عید فطر: تفاوت میان نسخه‌ها

۵۲۴ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۴
بدون خلاصۀ ویرایش
جزبدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = عید | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[عید فطر در حدیث]] - [[عید فطر در معارف دعا و زیارات]] - [[عید فطر در معارف و سیره سجادی]]| پرسش مرتبط  =  
{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = عید | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[عید فطر در حدیث]] - [[عید فطر در معارف دعا و زیارات]] - [[عید فطر در معارف و سیره سجادی]] - [[عید فطر در فقه اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
}}
[[پرونده:عید فطر.jpg|300px|بندانگشتی|]]
[[پرونده:عید فطر.jpg|300px|بندانگشتی|]]
'''عید فِطر''' روز اول ماه [[شوال]] از [[ماه‌های قمری]] و یکی از بزرگ‌ترین اعیاد اسلامی است. عید فطر، به دنبال یک ماه [[روزه]] گرفتن در [[ماه رمضان]] است و مسلمانانی که در این مدت، [[فرمان خدا]] را [[اطاعت]] کرده و [[روزه]] گرفته‌اند پایان یافتن ماه [[روزه]] را [[عید]] می‌گیرند. پرداخت زکات فطره و برپایی [[نماز]] [[عید]] از اعمال این روز است.
'''عید فِطر''' روز اول ماه [[شوال]] از [[ماه‌های قمری]] و یکی از بزرگ‌ترین اعیاد اسلامی است. عید فطر، به دنبال یک ماه [[روزه]] گرفتن در [[ماه رمضان]] است و مسلمانانی که در این مدت، [[فرمان خدا]] را [[اطاعت]] کرده و [[روزه]] گرفته‌اند پایان یافتن ماه [[روزه]] را [[عید]] می‌گیرند. پرداخت زکات فطره و برپایی [[نماز]] [[عید]] از اعمال این روز است.
خط ۷: خط ۶:
=== عید ===
=== عید ===
{{اصلی|عید}}
{{اصلی|عید}}
عید در لغت به معنای: [[خوی]] گرفته، هر چه باز آید از [[اندوه]] و [[غم]] و [[اندیشه]] و مانند آن، [[روز]] فراهم آمدن [[قوم]]، مطلق روز جشن و روز مبارکی که در آن روز [[مردم]] [[شادی]] کنند و به یکدیگر تبریک گویند، به کار رفته است‌<ref>لغت‌نامه دهخدا، ج۱۰، ص۱۴۵۲۴.</ref>. عید به معنای اصطلاحی‌اش یک [[سنت]] بشری است که جهت [[بزرگداشت]] حوادث مهم و [[سرنوشت]] ساز، هر سال تکرار می‌گردد<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص۱۷۴ - ۱۷۵.</ref>.
«عید» در لغت به معنای: [[خوی]] گرفته، هر چه باز آید از [[اندوه]] و [[غم]] و [[اندیشه]] و مانند آن، [[روز]] فراهم آمدن [[قوم]]، مطلق روز جشن و روز مبارکی که در آن روز [[مردم]] [[شادی]] کنند و به یکدیگر تبریک گویند، به کار رفته است‌<ref>لغت‌نامه دهخدا، ج۱۰، ص۱۴۵۲۴.</ref>. عید به معنای اصطلاحی‌اش یک [[سنت]] بشری است که جهت [[بزرگداشت]] حوادث مهم و [[سرنوشت]]‌ساز، هر سال تکرار می‌گردد<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص۱۷۴ - ۱۷۵.</ref>.


=== فطر ===
=== فطر ===
فطر در لغت به معنای‌: [[گشایش]] [[روزه]]، روزه گشادن و مقابل صوم‌، به کار رفته است‌<ref>لغت‌نامه دهخدا، واژه فطر.</ref>. [[روز]] اول [[شوال]] را نیز بدان سبب عید فطر خوانده‌اند که در این روز، [[امر]] امساک از خوردن و آشامیدن از [[انسان]] برداشته شده و از [[مؤمنان]] خواسته شده است که در آن روز، روزه شان را شکسته‌، [[افطار]] کنند‌<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص۱۷۶؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]؛ [[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «عید فطر»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۳۵۵.</ref>.
«فطر» در لغت به معنای‌: [[گشایش]] [[روزه]]، روزه گشادن و مقابل صوم‌، به کار رفته است‌<ref>لغت‌نامه دهخدا، واژه فطر.</ref>. [[روز]] اول [[شوال]] را نیز بدان سبب عید فطر خوانده‌اند که در این روز، [[امر]] امساک از خوردن و آشامیدن از [[انسان]] برداشته شده و از [[مؤمنان]] خواسته شده است که در آن روز، روزه شان را شکسته‌، [[افطار]] کنند‌<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص۱۷۶؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]؛ [[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «عید فطر»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۳۵۵.</ref>.


== [[حقیقت]] عید فطر و گروه‌های مختلف در برابر آن ‌==
== دیدگاه روایی ‌==
{{اصلی|عید فطر در حدیث}}
در [[روایات]] متعدد از عید فطر به عنوان «[[یوم]] الجوائز‌» یاد شده است‌. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «وقتی اول [[شوال]] فرا می‌رسد منادی ندا بر می‌آورد، ای [[مؤمنان]]، اول صبح به سوی جایزه‌هایتان بشتابید». سپس فرمود: «ای جابر، جوائز [[خداوند]] همانند جایزه‌های [[پادشاهان]] نیست». آنگاه فرمود: این [[روز]]، روز جائزه است<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۲۳.</ref>.
در [[روایات]] متعدد از عید فطر به عنوان «[[یوم]] الجوائز‌» یاد شده است‌. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «وقتی اول [[شوال]] فرا می‌رسد منادی ندا بر می‌آورد، ای [[مؤمنان]]، اول صبح به سوی جایزه‌هایتان بشتابید». سپس فرمود: «ای جابر، جوائز [[خداوند]] همانند جایزه‌های [[پادشاهان]] نیست». آنگاه فرمود: این [[روز]]، روز جائزه است<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۲۳.</ref>.


در کلمات گهربار [[امیرمؤمنان]] نیز، «عید فطر» تنها به کسانی اختصاص یافته که موفق به پیمودن مسیر مسابقه [[عبادت]] در [[ماه رمضان]] گردیده و نشان قبولی را از ناحیه [[خداوند متعال]] دریافت نموده‌اند: {{متن حدیث|إِنَّمَا هُوَ عِيدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صِيَامَهُ وَ شَكَرَ قِيَامَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۲۸.</ref>، {{متن حدیث|إِنَّمَا هَذَا عِيدُ مَنْ غُفِرَ لَهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۰‌، ص۳۲۶‌.</ref> و فرزند بزرگوارشان [[امام حسن]]{{ع}} نیز غافلان از این [[مائده]] عظیم [[الهی]] را بی‌نصیب از [[برکات]] عید فطر می‌داند. آن حضرت در [[روز]] عید فطر وقتی عده‌ای را دید که می‌خندیدند و [[بازی]] می‌کردند، رو به همرهان خود نموده و فرمود: [[خدای عزوجل]] ماه رمضان را آفرید تا میدان مسابقه‌ای برای خلقش باشد که در آن با [[طاعت]] و [[رضایت]] او با یکدیگر مسابقه بدهند. عده‌ای [[سبقت]] گرفته و [[سعادتمند]] شدند و عده‌ای عقب افتاده و [[ناامید]] شدند. شگفتا از کسی که در این روز می‌خندد و بازی می‌کند. روزی که [[نیکوکاران]] در آن [[پاداش]] یافته و کوتاهی کنندگان [[زیان]] می‌بینند. به [[خدا]] [[سوگند]]! اگر پرده‌ها فرو افتد [[نیکوکار]] می‌اندیشد که چرا بیشتر [[عمل نیک]] انجام ندادم و بدکار می‌گوید: چرا بد می‌کردم و از شانه کردن مو و صاف کردن [[لباس]] خود باز می‌مانند<ref>من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۲۴.</ref>. بنابراین عید فطر برخلاف [[اعیاد]] دیگر عمومی و همگانی نبوده و تنها مختص عده‌ای خاص خواهد بود<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۷۶ - ۱۷۹.</ref>.
در سخنان [[امیرمؤمنان]] نیز، «عید فطر» تنها به کسانی اختصاص یافته که موفق به پیمودن مسیر مسابقه [[عبادت]] در [[ماه رمضان]] گردیده و نشان قبولی را از ناحیه [[خداوند متعال]] دریافت نموده‌اند: {{متن حدیث|إِنَّمَا هُوَ عِيدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صِيَامَهُ وَ شَكَرَ قِيَامَهُ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۲۸.</ref>، {{متن حدیث|إِنَّمَا هَذَا عِيدُ مَنْ غُفِرَ لَهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۰‌، ص۳۲۶‌.</ref> و فرزند بزرگوارشان [[امام حسن]]{{ع}} نیز غافلان از این [[مائده]] عظیم [[الهی]] را بی‌نصیب از [[برکات]] عید فطر می‌داند. آن حضرت در [[روز]] عید فطر وقتی عده‌ای را دید که می‌خندیدند و [[بازی]] می‌کردند، رو به همرهان خود نموده و فرمود: [[خدای عزوجل]] ماه رمضان را آفرید تا میدان مسابقه‌ای برای خلقش باشد که در آن با [[طاعت]] و [[رضایت]] او با یکدیگر مسابقه بدهند. عده‌ای [[سبقت]] گرفته و [[سعادتمند]] شدند و عده‌ای عقب افتاده و [[ناامید]] شدند. شگفتا از کسی که در این روز می‌خندد و بازی می‌کند. روزی که [[نیکوکاران]] در آن [[پاداش]] یافته و کوتاهی کنندگان [[زیان]] می‌بینند. به [[خدا]] [[سوگند]]! اگر پرده‌ها فرو افتد [[نیکوکار]] می‌اندیشد که چرا بیشتر [[عمل نیک]] انجام ندادم و بدکار می‌گوید: چرا بد می‌کردم و از شانه کردن مو و صاف کردن [[لباس]] خود باز می‌مانند<ref>من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۲۴.</ref>. بنابراین عید فطر برخلاف [[اعیاد]] دیگر عمومی و همگانی نبوده و تنها مختص عده‌ای خاص خواهد بود<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۷۶ - ۱۷۹.</ref>.


== امتیازات عید فطر نسبت به دیگر [[اعیاد]] ==
== جایگاه و ویژگی‌ها ==
اعیاد اسلامی نظیر [[عید قربان]]، [[عید]] [[مبعث]]، عید ولادت [[امامان]]{{ع}} و... بیانگر وقایع و خاطرات مسرت‌بخش و تکاملی برای [[مسلمانان]] است، اما در بین آنها عید فطر از امتیازات خاصی برخوردار است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
اعیاد اسلامی نظیر [[عید قربان]]، [[عید]] [[مبعث]]، عید ولادت [[امامان]]{{ع}} و... بیانگر وقایع و خاطرات مسرت‌بخش و تکاملی برای [[مسلمانان]] است، اما در بین آنها عید فطر از امتیازات خاصی برخوردار است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
# '''[[تشریع]]، از ناحیه [[خداوند متعال]]:''' از برخی منابع دینی از جمله [[دعای قنوت]] [[نماز عید فطر]] چنین بر می‌آید که نامگذاری اول [[شوال]] به عنوان «عید» از ناحیه خداوند متعال انجام گرفته است: {{متن حدیث|أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْيَوْمِ الَّذِي جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيداً}}.
# '''[[تشریع]]، از ناحیه [[خداوند متعال]]:''' از برخی منابع دینی از جمله [[دعای قنوت]] [[نماز عید فطر]] چنین بر می‌آید که نامگذاری اول [[شوال]] به عنوان «عید» از ناحیه خداوند متعال انجام گرفته است: {{متن حدیث|أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْيَوْمِ الَّذِي جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيداً}}.
خط ۲۷: خط ۲۷:
# '''عید فطر، عید بعد از عید:''' [[ماه رمضان]]، ماهی است که [[بندگان]] [[حق]] به ضیافت [[الهی]] [[دعوت]] شده‌اند. از همین رو در زبان [[پیشوایان الهی]] با عنوان عید به آن خطاب شده است. [[امام سجاد]]{{ع}} می‌فرماید: [[سلام]] بر تو ای بزرگترین ماه [[خدا]] و سلام بر تو ای عید [[اولیاء]] الهی‌<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا شَهْرَ اللَّهِ الْأَكْبَرَ، وَ يَا عِيدَ أَوْلِيَائِهِ}}صحیفه سجادیه، دعای ۴۵.</ref>. از طرفی، نخستین روز [[ماه شوال]] را نیز عید فطر نامیده‌اند<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۷۹  ـ ۱۸۳.</ref>.
# '''عید فطر، عید بعد از عید:''' [[ماه رمضان]]، ماهی است که [[بندگان]] [[حق]] به ضیافت [[الهی]] [[دعوت]] شده‌اند. از همین رو در زبان [[پیشوایان الهی]] با عنوان عید به آن خطاب شده است. [[امام سجاد]]{{ع}} می‌فرماید: [[سلام]] بر تو ای بزرگترین ماه [[خدا]] و سلام بر تو ای عید [[اولیاء]] الهی‌<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا شَهْرَ اللَّهِ الْأَكْبَرَ، وَ يَا عِيدَ أَوْلِيَائِهِ}}صحیفه سجادیه، دعای ۴۵.</ref>. از طرفی، نخستین روز [[ماه شوال]] را نیز عید فطر نامیده‌اند<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۷۹  ـ ۱۸۳.</ref>.


== [[اعمال]] و [[آداب]] عید فطر ==
== اعمال و آداب ==
{{اصلی|عید فطر در فقه اسلامی}}
اعمال بسیاری برای عید فطر در منابع روایی بیان گردیده که نشانه اهتمام فوق العاده [[پیشوایان الهی]] به عظمت آن است‌. از جمله این اعمال، موارد زیر است:
اعمال بسیاری برای عید فطر در منابع روایی بیان گردیده که نشانه اهتمام فوق العاده [[پیشوایان الهی]] به عظمت آن است‌. از جمله این اعمال، موارد زیر است:


خط ۳۴: خط ۳۵:
# خواندن [[دعا]] به هنگام دیدن هلال ماه<ref>صحیفه سجادیه، دعای ۴۳‌.</ref>.
# خواندن [[دعا]] به هنگام دیدن هلال ماه<ref>صحیفه سجادیه، دعای ۴۳‌.</ref>.
# [[توسل به اهل بیت]] و تضرع‌: [[فلسفه]] این دستور، آن است که نواقص اعمال [[ماه رمضان]] بدین صورت جبران شده، [[شفاعت]] آنان به درگاه [[باری تعالی]] موجب [[امیدواری]] بیشتر در جلب [[رحمت الهی]] گردد.
# [[توسل به اهل بیت]] و تضرع‌: [[فلسفه]] این دستور، آن است که نواقص اعمال [[ماه رمضان]] بدین صورت جبران شده، [[شفاعت]] آنان به درگاه [[باری تعالی]] موجب [[امیدواری]] بیشتر در جلب [[رحمت الهی]] گردد.
# احیاء شب عید فطر و انجام تمامی اعمال مشترک [[شب‌های قدر]]، از جمله [[زیارت]] [[امام]] حسین‌{{ع}}.
# احیاء شب عید فطر و انجام تمامی اعمال مشترک [[شب‌های قدر]]، از جمله [[زیارت]] [[امام حسین‌]]{{ع}}.
# خارج نمودن زکات فطره.
# خارج نمودن زکات فطره.


=== اعمال [[روز]] عید فطر ===
=== اعمال [[روز]] عید فطر ===
برخی از اعمالی که برای روز عید فطر بیان شده عبارت‌اند از: [[توسل]] و درخواست شفاعت؛ [[افطار]] نمودن قبل از خروج از [[منزل]]؛ رفتن به مصلی و [[خواندن نماز]] [[عید]] در زیر آسمان‌<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۸۳ - ۱۸۹.</ref>.
برخی از اعمالی که برای روز عید فطر بیان شده عبارت‌اند از: [[توسل]] و درخواست شفاعت؛ [[افطار]] نمودن قبل از خروج از [[منزل]]؛ رفتن به مصلی و [[خواندن نماز]] [[عید]] در زیر آسمان‌<ref>[[سید مصطفی حسینی رودباری|حسینی رودباری، سید مصطفی]]، [[عید فطر (مقاله)| مقاله «عید فطر»]]، ص ۱۸۳ - ۱۸۹؛ [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه ۵۲۳ -۵۲۴.</ref>.


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
خط ۴۹: خط ۵۰:
== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1100609.jpg|22px]] [[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|'''مقاله «عید فطر»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]
# [[پرونده:1100609.jpg|22px]] [[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|'''مقاله «عید فطر»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]
۱۱۵٬۲۵۷

ویرایش