فقر مذموم: تفاوت میان نسخه‌ها

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است. ،  ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳
جز
جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'
جز (جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)')
 
خط ۴: خط ۴:
مراد از [[فقر]] در [[فرهنگ دینی]]، [[احساس]] [[نیازمندی]] به [[پروردگار]] است که در بحث [[قرآنی]] به آن اشاره شد؛ نه فقر مذمومی که موجب [[ذلت]] و [[خواری]] [[مؤمن]] می‌شود. در [[قرآن]]، احساس فقر مذموم، حربه [[شیطان]] برای وارد کردن افراد [[ضعیف الایمان]] به [[فساد]] و [[فحشاء]] است<ref>{{متن قرآن|الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ}} «شیطان شما را از تنگدستی می‌هراساند و به کار زشت وا می‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۶۸.</ref> و در بیانات [[اهل بیت]] {{عم}}، معادل [[کفر]] به [[خداوند]] شناخته شده است:
مراد از [[فقر]] در [[فرهنگ دینی]]، [[احساس]] [[نیازمندی]] به [[پروردگار]] است که در بحث [[قرآنی]] به آن اشاره شد؛ نه فقر مذمومی که موجب [[ذلت]] و [[خواری]] [[مؤمن]] می‌شود. در [[قرآن]]، احساس فقر مذموم، حربه [[شیطان]] برای وارد کردن افراد [[ضعیف الایمان]] به [[فساد]] و [[فحشاء]] است<ref>{{متن قرآن|الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ}} «شیطان شما را از تنگدستی می‌هراساند و به کار زشت وا می‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۶۸.</ref> و در بیانات [[اهل بیت]] {{عم}}، معادل [[کفر]] به [[خداوند]] شناخته شده است:
{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللهِ {{صل}}: اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعُوذُ بِكَ‏ مِنَ‏ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ وَ عَذَابِ الْقَبْرِ}}<ref>سنن النسائی (ط. بیت الأفکار الدولیة. بی‌تا)، ج۳، ص۷۴ و ج۸، ص۲۶۲. </ref>.
{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللهِ {{صل}}: اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعُوذُ بِكَ‏ مِنَ‏ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ وَ عَذَابِ الْقَبْرِ}}<ref>سنن النسائی (ط. بیت الأفکار الدولیة. بی‌تا)، ج۳، ص۷۴ و ج۸، ص۲۶۲. </ref>.
{{متن حدیث|قَالَ الْإمَامُ الصَّادِقُ {{ع}}: اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعُوذُ بِكَ‏ مِنَ‏ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ وَ مَوَاقِفِ الْخِزْيِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ}}<ref>الکافی (ط. دارالکتب الإسلامیة. ۱۴۰۷ ه. ق)، ج۴، ص۴۰۳.</ref>.
{{متن حدیث|قَالَ الْإمَامُ الصَّادِقُ {{ع}}: اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعُوذُ بِكَ‏ مِنَ‏ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ وَ مَوَاقِفِ الْخِزْيِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ}}<ref>الکافی (ط. دارالکتب الإسلامیة. ۱۴۰۷ .ق)، ج۴، ص۴۰۳.</ref>.


وجه تمایز [[فقر ممدوح]] از [[مذموم]]، [[ادراک]] [[حقیقت]] [[بندگی]] در [[درگاه الهی]] و نیازمندی دائمی به [[هدایت]] پروردگار است؛ تا از این سرمنزل، اولاً، باب [[رحمت]] رحیمیه پروردگار، که بر [[اولیاء]] خود می‌گشاید، بر [[بنده]] باز شود و [[عبد]]، تحت [[ولایت خداوند]] قرار گیرد و به خود و [[نفس اماره]] و شیطان واگذار نگردد<ref>در بخشی از دعای رسول اکرم {{صل}} است که مستحب است در سرآغاز وصیت‌نامه نوشته شود و چنانکه فرمودند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ يَا عُدَّتِي عِنْدَ كُرْبَتِي -وَ يَا صَاحِبِي‏ عِنْدَ شِدَّتِي‏ وَ يَا وَلِيِّي فِي نِعْمَتِي يَا إِلَهِي وَ إِلَهَ آبَائِي- لَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ- فَإِنَّكَ إِنْ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي -كُنْتُ أَقْرَبَ مِنَ الشَّرِّ وَ أَبْعَدَ مِنَ الْخَيْرِ-}} (الکافی (ط. دارالکتب الإسلامیة. ۱۴۰۷ ه. ق)، ج۷، ص۲).</ref>؛ ثانیاً، چنین نیازمندی، او را به سوی [[هادیان الهی]] {{عم}} [[راهنمایی]] کند، تا مشمول [[هدایت ایصالی]] آنان قرار گیرد. در این رهگذر، اگر [[مقام قرب الهی]] و [[علوم]] ربانی، مواهبی [[ملکوتی]] و اموری عنایتی هستند که [[مجاهده]] و تحصیل، تنها ابزاری در اکتساب آنها می‌باشند، شرط اول قدم آن است که انانیّت‌ها در این [[منزل]]، با [[فقر]] و [[مسکنت]] در [[بارگاه الهی]] به دور ریخته شود. [[اخلاص]] و [[تسلیم]]، سخن نخست در توشه [[قرب]] بارگاه الهی است.
وجه تمایز [[فقر ممدوح]] از [[مذموم]]، [[ادراک]] [[حقیقت]] [[بندگی]] در [[درگاه الهی]] و نیازمندی دائمی به [[هدایت]] پروردگار است؛ تا از این سرمنزل، اولاً، باب [[رحمت]] رحیمیه پروردگار، که بر [[اولیاء]] خود می‌گشاید، بر [[بنده]] باز شود و [[عبد]]، تحت [[ولایت خداوند]] قرار گیرد و به خود و [[نفس اماره]] و شیطان واگذار نگردد<ref>در بخشی از دعای رسول اکرم {{صل}} است که مستحب است در سرآغاز وصیت‌نامه نوشته شود و چنانکه فرمودند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ يَا عُدَّتِي عِنْدَ كُرْبَتِي -وَ يَا صَاحِبِي‏ عِنْدَ شِدَّتِي‏ وَ يَا وَلِيِّي فِي نِعْمَتِي يَا إِلَهِي وَ إِلَهَ آبَائِي- لَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ- فَإِنَّكَ إِنْ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي -كُنْتُ أَقْرَبَ مِنَ الشَّرِّ وَ أَبْعَدَ مِنَ الْخَيْرِ-}} (الکافی (ط. دارالکتب الإسلامیة. ۱۴۰۷ .ق)، ج۷، ص۲).</ref>؛ ثانیاً، چنین نیازمندی، او را به سوی [[هادیان الهی]] {{عم}} [[راهنمایی]] کند، تا مشمول [[هدایت ایصالی]] آنان قرار گیرد. در این رهگذر، اگر [[مقام قرب الهی]] و [[علوم]] ربانی، مواهبی [[ملکوتی]] و اموری عنایتی هستند که [[مجاهده]] و تحصیل، تنها ابزاری در اکتساب آنها می‌باشند، شرط اول قدم آن است که انانیّت‌ها در این [[منزل]]، با [[فقر]] و [[مسکنت]] در [[بارگاه الهی]] به دور ریخته شود. [[اخلاص]] و [[تسلیم]]، سخن نخست در توشه [[قرب]] بارگاه الهی است.
هرچند که فقر از نظر لغت به معنای [[ناداری]] است، ولی در این منظر، در [[حقیقت]] [[غنا]] و [[دارایی]] [[عبدی]] است که خالصانه به درگاه مولای خود آمده و [[استعداد]] خود را در بهره‌مندی از [[عنایات]] مولای خود عرضه می‌نماید و اسلحه‌ای است که در مقابل رهزنان راه [[توحید]]، او را از [[حمله]] [[نفس اماره]] و [[شیاطین]] جنّی و انسی مصون می‌دارد. این همان رهنمودی است که در [[دعای کمیل]] امیرالمؤمنین علی {{ع}} به خوبی مشهود است.
هرچند که فقر از نظر لغت به معنای [[ناداری]] است، ولی در این منظر، در [[حقیقت]] [[غنا]] و [[دارایی]] [[عبدی]] است که خالصانه به درگاه مولای خود آمده و [[استعداد]] خود را در بهره‌مندی از [[عنایات]] مولای خود عرضه می‌نماید و اسلحه‌ای است که در مقابل رهزنان راه [[توحید]]، او را از [[حمله]] [[نفس اماره]] و [[شیاطین]] جنّی و انسی مصون می‌دارد. این همان رهنمودی است که در [[دعای کمیل]] امیرالمؤمنین علی {{ع}} به خوبی مشهود است.


{{متن حدیث|يَا سَرِيعَ‏ الرِّضَا اغْفِرْ لِمَنْ لَا يَمْلِكُ إِلَّا الدُّعَاءَ فَإِنَّكَ فَعَّالٌ لِمَا تَشَاءُ يَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ وَ ذِكْرُهُ شِفَاءٌ وَ طَاعَتُهُ غِنًى ارْحَمْ مَنْ رَأْسُ مَالِهِ الرَّجَاءُ وَ سِلَاحُهُ الْبُكَاءُ}}<ref>مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۵۰، دعاء الخضر {{ع}}.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۱۴.</ref>
{{متن حدیث|يَا سَرِيعَ‏ الرِّضَا اغْفِرْ لِمَنْ لَا يَمْلِكُ إِلَّا الدُّعَاءَ فَإِنَّكَ فَعَّالٌ لِمَا تَشَاءُ يَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ وَ ذِكْرُهُ شِفَاءٌ وَ طَاعَتُهُ غِنًى ارْحَمْ مَنْ رَأْسُ مَالِهِ الرَّجَاءُ وَ سِلَاحُهُ الْبُكَاءُ}}<ref>مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ .ق)، ج۲، ص۸۵۰، دعاء الخضر {{ع}}.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۱۴.</ref>


== [[ارزش]] و جایگاه [[فقر ممدوح]] در [[روایات]] ==
== [[ارزش]] و جایگاه [[فقر ممدوح]] در [[روایات]] ==
اشاره شد که فقر ممدوح، [[معرفت]] به ناداری است که [[عبد]] در درگاه [[پروردگار]] ابراز می‌نماید. در نتیجه، به تناسب معرفت به فقر، او تقاضای دارایی به غنای پروردگار را می‌نماید؛ چنان‌که [[سیدالشهداء]] {{ع}} در [[دعای عرفه]] خود، بعد از عرض حال فراوان از نعم [[الهی]]، می‌فرمایند:
اشاره شد که فقر ممدوح، [[معرفت]] به ناداری است که [[عبد]] در درگاه [[پروردگار]] ابراز می‌نماید. در نتیجه، به تناسب معرفت به فقر، او تقاضای دارایی به غنای پروردگار را می‌نماید؛ چنان‌که [[سیدالشهداء]] {{ع}} در [[دعای عرفه]] خود، بعد از عرض حال فراوان از نعم [[الهی]]، می‌فرمایند:
{{متن حدیث|أَنَا الْفَقِيرُ فِي‏ غِنَايَ‏ فَكَيْفَ لَا أَكُونُ فَقِيراً فِي فَقْرِي إِلَهِي أَنَا الْجَاهِلُ فِي عِلْمِي فَكَيْفَ لَا أَكُونُ جَهُولًا فِي جَهْلِي}}<ref>إقبال الأعمال (ط. دار الکتب الإسلامیه. ۱۴۰۹ ه. ق)، ج۱، ص۳۴۸.</ref>.
{{متن حدیث|أَنَا الْفَقِيرُ فِي‏ غِنَايَ‏ فَكَيْفَ لَا أَكُونُ فَقِيراً فِي فَقْرِي إِلَهِي أَنَا الْجَاهِلُ فِي عِلْمِي فَكَيْفَ لَا أَكُونُ جَهُولًا فِي جَهْلِي}}<ref>إقبال الأعمال (ط. دار الکتب الإسلامیه. ۱۴۰۹ .ق)، ج۱، ص۳۴۸.</ref>.


از این رو، [[مقام]] فقراء الی [[اللّه]] در [[فرهنگ دینی]]، بالاترین مقام در کنار [[شهدا]] قلمداد شده. [[امام صادق]] {{ع}} در این باره فرمودند:
از این رو، [[مقام]] فقراء الی [[اللّه]] در [[فرهنگ دینی]]، بالاترین مقام در کنار [[شهدا]] قلمداد شده. [[امام صادق]] {{ع}} در این باره فرمودند:
{{متن حدیث|الْفَقْرُ مَخْزُونٌ عِنْدَ اللَّهِ كَالشَّهَادَةِ وَ لَا يُعْطِيهَا إِلَّا مَنْ أَحَبَّ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>جامع الأخبار (للشعیری) (ط. مطبعة حیدریة. بی‌تا)، ص۱۱۲.</ref>.
{{متن حدیث|الْفَقْرُ مَخْزُونٌ عِنْدَ اللَّهِ كَالشَّهَادَةِ وَ لَا يُعْطِيهَا إِلَّا مَنْ أَحَبَّ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>جامع الأخبار (للشعیری) (ط. مطبعة حیدریة. بی‌تا)، ص۱۱۲.</ref>.


[[رسول خدا]] {{صل}}، فقرای امتش را بزرگان [[اهل بهشت]] نامید؛ تا به آنجا که اگر دیگران آرزوی [[بهشت]] را می‌نمایند، بهشت [[مشتاق]] [[فقرا]] است<ref>{{متن حدیث|رَسُولُ اللهِ {{صل}}:‏ الْفُقَرَاءُ مُلُوكُ‏ أَهْلِ‏ الْجَنَّةِ وَ النَّاسُ كُلُّهُمْ مُشْتَاقُونَ إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْجَنَّةُ مُشْتَاقَةٌ إِلَى الْفُقَرَاءِ}} (بحار الأنوار (ط. دار إحیاء التراث العربی. ۱۳۰۳ ه. ق)، ج۷۲، ص۴۹، ح۵۸).</ref> و هنگامی که از حضرتش {{صل}} درباره چنین فقری سؤال کردند، فرمود:
[[رسول خدا]] {{صل}}، فقرای امتش را بزرگان [[اهل بهشت]] نامید؛ تا به آنجا که اگر دیگران آرزوی [[بهشت]] را می‌نمایند، بهشت [[مشتاق]] [[فقرا]] است<ref>{{متن حدیث|رَسُولُ اللهِ {{صل}}:‏ الْفُقَرَاءُ مُلُوكُ‏ أَهْلِ‏ الْجَنَّةِ وَ النَّاسُ كُلُّهُمْ مُشْتَاقُونَ إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْجَنَّةُ مُشْتَاقَةٌ إِلَى الْفُقَرَاءِ}} (بحار الأنوار (ط. دار إحیاء التراث العربی. ۱۳۰۳ .ق)، ج۷۲، ص۴۹، ح۵۸).</ref> و هنگامی که از حضرتش {{صل}} درباره چنین فقری سؤال کردند، فرمود:
{{متن حدیث|خِزَانَةٌ مِنْ خَزَائِنِ اللَّهِ تَعَالَى قِيلَ ثَانِياً مَا لِلْفَقْرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ {{صل}}؟ فَقَالَ كَرَامَةٌ مِنَ اللَّهِ قِيلَ ثَالِثاً مَا لِلْفَقْرِ فَقَالَ صشَيْ‏ءٌ لَا يُعْطِيهِ اللَّهُ إِلَّا نَبِيّاً مُرْسَلًا أَوْ مُؤْمِناً كَرِيماً عَلَى اللَّهِ تَعَالَى}}<ref>جامع الأخبار (للشعیری) (ط. مطبعة حیدریة. بی‌تا)، ص۱۰۹.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۱۵.</ref>
{{متن حدیث|خِزَانَةٌ مِنْ خَزَائِنِ اللَّهِ تَعَالَى قِيلَ ثَانِياً مَا لِلْفَقْرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ {{صل}}؟ فَقَالَ كَرَامَةٌ مِنَ اللَّهِ قِيلَ ثَالِثاً مَا لِلْفَقْرِ فَقَالَ صشَيْ‏ءٌ لَا يُعْطِيهِ اللَّهُ إِلَّا نَبِيّاً مُرْسَلًا أَوْ مُؤْمِناً كَرِيماً عَلَى اللَّهِ تَعَالَى}}<ref>جامع الأخبار (للشعیری) (ط. مطبعة حیدریة. بی‌تا)، ص۱۰۹.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۱۵.</ref>


۲۲۴٬۸۹۸

ویرایش