشان در مورد کسانی نافذ است که آنها خود روزی [[فرمانروا]] بودند.
در چند مورد در نهج‌البلاغه کلمه حکومت به مفهوم وسیع سیاسی، قضایی و اجرایی آمده و [[امام]]{{ع}} به جایگاهی که در [[امت]] دارد حکومت اطلاق کرده است<ref>نهج البلاغه، ص۱۶۳، ۳۵، ۱۲۵، ۳۶ و نامه ۵۳.</ref>.
در [[حدیثی]] از جمله عواملی که [[برکت]] را از [[جامعه]] می‌گیرد [[جور]] [[حکام]] ذکر شده است:
{{متن حدیث|الذُّنُوبُ الَّتِي تَحْبِسُ غَيْثَ السَّمَاءِ جَوْرُ الْحُكَّامِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۵۲۰.</ref>.
در اصطلاح [[فقهی]] [[حکم]] بیشتر به معنای [[قانون الهی]] اطلاق شده و در تعریف آن گفته‌اند حکم عبارت است از خطاب [[شرعی]] که به [[افعال]] [[مکلفین]] مربوط بوده و به [[حکم تکلیفی]] و وضعی تقسیم می‌شود<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۱۴۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۷۳۷.</ref>


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
۸۰٬۴۳۵

ویرایش