|
|
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۶۵: |
خط ۶۵: |
| باید توجه داشت مقصود از اراده دنیا در [[آیات قرآن]]، شخصی است که دنیا را بهصورت مستقل قصد کرده و از آخرت [[اعراض]] نموده و آن را فراموش کند<ref>المیزان، ج۱۳، ص۶۳.</ref>؛ پس [[انسان]] میتواند هم دنیا و هم آخرت را اراده کند، به این صورت که دنیا را به تبع آخرت بخواهد<ref>مجمعالبیان، ج۶، ص۶۲۸.</ref>. | | باید توجه داشت مقصود از اراده دنیا در [[آیات قرآن]]، شخصی است که دنیا را بهصورت مستقل قصد کرده و از آخرت [[اعراض]] نموده و آن را فراموش کند<ref>المیزان، ج۱۳، ص۶۳.</ref>؛ پس [[انسان]] میتواند هم دنیا و هم آخرت را اراده کند، به این صورت که دنیا را به تبع آخرت بخواهد<ref>مجمعالبیان، ج۶، ص۶۲۸.</ref>. |
|
| |
|
| گاهی [[انسان]]، ارادهای را به دیگری نسبت میدهد که در وی وجود ندارد؛ چنانکه کافرانِ [[قوم]] [[حضرت نوح]] {{ع}} درباره حضرت به قوم خویش گفتند: او [[اراده]] کرده است بر شما [[برتری]] طلبد: {{متن قرآن|يُرِيدُ أَن يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ}}<ref> بر آن است که بر شما برتری جوید؛ سوره مؤمنون، آیه۲۴.</ref>. گاهی هم برخی وجود ارادهای را در خود ادّعا میکنند که در آنها وجود ندارد؛ چنانکه [[منافقان]] ادّعا میکنند اراده آنان احسانکردن است: {{متن قرآن|إِنْ أَرَدْنَا إِلاَّ إِحْسَانًا}}<ref> ما جز نیکی و هماهنگی نظری نداشتیم؟! سوره نساء، آیه۶۲.</ref>.<ref>[[محمد حسین حشمتپور|حشمتپور، محمد حسین]]، [[اراده - حشمتپور (مقاله)|مقاله «اراده»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۴۴۶ ـ ۴۴۸.</ref>. | | گاهی [[انسان]]، ارادهای را به دیگری نسبت میدهد که در وی وجود ندارد؛ چنانکه کافرانِ [[قوم]] [[حضرت نوح]] {{ع}} درباره حضرت به قوم خویش گفتند: او [[اراده]] کرده است بر شما [[برتری]] طلبد: {{متن قرآن|يُرِيدُ أَن يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ}}<ref> بر آن است که بر شما برتری جوید؛ سوره مؤمنون، آیه۲۴.</ref>. گاهی هم برخی وجود ارادهای را در خود ادّعا میکنند که در آنها وجود ندارد؛ چنانکه [[منافقان]] ادّعا میکنند اراده آنان احسانکردن است: {{متن قرآن|إِنْ أَرَدْنَا إِلاَّ إِحْسَانًا}}<ref> ما جز نیکی و هماهنگی نظری نداشتیم؟! سوره نساء، آیه۶۲.</ref>.<ref>[[محمد حسین حشمتپور|حشمتپور، محمد حسین]]، [[اراده - حشمتپور (مقاله)|مقاله «اراده»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۴۴۶ ـ ۴۴۸.</ref> |
| | |
| == انواع اراده ==
| |
| # اراده آزاد: ارادهای که تابع [[قانون]] علّیّت نباشد<ref>[[مرتضی مطهری]]، مجموعه آثار، ج۱، ص۳۸۸.</ref>.
| |
| # اراده تشریعی: یعنی اینکه [[خدا]] اینطور [[راضی]] است، خدا اینچنین میخواهد<ref>[[مرتضی مطهری]]، حماسه حسینی، جلد اول، ص۳۱۷ و جلد سوم، ص۳۴۸.</ref>.
| |
| # اراده تکوینی: یعنی [[قضاء و قدر]] [[الهی]] که اگر چیزی [[قضا و قدر]] حتمی الهی به آن تعلق گرفت، معنایش این است که در مقابل [[قضا و قدر الهی]] دیگر کاری نمیشود کرد<ref>[[مرتضی مطهری]]، حماسه حسینی، جلد اول، ص۳۱۷.</ref>. مقصود از اراده تکوینی، قضا و قدر حتمی الهی است<ref>حماسه حسینی، جلد سوم، ص۳۴۸.</ref>.
| |
| # اراده کامله: ارادهای بالفعل و [[ازلی]] که احتیاج به انگیزه و محرّک و باعث ندارد، مانند [[اراده خداوند]] و همچنین [[عقول]] مجرده که حکمای الهی به آن قائلاند<ref>مجموعه آثار، ج۵، ص۴۳۱.</ref>.
| |
| # اراده نیک: اراده نیک انسان یعنی در مقابل فرمانهای [[وجدان]] [[مطیع]] مطلق باشد<ref>فلسفه اخلاق، ص۷۰.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۷۴.</ref>
| |
| | |
| == [[اراده الهی]] و [[انسانی]] ==
| |
| مفهوم اراده در مقابل [[کراهت]] و [[جبر]] قرار دارد. مفهوم کراهت وجود محدودیتها و قیدهای داخلی و خارجی است. هرچه این محدودیتها و قیود بیشتر باشند، اراده و [[اختیار]] ضعیفتر و جبر و کراهت قویتر میگردد؛ بر این اساس اراده دو نوع است: اراده الهی و اراده انسانی<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۴، ص۲۷۱.</ref>. تفاوت این دو نوع [[اراده]] عبارت است از:
| |
| # [[اراده الهی]] مطلق و محض است، نه محدود و مقید: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو میگوید: باش! بیدرنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref> و به [[حکم]] تعلق میگیرد؛ زیرا اشتیاقی در او متصور نیست؛ امّا اراده [[انسانی]] شدت و [[ضعف]] دارد (از جهت کیفیت [[انتخاب]] و [[اختیار]])؛ زیرا [[انسانها]] از لحاظ [[استعداد]] و [[عقل]] مختلف هستند: {{متن قرآن|كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا}}<ref>«هر بار که از دلتنگی و اندوه بخواهند از آن (دوزخ) بیرون روند بازشان میگردانند» سوره حج، آیه ۲۲.</ref>.
| |
| # اراده انسانی در طول اراده الهی است؛ زیرا اراده الهی به [[اختیار انسان]] تعلق گرفته است و [[اجبار]] [[انسان]] به اراده الهی نقض غرضِ [[الهی]] خواهد بود؛ لذا [[اعتقاد]] [[اشاعره]] در مجبور بودن انسان و استناد فعل او به [[خداوند]] [[باطل]] است<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۱۰۷-۱۱۰.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۶۶-۶۷.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
