وصایت امام علی: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  = [[وصایت امام علی]]

| مداخل مرتبط = [[وصایت امام علی در حدیث]] - [[وصایت امام علی در تاریخ اسلامی]] - [[وصایت امام علی در کلام اسلامی]]

| پرسش مرتبط  = وصایت امام علی (پرسش)

* [[وصیت]]، برای تداوم راه و حراست [[مکتب]]، [[سیره]] هماره [[رسولان الهی]] بوده است. [[پیامبر خدا]] نیز در موارد متعدد و مناسبت‌های مختلف، [[وصایت]] را برای [[علی]] {{ع}} رقم زده است. از جمله، چنین فرموده است: {{متن حدیث|"إن لِکل نَبِی وَصِیاً ووارِثاً، وإن عَلِیاً وَصِیی ووارِثی"}}<ref>تاریخ دمشق، ج ۴۲، ص ۳۹۲، ح ۹۰۰۵.</ref>. بی‌گمان، هر [[پیامبری]] [[وصی]] و وارثی دارد و [[علی]]، [[وصی]] و [[وارث]] من است. بسیاری این گونه گفته‌های [[پیامبر خدا]] درباره [[علی]] {{ع}} بدان سان بوده است که واژه "[[وصی]]" را برای [[علی]] {{ع}} وصفی شناخته‌شده و بدون ابهام قرار داده است<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۱۰۴.</ref>.

* '''هر [[پیامبری]] وصی‌ای دارد''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: هر [[پیامبری]] [[وصی]] و وارثی دارد و [[علی]]، [[وصی]] و [[وارث]] من است<ref>رسول الله {{صل}}: {{متن حدیث|إن لِکل نَبِی وَصِیاً ووارِثاً، وإن عَلِیاً وَصِیی ووارِثی}} (تاریخ دمشق، ج ۴۲، ص ۳۹۲، ح ۹۰۰۵ و ۹۰۰۶).</ref>.

* [[پیامبر خدا]] {{صل}}: [[خداوند متعال]]، ۱۲۴ هزار [[پیامبر]] داشت که من سَرور و [[برترین]] و گرامی‌ترین آنان نزد [[خداوند]] عز و جل هستم و هر [[پیامبری]] وصی‌ای دارد که به امر [[خداوند]]- که یادش بلند باد!- او را [[وصی]] قرار می‌دهد و [[وصی]] من، [[علی بن ابی طالب]]، [[سرور]] و [[برتر]] و گرامی‌ترین [[اوصیا]] نزد [[خداوند]] عز و جل است<ref>عنه {{صل}}: {{متن حدیث|إن للهِ تَعالی‌ مِائَةَ ألفِ نَبِی وأربَعَةً وعِشرینَ ألفَ نَبِی، أنَا سَیدُهُم وأفضَلُهُم وأکرَمُهُم عَلَی اللهِ عز و جل، ولِکل نَبِی وَصِی أوصی‌ إلَیهِ بَأَمرِ اللهِ تَعالی‌ ذِکرُهُ، وإن وَصِیی عَلِی بنَ أبی طالِبٍ لَسَیدُهُم وأفضَلُهُم وأکرَمُهُم عَلَی اللهِ عز و جل}} (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۸۰، ح ۵۴۰۷).</ref>.

* [[امام صادق]] {{ع}}: [[هِبَة الله شیث بن آدم]]، [[وصی]] [[آدم]] و سام، [[وصی]] [[نوح]] و [[اسماعیل]]، [[وصی]] [[ابراهیم]] و [[یوشع بن نون]]، [[وصی]] [[موسی]] و [[سلیمان]]، [[وصی]] [[داوود]] و [[شمعون]]، [[وصی]] [[عیسی]] بود و [[علی بن ابی طالب]]، [[وصی]] [[محمد]] است، و او بهترینِ اوصیاست<ref>الإمام الصادق {{ع}}: {{متن حدیث|کانَ وَصِی آدَمَ {{ع}} شَیثَ بنَ آدَمَ هِبَةَ اللهِ، وکانَ وَصِی نوحٍ سام [اً]، وکانَ وَصِی إبراهیمَ إسماعیلَ، وکانَ وَصِی موسی‌ یوشَعَ بن نونٍ، وکانَ وَصِی داوُدَ سُلیمانَ، وکانَ وَصِی عیسی‌ شَمعونَ، وکانَ وَصِی مَحَمدٍ {{صل}} عَلِی بنَ أبی طالِبٍ {{ع}} وَهُوَ خَیرُ الأَوصیاءِ}} (الفضائل، ابن شاذان، ص ۸۴).</ref>.

* '''[[وصی آدم]] {{ع}}‌''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: [[آدم]] از خدای عز و جل خواست که [[وصی]] صالحی برای او قرار دهد. پس [[خداوند]] عز و جل به او [[وحی]] کرد که: "من، [[پیامبران]] را با [[نبوت]]، گرامی داشتم. سپس جمعی را از میان خلقم برگزیدم و برگزیدگان آنها را [[اوصیا]] قرار دادم". [[خداوند متعال]] به او [[وحی]] کرد: "ای [[آدم]]! [[شیث]] را [[وصی]] قرار بده". و [[آدم]] پسرش [[شیث]] را که همان [[هبة الله]] بود، [[وصی]] قرار داد<ref>رسول الله {{صل}}: {{متن حدیث|إن آدَمَ {{ع}} سَأَلَ اللهَ عز و جل أن یجعَلَ لَهُ وَصِیاً صالِحاً، فَأَوحَی اللهُ عز و جل إلَیهِ: إنی أکرَمتُ الأَنبِیاءَ بَالنبُوةِ، ثُم اختَرتُ مِن خَلقی خَلقاً وجَعَلتُ خِیارَهُمُ الأَوصِیاءَ. فَأَوحَی اللهُ تَعالی‌ ذِکرُهُ إلَیهِ: یا آدَمُ أوصِ إلی‌ شَیثٍ. فَأَوصی‌ آدَمُ {{ع}} إلی‌ شَیثٍ وهُوَ هِبَةُ اللهِ بنُ آدَمَ}} (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۷۵، ح ۵۴۰۲).</ref>.

* '''[[وصی نوح]] {{ع}}‌''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: [[نوح]] در حالی از [[دنیا]] رفت که از قومش [[پیمان]] گرفت به وصیش سام، [[وفادار]] باشند<ref>عنه {{صل}}: {{متن حدیث|لَقَد خَرَجَ نوحٌ مِنَ الدنیا وعاهَدَ قَومَهُ عَلَی الوَفاءِ لِوَصِیهِ سامٍ}} (معانی الأخبار، ص ۳۷۲، ح ۱).</ref>.

* '''[[وصی]] [[موسی]] {{ع}}‌''': [[امام باقر]] {{ع}}: [[وصی]] [[موسی]]، [[یوشع بن نون]] بود. او همان [[جوانی]] است که [[خداوند]] عز و جل در [[قرآن]] از او یاد کرده است‌<ref>اشاره به آیه ۶۰ و ۶۲ سوره کهف.</ref><ref>الإمام الباقر {{ع}}: {{متن حدیث|کانَ وَصِی موسی‌ یوشَعَ بنَ نونٍ {{ع}}، وهُوَ فَتاهُ الذی ذَکرَهُ اللهُ عزوجَل فی کتابِهِ}} (الکافی، ج ۸، ص ۱۱۷، ح ۹۲).</ref>.

* '''[[وصی]] [[عیسی]] {{ع}}‌''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: [[عیسی بن مریم]] به [[آسمان]]، بُرده شد، در حالی که از قومش [[پیمان]] گرفته بود که به وصی‌اش [[شمعون]] بن حمون [[صفا]]، [[وفادار]] بمانند<ref>رسول الله {{صل}}: {{متن حدیث|لَقَد رُفِعَ عیسی بنُ مَریمَ إلَی السماءِ، وقَد عاهَدَ قَومَهُ عَلَی الوَفاءِ لِوَصِیهِ شَمعونَ بنِ حَمونَ الصفا}} (معانی الأخبار، ص ۳۷۲، ح ۱).</ref>.

* '''[[وصی]] خاتم [[پیامبران]] {{صل}}‌''':

# '''وصی‌''': [[فضائل الصحابة (کتاب)|فضائل الصحابة]]- به [[نقل]] از [[انس بن مالک]]-: به [[سلمان]] گفتیم: از [[پیامبر]] {{صل}} بپرس که وصی‌اش کیست؟ [[سلمان]] پرسید: ای [[پیامبر خدا]]! [[وصی]] تو کیست؟ فرمود: "[[سلمان]]! [[وصی]] [[موسی]] که بود؟". گفت: [[یوشع بن نون]]. فرمود: "بی‌گمان، [[وصی]] و [[وارث]] من که بدهی مرا ادا می‌کند و وعده‌هایم را تحقق می‌بخشد، [[علی بن ابی طالب]] است"<ref>فضائل الصحابة عن أنس بن مالک: {{متن حدیث|قُلنا لِسَلمانَ: سَلِ النبِی {{صل}} مِن وَصِیهِ؟ فَقالَ لَهُ سَلمانُ: یا رَسولَ اللهِ مَن وَصِیک؟ قالَ: یا سَلمانُ، مَن کانَ وَصِی موسی‌؟ قال: یوشَعُ بنُ نونٍ. قالَ: فَإِن وَصِیی ووارِثی، یقضی دَینی، وینجِزُ مَوعودی عَلِی بنُ أبی طالِبٍ}} (فضائل الصحابة، ابن حنبل، ج ۲، ص ۶۱۵، ح ۱۰۵۲).</ref>. [[امام علی]] {{ع}}‌- ضمن یک [[سخنرانی]]، پس از [[بیعت]] [[مردم]] با [[ابو بکر]]، خطاب به [[مردم]] [[مدینه]]-: [[سوگند]] به آنکه دانه را شکافت و جانداران را آفرید، به روشنی می‌دانید که من، [[سرپرست]] شما و همان کسی هستم که به [[پیروی]] از او، [[فرمان]] یافته‌اید. من، دانای شما و همان کسی هستم که [[نجات]] شما با [[علم]] اوست! من [[وصی پیامبر]] شما، برگزیده‌ پروردگارتان، [[زبان]] نورتان و [[دانا]] به روش اصلاحتان هستم!<ref>الإمام علی {{ع}}- فی خُطبَةٍ خَطَبَها لأهلِ المَدینَةِ-: {{متن حدیث|وَالذی فَلَقَ الحَبةَ وبَرَأَ النسَمَةَ، لَقَد عَلِمتُم أنی صاحِبُکم وَالذی بِهِ امِرتُم، وأنی عالِمُکم وَالذی بِعِلمِهِ نَجاتُکم، ووَصِی نَبِیکم، وخِیرَةُ رَبکم، ولِسانُ نُورِکم، وَالعالِمُ بِما یصلِحُکم}} (الکافی، ج ۸، ص ۳۲، ح ۵).</ref>

# '''[[وصایت]] [[علی]] {{ع}} از سوی خداست‌''': [[امام صادق]] {{ع}}: چون [[پیامبر خدا]] به قُدَید<ref>قدید، نام مکانی در نزدیکی مکه است (معجم البلدان، ج ۴، ص ۳۱۳).</ref> رسید، به [[علی]] {{ع}} فرمود: "ای [[علی]]! من از پروردگارم خواستم که میان من و تو، پیوند [[دوستی]] ایجاد کند و کرد. از پروردگارم خواستم که مرا با تو [[برادر]] کند و کرد. نیز از پروردگارم خواستم که تو را [[وصی]] من قرار دهد، که قرار داد". پس دو [[مرد]] [[قریشی]] گفتند: به [[خدا]] [[سوگند]]، برای ما یک مَن خرما در مشکی کهنه، از آنچه [[محمد]] از پروردگارش خواست، خوشایندتر است. آخر چرا از پروردگارش فرشته‌ای نخواست که در برابر دشمنش یاری‌اش دهد، یا گنجی‌نخواست که بدان‌از [[تنگ‌دستی]] برهد؟! به [[خدا]] [[سوگند]]، او را به‌حق و باطلی‌نخوانده، مگر آن‌که اجابتش کرده است. پس [[خداوند]] [[پاک]] و [[متعال]]، نازل کرد: "مبادا تو، بخشی از آنچه را به تو [[وحی]] می‌شود، وا [[نهی]] و سینه بدان تنگ داری!" تا پایان آیه‌<ref>هود، آیه ۱۲. بقیه آیه چنین است: «که می‌گویند: چرا گنجی بر او فرستاده نشد، یا فرشته‌ای با او نیامد؟ تو فقط هشدار دهنده‌ای و خدا بر هر چیزی وکیل است».</ref><ref>الإمام الصادق {{ع}}: {{متن حدیث|إن رَسولَ اللهِ {{صل}} لَما نَزَلَ قُدَیدَ قالَ لَعَلَی {{ع}}: یا عَلِی، إنی سَأَلتُ رَبی أن یوالِی بَینی وبَینَک فَفَعَلَ، وسَأَلتُ رَبی أن یؤآخِی بَینی وبَینَک فَفَعَلَ، وسَأَلتُ رَبی أن یجعَلَک وَصِیی فَفَعَلَ. فَقالَ رَجُلانِ مِن قُرَیشٍ: وَاللهِ لَصاعٌ مِن تَمرٍ فی شَن بالٍ أحَب إلَینا مِما سَأَلَ مُحَمدٌ رَبهُ، فَهَلا سَأَلَ رَبهُ مَلَکاً یعضُدُهُ عَلی‌ عَدُوهِ، أو کنزاً یستَغنی بِهِ عَن فاقَتِهِ، وَاللهِ ما دَعاهُ إلی‌ حَق ولا باطِلٍ إلاأجابَهُ إلَیهِ، فَأَنزَلَ اللهُ سُبحانَهُ وتَعالی‌: «فَلَعَلک تَارِک بَعْضَ مَا یوحَی‌ إِلَیک وَ ضَآلِقُ بِهِ صَدْرُک» - إلی‌ آخِرِ الآیةِ-}} (الکافی، ج ۸، ص ۳۷۸، ح ۵۷۲).</ref>. [[پیامبر خدا]] {{صل}}‌- خطاب به [[فاطمه]] {{س}}-: آیا نمی‌دانی که خدای عز و جل به زمینیان نظر کرد و از میان آنان پدرت را برگزید و او را به [[پیامبری]] برانگیخت و سپس بار دیگر نظر کرد و همسرت را برگزید و به من [[وحی]] کرد تا به او [[همسر]] دهم و او را [[وصی]] خود گیرم؟<ref>رسول الله {{صل}}- لِفاطِمَةَ {{س}}-: {{متن حدیث|أ ما عَلِمتِ أن اللهَ عزوجَل اطلَعَ إلی‌ أهلِ الأَرضِ فَاختارَ مِنهُم أباک فَبَعَثَهُ نَبِیاً، ثُم اطلَعَ الثانِیةَ فَاختارَ بَعلَک، فَأَوحی‌ إلَی، فَأَنکحتُهُ وَاتخَذتُهُ وَصِیاً؟}} (المعجم الکبیر، ج ۴، ص ۱۷۱، ح ۴۰۴۶).</ref>

# '''بهترینِ [[اوصیا]]''': [[امام علی]] {{ع}}: بهترینِ خَلق، در روزی که [[خداوند]] آنان را گرد می‌آورد، پیامبران‌اند و برترینِ [[پیامبران]]، [[محمد]] {{صل}} است. [[برترین]] هر [[امت]]، پس از پیامبرشان، [[وصی]] آن [[پیامبر]] است، تا آن‌که [[پیامبری]] [[مبعوث]] شود. [[آگاه]] باشید که برترینِ [[اوصیا]]، [[وصی]] [[محمد]] {{صل}} است<ref>الإمام علی {{ع}}: {{متن حدیث|إن خَیرَ الخَلقِ- یومَ یجمَعُهُمُ اللهُ- الرسُلُ، وإن أفضَلَ الرسُلِ مُحَمدٌ {{صل}}، وإن أفضَلَ کل امةٍ بَعَد نَبِیها وَصِی نَبِیها حَتی‌ یدرِکهُ نَبِی، ألا وإن أفضَلَ الأَوصِیاءِ وَصِی مُحَمدٍ عَلَیهِ وآلِهِ السلامُ}} (الکافی، ج ۱، ص ۴۵۰، ح ۳۴).</ref>.

# '''[[سرور]] [[اوصیا]]''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: من، [[سرور]] اولین و آخرینم و [[علی بن ابی طالب]]، [[سرور]] اوصیاست<ref>رسول الله {{صل}}: {{متن حدیث|أنَا سَیدُ الأَولینَ وَالآخِرینَ، وعَلِی بنُ أبی طالِبٍ سَیدُ الوَصِیینَ}} (الأمالی، صدوق، ص ۶۷۸، ح ۹۲۴).</ref>. [[پیامبر خدا]] {{صل}}‌- خطاب به [[علی]] {{ع}}-: اگر نبود اینکه خاتم پیامبرانم، تو در [[پیامبری]] با من شریک بودی. پس اگر [[پیامبر]] نیستی، [[وصی پیامبر]] و [[وارث]] او هستی؛ بلکه تو [[سرور]] [[اوصیا]] ([[جانشینان]]) و [[امام]] پرهیزگارانی<ref>عنه {{صل}}- لِعَلِی {{ع}}-: {{متن حدیث|لَولا أنی خاتِمُ الأَنبِیاءِ لَکنتَ شَریکاً فِی النبُوةِ؛ فَإِن لا تَکن نَبِیاً فَإِنک وَصِی نَبِی ووارِثُهُ، بَل أنتَ سَیدُ الأَوصِیاءِ، وإمامُ الأَتقِیاءِ}} (شرح نهج البلاغة، ج ۱۳، ص ۲۱۰).</ref>.

# '''اولین [[وصی]] خاتم [[پیامبران]] {{صل}}‌''': [[پیامبر خدا]] {{صل}}: [[امامان]] پس از من، [[دوازده]] تن‌اند. اولین آنها [[علی بن ابی طالب]] و آخرین آنها [[قائم]] است. آنان پس از من، [[جانشینان]] و [[اوصیا]] و [[اولیا]] و [[حجت‌های الهی]] بر امتم هستند<ref>رسول الله {{صل}}: {{متن حدیث|الأَئِمةُ بَعدِی اثنا عَشَرَ؛ أولُهُم عَلِی بنُ أبی طالِبٍ، وآخِرُهُمُ القائِمُ؛ فَهُم خُلَفائی وأوصِیائی وأولِیائی وحُجَجُ اللهِ عَلی‌ امتی بَعدی}} (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۷۹، ح ۵۴۰۶).</ref><ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۱۱۴-۱۱۹.</ref>.

* [[پرونده:13681148.jpg|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین''']].