پرش به محتوا

بحث:حدیث منزلت: تفاوت میان نسخه‌ها

۳۰٬۸۷۸ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۳
جز (جایگزینی متن - '-،' به '-')
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
خط ۴۲: خط ۴۲:
* [[ابوسعید خدری]] گفته است: با جمعی از [[اصحاب]] [[منتظر]] آمدن [[پیامبر]]{{صل}} بودیم، [[پیامبر]] در حالی که بند کفشش پاره شده بود بر ما وارد شد. آن گاه [[کفش]] خود را به [[علی]]{{ع}} داد تا آن را [[اصلاح]] کند، سپس فرمود: برخی از شما بر [[تأویل قرآن]] [[جنگ]] خواهد کرد؛ چنان که من بر تنزیل آن [[جنگ]] کردم. هر یک از [[ابوبکر]] و [[عمر]] گفتند: آیا من آن فرد هستم؟ [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: نه، او صاحب نعل ([[علی]]) است.
* [[ابوسعید خدری]] گفته است: با جمعی از [[اصحاب]] [[منتظر]] آمدن [[پیامبر]]{{صل}} بودیم، [[پیامبر]] در حالی که بند کفشش پاره شده بود بر ما وارد شد. آن گاه [[کفش]] خود را به [[علی]]{{ع}} داد تا آن را [[اصلاح]] کند، سپس فرمود: برخی از شما بر [[تأویل قرآن]] [[جنگ]] خواهد کرد؛ چنان که من بر تنزیل آن [[جنگ]] کردم. هر یک از [[ابوبکر]] و [[عمر]] گفتند: آیا من آن فرد هستم؟ [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: نه، او صاحب نعل ([[علی]]) است.
*مطالب یاد شده و نظایر آنها که بسیار است و علاوه بر [[منابع حدیثی]] و [[تاریخی]] [[شیعه]] در [[صحاح]] و مسانید و کتب [[تاریخ]] و [[سیره]] [[اهل سنت]] [[نقل]] شده است به عنوان نمونه خصائص [[امیرالمؤمنین]] نوشته [[ابوعبدالرحمان نسائی]]؛ المستدرک [[علی]] الصحیحین، ج۳؛ باب [[مناقب]] [[علی]] بن [[ابوطالب]]{{ع}} گویای این واقعیت است که [[رسول]] گرامی{{صل}} نسبت به [[علی]]{{ع}} [[عنایت]] ویژه‌ای داشته‌اند، و او نزد [[پیامبر]]{{صل}} از [[مقام]] و [[منزلت]] بی‌مانندی برخوردار بود. مجموعه این گفتارها و رفتارها از نظر [[عقلای بشر]] به منزله [[نص]] و [[دلیل]] روشن بر [[امامت علی]]{{ع}} به شمار می‌رود<ref>حلبی، ابوالصلاح، تقریب المعارف، ص۱۲۶-۱۲۷.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ص ۴۵۸.</ref>.
*مطالب یاد شده و نظایر آنها که بسیار است و علاوه بر [[منابع حدیثی]] و [[تاریخی]] [[شیعه]] در [[صحاح]] و مسانید و کتب [[تاریخ]] و [[سیره]] [[اهل سنت]] [[نقل]] شده است به عنوان نمونه خصائص [[امیرالمؤمنین]] نوشته [[ابوعبدالرحمان نسائی]]؛ المستدرک [[علی]] الصحیحین، ج۳؛ باب [[مناقب]] [[علی]] بن [[ابوطالب]]{{ع}} گویای این واقعیت است که [[رسول]] گرامی{{صل}} نسبت به [[علی]]{{ع}} [[عنایت]] ویژه‌ای داشته‌اند، و او نزد [[پیامبر]]{{صل}} از [[مقام]] و [[منزلت]] بی‌مانندی برخوردار بود. مجموعه این گفتارها و رفتارها از نظر [[عقلای بشر]] به منزله [[نص]] و [[دلیل]] روشن بر [[امامت علی]]{{ع}} به شمار می‌رود<ref>حلبی، ابوالصلاح، تقریب المعارف، ص۱۲۶-۱۲۷.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ص ۴۵۸.</ref>.
==[[حدیث منزلت]]==
کاروان [[بازرگانی]] که از طرف [[شام]] وارد خاک [[حجاز]] گردید، [[پیامبر]] را از [[آمادگی]] [[سربازان]] [[روم]] برای [[یورش]] به [[مدینه]] [[آگاه]] ساخت. [[پیشگیری]] از وقوع حادثه، بهتر از مقابله با آن است. به همین جهت، از طرف پیامبر [[بسیج عمومی]] در مدینه و حومه آن اعلام گردید و سی هزار سرباز شمشیرزن، در سخت‌ترین لحظات که هوای مدینه به شدت گرم شده و فصل رسیدن میوه و برداشتن محصول بود، خود را برای شرکت در این [[جهاد]] بزرگ، آماده کردند و در اردوگاه [[اسلام]] گرد آمدند.
در این لحظه به پیامبر گزارشی رسید که [[منافقان]] مدینه تصمیم دارند در غیاب وی در مدینه، دست به [[کودتا]] بزنند و گروهی را کشته و عده‌ای را ناراحت سازند. [[پیامبر گرامی]]{{صل}} برای پیشگیری از هر نوع حادثه احتمالی، علی{{ع}} را جای خود [[نصب]] کرد و دستور داد که در مدینه بماند و تا بازگشت پیامبر، مراقب اوضاع باشد و [[امور دینی]] و [[دنیوی]] [[مردم]] را رسیدگی کند.
وقتی منافقان از اقامت علی{{ع}} در مدینه آگاه شدند، و دیدند که نقشه آنان نقش برآب شده است، به [[فکر]] چاره افتادند و خواستند کاری کنند که [[امام]]{{ع}} را از مدینه حرکت دهند. به این منظور شایع کردند که روابط علی با پیامبر به تیرگی گرائیده و وی مورد [[بی‌مهری]] پیامبر قرار گرفته است. به [[گواه]] اینکه پیامبر به علی{{ع}} [[اجازه]] نداد که در این جهاد [[اسلامی]] شرکت کند.
انتشار چنین شایعه‌ای در محیط مدینه، در [[حق علی]]{{ع}} که از [[روز]] تولد تا آن لحظه در [[پوشش]] مهر و [[محبت پیامبر]] قرار گرفته بود، مایه [[ناراحتی]] [[دوستان]] علی بود؛ لذا علی{{ع}} برای [[تکذیب]] گفتار آنان، خود را به پیامبر که چند میلی بیشتر از محیط مدینه دور نشده بود، رسانید و پیامبر را از جریان آگاه ساخت. در این لحظه پیامبر [[مقام]] و [[موقعیت امام]] را نسبت به خود با جمله [[تاریخی]] خویش بیان کرد و گفت:
{{متن حدیث|أَ مَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي إِنَّهُ لَا يَنْبَغِي أَنْ أَذْهَبَ إِلَّا وَ أَنْتَ خَلِيفَتِي‌}}.
آیا [[راضی]] نمی‌شوی که نسبت به من بسان [[هارون]] نسبت به [[موسی]] باشی؟ جز آنکه پس از من [[پیامبری]] نیست هرگز [[شایسته]] نیست که من بروم مگر اینکه تو [[خلیفه]] و [[نماینده]] من باشی.<ref>[[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)|پیشوائی از نظر اسلام]] ص ۱۹۲.</ref>.
===[[بررسی سند]] [[حدیث]]===
این حدیث را در اصطلاح [[محدثان]]، [[حدیث منزلت]] می‌گویند. هرکسی با [[کتاب‌های حدیث]] و [[تاریخ]] سر و کاری داشته باشد، در [[صحت]] و [[استواری]] این حدیث، [[شک]] و تردیدی به خود راه نمی‌دهد؛ زیرا [[اسناد حدیث]] به اندازه‌ای است که نقل صورت فشرده‌ای از آنها برای ما ممکن نیست. افرادی که [[اهل]] تتبع هستند، با مراجعه به کتاب‌هائی که ما نام آنها را می‌بریم، پایه صحت این حدیث برای آنان روشن می‌گردد. اینک بیان فشرده‌ای از [[تواتر حدیث]]:
۱- دانشمند متتبع [[جهان]] [[شیعه]]، مرحوم [[سید هاشم بحرانی]]، (متوفای سال ۱۱۰۷) در کتاب [[غایة المرام]] ص۱۰۹-۱۲۶ صد حدیث از [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]]، با ذکر نام کتاب و سند و [[متن حدیث]]، نقل کرده است. مطالعه این کتاب و خصوصاً این بخش از آن، مایۀ [[تعجب]] و [[شگفتی]] [[انسان]] می‌گردد، به گونه‌ای که از وسعت تتبع نویسنده آن، انگشت [[حیرت]] به دندان می‌گیرد و او را از جمله مردانی می‌اندیشد که [[علم]] و [[دانش]] را برای خود علم، [[طلب]] و تحصیل می‌کردند. به طور مسلم اگر انگیزه [[معنوی]] و [[ایمانی]] در تألیف این کتاب وجود نداشت، هرگز وی موفق به گردآوری این [[احادیث]] از کتاب‌های مختلف و متفرق نمی‌گردید.
اینک به گونه‌ای مختصر، به فهرست برخی از طرق این حدیث اشاره می‌کنیم:
[[احمد بن حنبل]] در کتاب [[مسند]]، و فرزند وی، [[عبدالله بن احمد بن حنبل]]، مؤلف کتاب [[مناقب]]، مجموعاً این حدیث را با ۲۷ طریق نقل کرده‌اند و همه یا اکثر این طرق در [[مسند احمد]] موجود است.
[[بخاری]] در صحیح خود، این حدیث را در سه مورد به سه طریق نقل کرده است. (کتاب [[فضائل]] [[اصحاب النبی]]، باب [[مناقب علی]] و کتاب الغزوات، باب [[غزوه تبوک]])
مسلم در صحیح خود این [[حدیث]] را در هفت مورد نقل نموده است.
مؤلف [[الجمع بین الصحاح السته (کتاب)|الجمع بین الصحاح السته]]، این حدیث را از [[سنن ابوداود]] و [[صحیح ترمذی]] نقل نموده است.
از این بیان روشن می‌گردد که این حدیث، در چهار صحیح از [[صحاح شش‌گانه]] نقل شده است و کمتر [[حدیثی]] از فضائل [[امام]]، به این شیوه نقل شده است<ref>بنا به نقل مرحوم شرف الدین، این حدیث در صحیح ابن ماجه نیز در جلد اول صفحه ۲۸ وارد شده است.</ref>.
# [[ابن مغازلی شافعی]]، این حدیث را به هفده طریق در کتاب [[مناقب]] خود آورده است.
# [[محمد بن اسحاق]]، مؤلف [[المغازی]] این حدیث را در دو مورد نقل کرده است.
#مؤلف الأربعین این حدیث را به دو طریق نقل نموده است.
# [[ابن شیرویه دیلمی]]، در کتاب [[الفردوس (کتاب)|الفردوس]] به یک طریق نقل کرده است.
# [[اخطب الخطباء موفق بن احمد الخوارزمی]]، در کتاب [[فضائل امیرالمؤمنین]] به شانزده سند نقل نموده است. 
#صاحب کتاب المناقب الفاخرة به سه سند نقل نموده است.
# [[حافظ محمد مؤمن شیرازی]] به یک سند نقل کرده است.
# [[سمعانی]] در [[فضائل الصحابه (کتاب)|فضائل الصحابه]] به یک طریق نقل کرده است.
# [[ابن مسکویه]]، به یک سند نقل نموده است.
# [[ابراهیم بن محمد حموینی]] به ده سند نقل کرده است.
# [[علی بن احمد مالکی]] صاحب کتاب [[الفصول المهمة]] به دو طریق نقل نموده است.
# [[عز الدین ابن ابی الحدید]]، در این مورد پنج حدیث نقل نموده است.
# [[محمد بن طلحه شامی]]، مؤلف مطالب السؤل، به دو طریق نقل کرده است.
سپس مرحوم بحرینی از دو دانشمند [[شیعی]]، [[ابن شاذان]] و ابن شهراشوب، احادیثی نقل می‌کند که هر دو، آنها را از کتاب‌های [[اهل تسنن]] نقل نموده‌اند، و به این وسیله ثابت می‌کند که این حدیث به صد طریق در کتاب‌های [[دانشمندان]] اهل تسنن موجود است<ref>کتاب غایة المرام در گذشته، در سال ۱۲۷۲ هجری قمری، به طور سنگی چاپ شده است اکنون لجنه‌ای لازم دارد که این کتاب را به سبک دلپذیر، با تخریج احادیث و اشاره به جلد و صفحه کتاب‌ها، دو مرتبه چاپ نماید و اخیراً یک جلد از این کتاب به شکل یاد شده، به همت برخی از فضلا، چاپ شده است.</ref>.
۲- مرحوم [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی]]، [[رنج]] تتبع را بر خود هموار نموده و به قسمتی از مصادر [[حدیث]] با تعیین جلد و صفحه اشاره نموده است. و این حدیث را از مدارک زیر نقل کرده است:
[[امام]] [[نسائی]]، در کتاب الخصائص العلویة صفحه ۶ و [[حاکم نیشابوری]] در مستدرک جلد ۳ صفحه ۱۰۹ و ۱۲۳ و [[ابن حجر هیتمی]]، در صواعق المحرقة، صفحه ۲۹، و [[مسلم بن حجاج]] در صحیح خود، باب [[فضائل علی]]، جلد ۲ صفحه ۳۲۳ و ۳۲۴ و مؤلف الجمع بین الصحاح الستة در باب [[مناقب علی]]، و صاحب جمع بین الصحیحین، در فضائل علی{{ع}} باب [[غزوۀ تبوک]] و [[صحیح بخاری]] جلد ۳، صفحه ۵۸، و [[سنن ابن ماجه]]، جلد ۱، صفحه ۲۸، و [[احمد بن حنبل]] در [[مسند]] خود جلد ۱، صفحات ۱۷۳ تا ۱۷۵، ۱۷۷، ۱۷۹، ۱۸۲، ۱۸۵ و ۳۳۰ و [[سیوطی]] در [[تاریخ]] الخلفاء صفحه ۶۵ و [[متقی]] هنی، در [[کنز العمال]] جلد ۸، صفحه ۱۵۲ حدیث ۲۵۰۴.
۳- در تعالیق [[احقاق الحق]]، با زحمات توانفرسائی، مسانید و [[مراسیل]] حدیث، با مراجعه به کتاب‌های [[دانشمندان]]، با تعیین شماره جلد و صفحه مطرح گردیده است و در نقل صورت‌های گوناگون حدیث و ضبط نام کسانی که از [[صحابه پیامبر]] گرامی حدیث به آنان منتهی می‌گردد، دقت شایان تقدیر به عمل آمده است. برای اطلاع بیشتر به جلد ۵، صفحه ۱۳۳ تا ۲۳۴ مراجعه گردد.
با ملاحظه این جهات، برای یک فرد منصف، جای تردید در [[صحت]] و [[استواری]] سند باقی نمی‌ماند.
در استواری این حدیث نیز کافی است که [[سعد وقاص]]، [[دشمن]] خود [[امام علی]]{{ع}} آن را یکی از سه نقطه درخشان [[زندگی]] علی{{ع}} خوانده است. هنگامی که [[معاویه]] به خاطر اخذ [[بیعت]] برای یزید وارد [[مکه]] گردید، در [[دار الندوه]] انجمنی تشکیل داد که در آن شخصیت‌هائی از [[صحابه پیامبر]] گرد آمده بودند. وی سخن خود را با بدگوئی درباره علی{{ع}} آغاز نمود و [[انتظار]] داشت که سعد نیز با او در این کار همگام گردد، و سعد رو به معاویه کرد و گفت: من هر موقع، سه نقطه درخشان از زندگی علی را یاد می‌کنم، از صمیم [[دل]] می‌گویم: ای کاش، این سه [[فضیلت]]، از آن من بود. این سه فضیلت عبارتند از:
# روزی که [[پیامبر]] به علی{{ع}} گفت: تو نسبت به من بسان هارونی نسبت به [[موسی]]، جز اینکه پس از من [[پیامبری]] نیست.
#در یکی از روزهای [[جنگ خیبر]] گفت: فردا [[پرچم]] را به دست کسی می‌دهم که [[خدا]] و [[رسول]]، او را [[دوست]] می‌دارند و او [[فاتح خیبر]] است. و پا به فرار نمی‌گذارد.
# [[روز]] [[مباهله]] با [[مسیحیان نجران]]، پیامبر علی و [[فاطمه]] و حسن و حسین را دور خود گرد آورد و گفت: پروردگارا اینان [[اهل بیت]] من هستند<ref>صحیح مسلم، ج۷، ص۱۲۰.</ref>.
بنابراین در صدور این سخن از [[پیامبر گرامی]]، نباید [[شک و تردید]] به خود راه دهیم، بلکه باید گامی به پیش بگذاریم و در دلالت و مفهوم و [[هدف]] [[حدیث]]، قدری بیندیشیم.<ref>[[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)|پیشوائی از نظر اسلام]] ص ۱۹۳.</ref>.
===بررسی دلالت [[حدیث منزلت]]===
در درجه نخست، باید در جمله {{متن حدیث|إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي‌}} که در اصطلاح به آن جمله استثنائی می‌گویند، دقت کنیم.
معمولاً هر کجا موقعیت کسی را به کسی [[تشبیه]] کنند و بگویند این دو نفر از نظر [[مقام]] مثل هم هستند، [[اهل]] زبان از این جمله جز این نمی‌فهمند که این دو نفر از نظر [[شؤون]] و [[مناصب]] [[اجتماعی]] با هم مساوی هستند و اگر پس از چنین تشبیه و [[تنزیل]]، مقامی را استثناء کنند، آن نیز [[شاهد]] دیگری می‌شود که این دو نفر از هر نظر همتای یکدیگرند، جز در آن مقامی که در سخن گوینده استثناء شده است.
در این [[حدیث]]، [[پیامبر]]{{صل}} موقعیت علی{{ع}} را نسبت به خود بسان موقعیت [[هارون]] نسبت به [[موسی]] خوانده است، و از میان مقام‌هائی که هارون داشت، فقط یک [[منصب]] را استثناء کرده و آن اینکه هارون پیامبر بود، ولی علی{{ع}} پیامبر نیست؛ زیرا [[پیامبر اسلام]]، به [[حکم]] [[آیه]] {{متن قرآن|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ}}<ref>«محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref> [[خاتم پیامبران]] است و پس از وی [[پیامبری]] نخواهد آمد.
اکنون باید دید [[مناصب]] و [[مقامات]] هارون به حکم [[قرآن]] چه بوده که همه آنها را علی{{ع}} دارا بوده است، جز [[نبوت]] که خود پیامبر در ذیل حدیث آن را استثناء کرده است.
وقتی به قرآن مراجعه می‌کنیم، می‌بینیم که موسی برای هارون، مناصب زیر را از [[خداوند]] خواسته بود و خداوند درخواست‌های موسی را پذیرفته و همه را به هارون داده است.
# [[مقام وزارت]]: [[موسی بن عمران]]، از خداوند خواست که هارون را [[وزیر]] او قرار دهد، چنانکه می‌گوید: پروردگارا از [[اهل بیت]] من، هارون را برای من وزیر قرار ده.
# [[مقام رسالت]]: موسی بن عمران از [[خدا]] خواست که او را در امر [[رسالت]]، [[شریک]] وی سازد، چنانکه می‌گوید: {{متن قرآن|وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي}}<ref>«و او را در کارم شریک ساز» سوره طه، آیه ۳۲.</ref>.
#تقویت و [[تأیید]]: موسی از خدا خواست که او را به وسیله [[برادر]] خود هارون، تأیید و تقویت نماید، چنانکه می‌گوید: {{متن قرآن|اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي}}<ref>«پشتم را به او استوار دار» سوره طه، آیه ۳۱.</ref>. [[قرآن مجید]] می‌فرماید: که خداوند، به تمام درخواست‌های موسی، پاسخ مثبت گفت و همه این مقام‌ها را به هارون عطا نمود، چنانکه می‌فرماید: {{متن قرآن|قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى}}<ref>«فرمود: ای موسی! خواسته‌ات برآورده شد» سوره طه، آیه ۳۶.</ref><ref>گذشته بر این، قرآن در یکی از آیات به مقام نبوت هارون تصریح می‌کند و می‌فرماید: {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا}} از سر بخشایش خود، برادرش هارون را در حالی که پیامبر بود بدو بخشیدیم» سوره مریم، آیه ۵۳؛ و در آیه دیگر با صراحت هرچه کامل‌تر به وزارت هارون تصریح می‌کند و می‌فرماید: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا}} و به راستی ما به موسی کتاب دادیم و برادرش هارون را وزیری همراه او گرداندیم» سوره فرقان، آیه ۳۵.</ref>.
# [[هارون]] در [[غیبت موسی]]، [[خلیفه]] و [[جانشین]] او بود، چنانکه می‌فرماید: {{متن قرآن|وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref>.
از مراجعه به [[آیات]] یاد شده، [[مقامات]] و [[مناصب]] هارون کاملاً به دست می‌آید و به [[حکم]] [[حدیث منزلت]]، تمام این مناصب و مقامات، برای علی{{ع}} ثابت می‌گردد.
در این [[صورت امام]]، [[وزیر]] و [[یار]] و [[یاور]] و [[خلیفه رسول خدا]] در میان [[مردم]] می‌باشد و باید در غیاب [[پیامبر]]، [[رهبری]] مردم را به عهده بگیرد.<ref>[[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)|پیشوائی از نظر اسلام]] ص ۱۹۷.</ref>.
===پاسخ یک سؤال===
ممکن است گفته شود که [[جانشینی علی]]{{ع}} از پیامبر، مخصوص به همان روزهائی بود که پیامبر [[مدینه]] را ترک گفت و این مطلب جز آن است که او خلیفه [[علی الاطلاق]] و [[جانشین پیامبر]] پس از درگذشت او باشد<ref>این اشکال، از دانشمند معروف اهل تسنن، آمدی می‌باشد.</ref>.
ولی مراجعه کوتاهی به [[زندگانی پیامبر]]، پاسخ این سؤال را کاملاً روشن می‌سازد.
اولاً: علی{{ع}} اولین و آخرین شخصی نبود که پیامبر او را در [[غیبت]] خود از مدینه جانشین خود قرار دهد، بلکه پیامبر در طول اقامت ده ساله خود در مدینه هر موقع مرکز [[اسلام]] را ترک می‌گفت، کسی را به عنوان [[جانشین]] خود معرفی می‌نمود و امور را به دست او می‌سپرد. هرگاه مقصود از جمله و [[تشبیه]] [[امام]] به [[هارون]] فقط [[جانشینی]] امام در طول [[غیبت پیامبر]] از [[مدینه]] بود، چرا این جمله را درباره دیگر [[جانشینان]] خود نگفت؟ در صورتی که آنان نیز در موقع خاصی که [[پیامبر]] مدینه را به [[عزم]] [[جهاد]] با [[زیارت]] [[خانه خدا]] ترک می‌گفت، [[جانشین پیامبر]] بودند، پس علت این [[تبعیض]] چه بود؟
ثانیاً: [[جانشینی علی]]{{ع}} از پیامبر، آن هم در یک مدت کوتاه به این طول و تفصیل نیاز نداشت که چنین جمله‌ای را بگوید و سپس [[مقام نبوت]] را استثناء کند. یک چنین جانشینی، [[افتخار]] چشمگیری نبود و بر فرض افتخار، از اختصاصات علی{{ع}} بشمار نمی‌رفت که [[سعد وقاص]] آن را [[آرزو]] کند و حاضر شود که آن را با صدها شتر سرخ مو عوض کند و آن را در ردیف دیگر [[فضائل علی]] ([[فاتح خیبر]] و نفس پیامبر و جزء [[اهل بیت]] او در [[مباهله]] با [[نصارای نجران]]) قرار دهد.
ثالثاً: هرگاه پیامبر این جمله [[تاریخی]] را تنها در موقع رفتن خویش به [[تبوک]] می‌گفت، جا داشت که چنین پنداری را به خود راه دهیم، ولی [[پیامبر گرامی]] این جمله را در مواقع دیگر نیز درباره امام فرموده است و صفحات [[تاریخ]] و [[حدیث]]، مواردی را که پیامبر، این جمله را در آنها گفته است، به دقت ضبط نموده است.
اینک مواردی که پیامبر گرامی{{صل}} این جمله را بیان کرده است:
# [[ام سلیم]] که از [[زنان]] تاریخی [[اسلام]] است و در [[جنگ]] از [[مسلمانان]] با [[شمشیر]] [[دفاع]] می‌کرد، پیامبر به [[خانه]] او رفت و آمد داشت و هدایائی به او می‌داد. وی از زنان آشنا به [[مقام]] [[عترت پیامبر]] می‌باشد. روزی [[رسول]] گرامی{{صل}} به وی فرمود: {{متن حدیث|يَا أُمَّ سُلَيْمٍ! إِنَّ عَلِيّاً لَحْمُهُ مِنْ لَحْمِي وَ دَمُهُ مِنْ دَمِي وَ هُوَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى}}<ref>کنز العمال، ج۶، ص۱۵۶ حدیث شماره ۲۵۵۴؛ منتخب کنزالعمال در حاشیه مسند احمد، ج۵، ص۳۱.</ref>. ای [[ام سلیم]]، گوشت و [[خون]] علی، از گوشت و خون من است نسبت او به من بسان [[هارون]] است نسبت به [[موسی]].
#در داستان [[اختلاف]] علی و جعفر و زید درباره دختر [[حمزه]]، [[پیامبر]] از علی{{ع}} جانبداری کرد و فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى‌}}<ref>الخصائص العلویة، نگارش، نسائی، ص۱۹.</ref>.
# روزی که پیامبر، تمام درهائی را که به [[مسجد]] باز می‌شد، بست جز در [[خانه علی]]، در این موقع فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ إِنَّهُ يَحِلُّ لَكَ فِي الْمَسْجِدِ مَا يَحِلُّ لِي وَ أَنَّكَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي}}<ref>ینابیع المودة، باب نهم، نقل از فضائل اهل البیت خوارزمی.</ref>. آنچه در مسجد بر من [[حلال]] است، بر تو نیز حلال است، و تو نسبت به من مانند هارونی نسبت به موسی، جز اینکه پس از من [[پیامبری]] نیست.
# روزی [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[ابو عبیده جراح]] در حضور پیامبر بردند پیامبر دست بر شانه علی زد و فرمود: {{متن حدیث|یَا عَلِيُّ أَنْتَ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَاناً وَ أَوَّلَهُمْ إِسْلَاماً وَ أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى‌}}<ref>کنز العمال، ج۶، ص۳۶۵، حدیث شماره ۵۰۳۶.</ref>. [[یا علی]]، تو نخستین فردی هستی که به من [[ایمان]] آوردی و [[اسلام]] را پذیرفتی، تو نسبت به من بسان هارونی نسبت به موسی.
#در نخستین روزهای [[هجرت]]، که [[پیامبر گرامی]] [[مهاجر]] و [[انصار]] را با هم [[برادر]] کرد و گروهی به [[فرمان پیامبر]]، دو به دو با هم برادر شدند، علی{{ع}} با دیده گریان به پیامبر عرض کرد: چگونه برای هر فردی [[برادری]] تعیین نمودی، و برای من کسی را معین نکردی؟ پیامبر در پاسخ وی فرمود: {{متن حدیث|وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ مَا أَخَّرْتُكَ إِلَّا لِنَفْسِي وَ أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى غَيْرَ أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي وَ أَنْتَ أَخِي وَ وَارِثِي}}. به خدائی که مرا به [[حق]] برانگیخته است کار تو را به تأخیر نیانداختم مگر اینکه ترا [[برادر]] خویش قرار دهم، تو نسبت به من مانند هارونی نسبت به [[موسی]]، جز اینکه پس از من [[پیامبری]] نیست، تو برادر و [[وارث]] من هستی.
[[گواه]] دیگر: بر اینکه علی{{ع}} تمام [[مناصب]] و [[مقامات]] [[هارون]] را دارا بود، این است که [[پیامبر]] به [[فرمان خدا]] از طرق گوناگونی [[کوشش]] می‌کرد که [[مردم]] بدانند موقعیت علی{{ع}} نسبت به او همانند موقعیت هارون است نسبت به موسی، و علی{{ع}} چیزی از او جز در مسألۀ [[نبوت]] کم و کسری ندارد و لذا هنگامی که [[دخت پیامبر]] برای علی دو فرزند ذکور آورد. پیامبر به علی{{ع}} دستور داد که نام آنها را حسن و حسین بگذارد، همچنانکه نام [[فرزندان]] هارون، [[شبر]] و [[شبیر]] است، که در [[زبان عبری]] معادل آن دو به شمار می‌روند.
[[کاوش]] و بررسی زندگانی هر دو [[جانشین]]، ما را به وجه مشابهت‌های دیگری نیز [[رهبری]] می‌کند که ما از بیان آنها خودداری می‌کنیم، و مرحوم [[شرف]] الدین در کتاب المراجعات به طور تفصیل، در این باره به [[گفتگو]] پرداخته است<ref>المراجعات، ص۱۴۱ تا ۱۴۷.</ref>.
از همه این دلائل صرف نظر می‌کنیم، تنها ذیل [[حدیث]]، یعنی جملة الا انه لا [[نبی]] بعدی گواه بر عموم [[تنزیل]] است زیرا اگر مقصود از تنزیل [[امام]] به [[مقام]] هارون، تنزیل در [[دوران فترت]] و [[غیبت پیامبر]] از [[مدینه]] بود، جهت نداشت که موضوع نبوت علی را استثناء کند و بگوید جز اینکه تو پیامبر نیستی.
از این جمله استثناء معلوم می‌گردد که امام تمام مناصب و مقامات هارون را در تمام [[عمر]] خود داراست، جز یک [[منصب]]، آن هم [[منصب نبوت]] است.
به عبارت روشن‌تر: استثناء گواه بر عمومیت جمله پیش است، یعنی جمله (انت [[منی]]) اگر علی تنها در این مدت کوتاه مقامات هارون را دارا بود، کسی احتمال نمی‌داد که در [[نیابت]] دو یا سه ماهه، علی{{ع}} بسان هارون، پیامبر باشد تا پیامبر برای رفع چنین توهم، نبوت علی را استثناء کند و بگوید جز اینکه تو [[پیامبر]] نیستی.
استثناء [[مقام نبوت]]، بر دو معنی دلالت دارد:
# [[امام]]، تمام [[مقامات]] [[هارون]] را داراست، نه یک [[مقام]] را<ref>این مطلب در علم اصول ثابت شده است که استثناء گواه بر عموم مستثنی منه است.</ref>.
#این مقامات برای امام، پیوسته ثابت بوده و منحصر به دوران [[غیبت پیامبر]] از [[مدینه]]، نبود زیرا اگر این مقامات برای علی{{ع}} فقط در این مدت کوتاه ثابت بود و در غیر این مدت، واجد مقام و منصبی نبود، استثناء بی‌جهت می‌باشد؛ زیرا از چنین [[تنزیل]] موقت، به [[فکر]] کسی [[نبوت]] امام خطور نمی‌کند، تا پیامبر آن را منها کند.<ref>[[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)|پیشوائی از نظر اسلام]] ص ۱۹۹.</ref>.
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010595.jpg|22px]] [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[پیشوائی از نظر اسلام (کتاب)|'''پیشوائی از نظر اسلام''']]
{{پایان منابع}}
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
۷۳٬۶۹۳

ویرایش