←پانویس
(←پانویس) |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[پرچمداری در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
به کسانی که هنگام [[نبرد]] | به کسانی که هنگام [[نبرد]] پرچم سپاه را به عهده میگرفتند، [[پرچمدار]] میگفتند. معمولاً پرچمدار در عربی به آنان صاحب لِوا یا صاحب عَلَم میگفتند از [[شجاعان]] [[سپاه]] برگزیده میشدند. اهتزاز [[پرچم]] نیز به معنای [[مقاومت]] نیروهای خودی بود و هنگام [[پیروزی]]، پرچم به اهتزاز در میآمد و پرچمدار به جلو حرکت میکرد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۱.</ref> | ||
== | ==پیشینۀ عَلَم و [[پرچمداری]]== | ||
در | [[پرچم]] و علَم در هر سپاهی نشان آنان بوده است. پرچم، رنگی خاص و شعاری ویژه دارد و نیروهای [[جنگ]] جوی هر [[سپاه]] با پرچم خود شناخته میشدند و میشوند. این علامت بیشتر در [[نبردها]] به کار میرفت. در روایتی از [[امام صادق]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب{{ع}}، ج۳، ص۲۹۹؛ بحارالانوار، ج۱۲، ص۵۷.</ref> و [[امام علی]]{{عم}}<ref>ابن اشعث، الجعفریات، ص۲۸؛ قاضی نعمان، دعائم الإسلام، ج۱، ص۳۴۴؛ بحارالانوار، ج۹۷، ص۵۱.</ref> نقل کردهاند: اوّلین کسی که پرچم برافراشت، ابراهیم [[پیامبر]] بود. او پرچم را با [[شعار]] {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> برای نخستین بار برافراشت. این نکته از خبر [[تهذیب الأحکام]] از [[امام باقر]]{{ع}}، نیز استفاده میشود<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۷۰: {{متن حدیث|وَ أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَ الرَّايَاتِ إِبْرَاهِيمُ{{ع}} لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}.</ref> که [[علامه مجلسی]] در شرحش آن را به همین معنا، یا برافراشتن پرچم برای اعلای کلمۀ [[توحید]] دانسته است<ref>علامه مجلسی، ملاذ الاخیار، ج۹، ص۴۵۱.</ref>. [[بدیهی]] است که قبل از ابراهیم دیگران هم پرچم داشتند، ولی اهمیت کار در برافراشتن پرچم توحید بوده؛ چه {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} بر پرچم نوشته شده، یا برای [[ترویج]] [[دین توحیدی]]، پرچم برافراشته باشد. همین [[روایات]]، ابراهیم را اوّلین [[مجاهد]] [[راه خدا]] معرفی کردهاند و شاید استفاده از پرچم در همین [[جهاد]] بوده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۱ - ۲۵۲.</ref> | ||
==نامهای پرچم سپاه== | |||
==نامهای | |||
دربارۀ پرچم سپاه، سه تعبیر و نام داریم: | دربارۀ پرچم سپاه، سه تعبیر و نام داریم: | ||
#عَلَم نام پرچمی است که آن را باعث جمع شدن سپاه دانستهاند<ref>فراهیدی، العین، ج۲، ص۱۵۳؛ ازهری، تهذیب اللّغه، ج۲، ص۲۵۴: {{عربی|العَلَم: الرايةُ الّتي إليها يَجْتَمِعُ الجُندُ}}.</ref>. برای [[علم]] دو تعبیر خاص بیان کردهاند. | #عَلَم نام پرچمی است که آن را باعث جمع شدن سپاه دانستهاند<ref>فراهیدی، العین، ج۲، ص۱۵۳؛ ازهری، تهذیب اللّغه، ج۲، ص۲۵۴: {{عربی|العَلَم: الرايةُ الّتي إليها يَجْتَمِعُ الجُندُ}}.</ref>. برای [[علم]] دو تعبیر خاص بیان کردهاند. | ||
#«لِواء» که برافراشته میشود و در دست صاحب سپاه و | #«لِواء» که برافراشته میشود و در دست صاحب سپاه و فرمانده کلّ سپاه بوده است<ref>ابناثیر، النّهایه، ج۴، ص۲۷۹؛ ابنمنظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۲۶۶: {{عربی|اللِّوَاء: الرّايةُ و لا يُمْسِكُها إلّا صاحبُ الجَيْشِ}}.</ref>. برای اعزام افراد به مناطق مختلف برای او لوا بسته میشد<ref>ابنسعد، طبقات الکبری، دارالکتب العلمیه، ج۲، ص۱۲۸؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۲، ص۹۵.</ref>. | ||
#«[[رایه]]» که به علَم و [[پرچم]] معنا شده است. عَلمی که [[نصب]] میشود، تا از دور دیده شود<ref>راغب، مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۷۵: {{عربی|الرَّايَةُ: العلامة المنصوبةُ للرّؤية}}.</ref> و در [[اختیار]] [[فرمانده]] عملیات قرار میگیرد. برخی این معنا را برای لوا آوردهاند<ref>عاصمی، سمط النّجوم العوالی، ج۲، ص۲۷: {{عربی|واللّواء هُوَ العَلَمُ الَّذي يُحْمَلُ في الحرب يُعْرَفُ بِهِ مُوضِعُ صاحِبِ الجيشِ وَقَدْ يَحْمِلُهُ أميرُ الجيشِ نَفْسُه و قَدْ يَدْفَعُهُ لِمُقَدَّمِ المُعَسْكَرِ و قَدْ صَرَّحَ جَماعةٌ مِنَ أئمة اللّغة بِتَرادُفِ اللَّواءِ و الرّايَةِ}}.</ref>. | #«[[رایه]]» که به علَم و [[پرچم]] معنا شده است. عَلمی که [[نصب]] میشود، تا از دور دیده شود<ref>راغب، مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۷۵: {{عربی|الرَّايَةُ: العلامة المنصوبةُ للرّؤية}}.</ref> و در [[اختیار]] [[فرمانده]] عملیات قرار میگیرد. برخی این معنا را برای لوا آوردهاند<ref>عاصمی، سمط النّجوم العوالی، ج۲، ص۲۷: {{عربی|واللّواء هُوَ العَلَمُ الَّذي يُحْمَلُ في الحرب يُعْرَفُ بِهِ مُوضِعُ صاحِبِ الجيشِ وَقَدْ يَحْمِلُهُ أميرُ الجيشِ نَفْسُه و قَدْ يَدْفَعُهُ لِمُقَدَّمِ المُعَسْكَرِ و قَدْ صَرَّحَ جَماعةٌ مِنَ أئمة اللّغة بِتَرادُفِ اللَّواءِ و الرّايَةِ}}.</ref>. | ||
[[زمخشری]]، «رایه» را «علَم خُرد» و «لوا» را «علَم بزرگ» دانسته، که به [[فارسی]] آن را «درفش» گویند <ref>زمخشری، مقدمة الأدب، ص۶۹.</ref>. | [[زمخشری]]، «رایه» را «علَم خُرد» و «لوا» را «علَم بزرگ» دانسته، که به [[فارسی]] آن را «درفش» گویند <ref>زمخشری، مقدمة الأدب، ص۶۹.</ref>. | ||
[[شیخ صدوق]] نقل میکند: برای [[پیامبر]]، رایهای به نام «[[عقاب]]» و لوایی به نام «معلوم» بود که به علی به [[ارث]] رسید<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۷۹؛ صدوق، الأمالی، ص۷۲.</ref>. در [[جنگ صفّین]]، [[نجاشی]] ([[قیس بن عمرو]]) شاعرِ [[سپاه علی]]{{ع}}، از لوای عقاب سخن رانده است<ref>منقری، وقعة صفّین، ص۳۹۶: {{عربی|رَأَيْتُ اللِّوَاءَ لِوَاءَ الْعُقَابِ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، | [[شیخ صدوق]] نقل میکند: برای [[پیامبر]]، رایهای به نام «[[عقاب]]» و لوایی به نام «معلوم» بود که به علی به [[ارث]] رسید<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۷۹؛ صدوق، الأمالی، ص۷۲.</ref>. در [[جنگ صفّین]]، [[نجاشی]] ([[قیس بن عمرو]]) شاعرِ [[سپاه علی]]{{ع}}، از لوای عقاب سخن رانده است<ref>منقری، وقعة صفّین، ص۳۹۶: {{عربی|رَأَيْتُ اللِّوَاءَ لِوَاءَ الْعُقَابِ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۲ - ۲۵۳.</ref> | ||
==اهمیت [[پرچمدار]]== | ==اهمیت [[پرچمدار]]== | ||
به جهت اهمیتی که برافراشته بودن پرچم هنگام [[جنگ]] داشت. پرچمداران همیشه از نیروهای مطمئن و [[فرماندهان]] [[شجاع]] [[سپاه]] برگزیده میشدند. وظیفۀ صاحب رایه و یا [[پرچمدار]] در یک سپاه، [[حفاظت]] از آن و حرکت به سمت جلو بود. او نقش زیادی در پیشبرد سپاه داشت. حفاظت از پرچم در [[نبرد]] به معنای [[پایداری]] یک نیرو است. حرکت به جلو یک پرچم هنگام نبرد، به معنی پیشروی به سمت [[دشمن]] تلقی میشد و اهتزاز آن توسط فرمانده، به معنای [[مقاومت]] نیروهای تحت [[فرمان]] او و افتادن آن، نشانهای از [[شکست]] است. | به جهت اهمیتی که برافراشته بودن پرچم هنگام [[جنگ]] داشت. پرچمداران همیشه از نیروهای مطمئن و [[فرماندهان]] [[شجاع]] [[سپاه]] برگزیده میشدند. وظیفۀ صاحب رایه و یا [[پرچمدار]] در یک سپاه، [[حفاظت]] از آن و حرکت به سمت جلو بود. او نقش زیادی در پیشبرد سپاه داشت. حفاظت از پرچم در [[نبرد]] به معنای [[پایداری]] یک نیرو است. حرکت به جلو یک پرچم هنگام نبرد، به معنی پیشروی به سمت [[دشمن]] تلقی میشد و اهتزاز آن توسط فرمانده، به معنای [[مقاومت]] نیروهای تحت [[فرمان]] او و افتادن آن، نشانهای از [[شکست]] است. | ||
از همین روی، کسی که این [[وظیفه]] را به عهده میگیرد، کاری دشوار بر عهده دارد. به همین جهت گفتهاند: پرچم همیشه در دست [[شجاعان]] است؛ کسانی که خللی نیابند و [[متزلزل]] نگردند<ref>نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، ص۷۴۷: {{عربی|الرّاية لا تَكونُ إلِا بِأَيْدي الشُّجعانِ، حتّى لا تُخَلُّ و لا تُمالُ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، | از همین روی، کسی که این [[وظیفه]] را به عهده میگیرد، کاری دشوار بر عهده دارد. به همین جهت گفتهاند: پرچم همیشه در دست [[شجاعان]] است؛ کسانی که خللی نیابند و [[متزلزل]] نگردند<ref>نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، ص۷۴۷: {{عربی|الرّاية لا تَكونُ إلِا بِأَيْدي الشُّجعانِ، حتّى لا تُخَلُّ و لا تُمالُ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۳.</ref> | ||
== [[پرچمدار]] [[پیامبر]] == | == [[پرچمدار]] [[پیامبر]] == | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۵: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
#[[پرونده: | # [[پرونده: 1100831.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']] | ||
#[[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]. | # [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۲: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:شئون امامت]] | ||