مقاصد شرع: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

واژه مقاصد، جمع مقصد، به معنای چیزی است که مورد قصد قرار می‌گیرد و رسیدن به آن [[اراده]] می‌شود.

مراد از مقاصد شریعت، اهداف، نتایج و فوائدی است که از وضع شریعت به‌طور کلی و وضع احکام آن به‌طور جزئی، مورد [[انتظار]] بوده است؛ به تعبیر دیگر، غایاتی است که شریعت به [[هدف]] تحقق آنها وضع شده است.

==پیشینه بحث مقاصد==

سپس متأخر متقدمان، یعنی امام [[شاطبی]] که او را شیخ [[علم]] مقاصد خوانده‌اند، به صورتی عمیق به این علم پرداخت و با شیوه‌ای اصولی و بی‌سابقه، ارکان این علم را پایه‌ریزی کرد. در [[حقیقت]] می‌توان گفت که آنچه تا پیش از شاطبی درباره علم مقاصد گفته شده، به مثابه مقدمه‌ای بر بحث وی در این موضوع است.

اما در تونس [[محمد طاهر بن عاشور]]، از علمای برجسته جامع زیتونه که از احیاگران کتاب [[شاطبی]] است، دستاورد روش [[شناختی]] مستقلی را رقم زد و از مرزهای شاطبی هم فراتر رفت و مقاصد را از حالت مبحثی در [[علم اصول]]، به [[علمی]] مستقل تبدیل کرد. [[ابن عاشور]] کتاب خود را با عنوان «[[مقاصد الشریعة]] الاسلامیة» در سال ۱۹۴۶ م منتشر کرد.

==منابع نظریه مقاصد==

===دلیل نص===

از این‌رو دلیل استقرای شریعت، از مهم‌ترین راه‌های [[استدلال]] بر مقاصد شریعت است. [[شاطبی]] هم در موضوع [[درک]] قصد شارع از وضع شریعت و دریافتن مقاصد ضروری خاص، این دلیل را مبنا قرار داده است. وی در مبناپردازی برای قصد شارع می‌گوید: این ادعا که شارع قصد حفظ [[قواعد]] سه‌گانه ضروری، احتیاجی و تحسینی را داشته است، باید به [[دلیل قطعی]] یا ظنی مستند باشد؛ اما [[دلیل ظنی]] باطل است، اگرچه اصلی از اصول شریعت، بلکه اساس اصول آن است؛ اما اصول شریعت، [[قطعی]] است و اصول شریعت هم به طریق اولی باید قطعی باشد و اگر [[اثبات]] آن به وسیله [[دلیل ظنی]] جایز می‌بود، اصل و فرع [[شریعت]] هم ظنی می‌شد که این [[باطل]] است؛ پس باید [[قطعی]] باشد و [[ادله]] آن هم قطعی باشد. دلیل این امر استقرار شریعت و [[تأمل]] در ادله کلی و جزیی و امور عام مشتمل بر این موضوع است که تا حد استقرای [[معنوی]] که به دلیل خاصی ثابت نمی‌شود، می‌رسد... در استقرای معنوی مجموعه‌ای از ادله، به امر واحدی اشاره دارند و در [[اثبات]] قصد [[شارع]] در این [[قواعد]]، به دلیل خاصی اتکا نمی‌شود، بلکه از [[ظواهر]]، عمومات، اطلاقات، مقیدات و جزییات خاص در وقایع مختلف در هر باب از [[ابواب فقه]]، آن قصد دریافته می‌شود و قواعدی که [[ادله شرعی]] بر آنها [[استوار]] است [[درک]] می‌شود.