←دیدگاه قرآنی
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
انفال در لغت بهمعنای [[غنیمت]]، [[بخشش]]<ref>لسانالعرب، ج۱۴، ص۲۴۴؛ القاموسالمحیط، ج۴، ص۷۹، «نفل».</ref>، افزون بر مقدار [[واجب]]<ref>مفردات، ص۸۲۰؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۲۴۵، «نفل».</ref> یا زیاده بر اصل<ref>التبیان، ج۵، ص۷۲؛ لسانالعرب، ج۱۴، ص۲۴۵، «نفل».</ref> است، لذا به نمازهای مستحبی «[[نافله]]» گفتهاند<ref>مجمعالبحرین، ج۳، ص۱۸۱۹؛ المصباح، ص۶۱۹، «نفل».</ref> و در اصطلاح [[فقه]] [[امامیه]] نیز به [[اموال]] خاص [[معصوم]]<ref>شرایعالاسلام، ج۱، ص۱۸۳؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۵ـ۱۱۶.</ref> و به تعبیری دیگر اموالی که مالک خصوصی ندارد و به [[امام]] و [[حاکم اسلامی]] تعلق دارد<ref>دراسات فی ولایة الفقیه، ج۱، ص۱۰۳ـ۱۰۴؛ انفال و آثار آن در اسلام، ص۴۰.</ref>انفال اطلاق میشود<ref>القاموسالفقهی، ص۳۵۸؛ الفقه الاسلامی، ج۸، ص۵۸۹۱.</ref>. وجه نامگذاری به انفال آن است که این [[اموال]] اضافه بر شرکت [[پیامبر]] و [[امام]] در [[خمس]]، هدیه خداوند به آنان است<ref>جواهرالکلام، ج۱۶، ص۱۱۶؛ الخمس والانفال، ص۳۲۹.</ref>.<ref>[[سید رضا حسینی|حسینی سید رضا]]، [[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۳۶؛ [[سید رضا حسینی|حسینی سید رضا]]، [[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ هاشمی شاهرودی، سید محمود، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۱، صفحه ۷۳۳-۷۳۵؛ [[دایرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دایرة المعارف بزرگ اسلامی]]؛ [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۱۲۷؛ [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۳.</ref> | انفال در لغت بهمعنای [[غنیمت]]، [[بخشش]]<ref>لسانالعرب، ج۱۴، ص۲۴۴؛ القاموسالمحیط، ج۴، ص۷۹، «نفل».</ref>، افزون بر مقدار [[واجب]]<ref>مفردات، ص۸۲۰؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۲۴۵، «نفل».</ref> یا زیاده بر اصل<ref>التبیان، ج۵، ص۷۲؛ لسانالعرب، ج۱۴، ص۲۴۵، «نفل».</ref> است، لذا به نمازهای مستحبی «[[نافله]]» گفتهاند<ref>مجمعالبحرین، ج۳، ص۱۸۱۹؛ المصباح، ص۶۱۹، «نفل».</ref> و در اصطلاح [[فقه]] [[امامیه]] نیز به [[اموال]] خاص [[معصوم]]<ref>شرایعالاسلام، ج۱، ص۱۸۳؛ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۵ـ۱۱۶.</ref> و به تعبیری دیگر اموالی که مالک خصوصی ندارد و به [[امام]] و [[حاکم اسلامی]] تعلق دارد<ref>دراسات فی ولایة الفقیه، ج۱، ص۱۰۳ـ۱۰۴؛ انفال و آثار آن در اسلام، ص۴۰.</ref>انفال اطلاق میشود<ref>القاموسالفقهی، ص۳۵۸؛ الفقه الاسلامی، ج۸، ص۵۸۹۱.</ref>. وجه نامگذاری به انفال آن است که این [[اموال]] اضافه بر شرکت [[پیامبر]] و [[امام]] در [[خمس]]، هدیه خداوند به آنان است<ref>جواهرالکلام، ج۱۶، ص۱۱۶؛ الخمس والانفال، ص۳۲۹.</ref>.<ref>[[سید رضا حسینی|حسینی سید رضا]]، [[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۳۶؛ [[سید رضا حسینی|حسینی سید رضا]]، [[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ هاشمی شاهرودی، سید محمود، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۱، صفحه ۷۳۳-۷۳۵؛ [[دایرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دایرة المعارف بزرگ اسلامی]]؛ [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۱۲۷؛ [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژهنامه فقه سیاسی (کتاب)|واژهنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۳.</ref> | ||
== پیشینه == | |||
از دیرباز بهرهبرداری و تملک منابع طبیعی اهمیت داشته؛ زیرا انسانهای نخستین برای ادامه [[حیات]] خود به [[کشاورزی]] و پرورش [[چارپایان]] میپرداختند. به همین دلیل به مناطقی میرفتند که حاصلخیز، سرسبز و پرآب باشد<ref>ابنخلدون، تاریخ ابنخلدون، ۱/۱۵۱.</ref>. در [[اعراب جاهلی]] این مناطق به شکلهای گوناگون، مانند منطقه اختصاصی به نام حِما (قرقگاه) برای [[رئیس قبیله]] وجود داشته است<ref>ماوردی، الاحکام السلطانیة و الولایات الدینیه، ۱۸۶.</ref>. | |||
آغاز [[حکومت اسلامی]] در [[مدینه]] با بروز [[جنگها]]، موضوع [[غنایم]] و تقسیم و مصارف آن مورد توجه [[جامعه اسلامی]] قرار گرفت. نخستین بار در [[تاریخ]] شبه جزیره [[حجاز]]، غنایم [[سَریه]] نَخله بر پایه [[خمس]] میان [[رزمندگان]] [[اسلام]] [[توزیع]] شد<ref>واقدی، المغازی، ۱/۱۷.</ref>. اندکی بعد در [[جنگ بدر]]، [[مسلمانان]] در [[تقسیم غنایم]]، دچار [[اختلاف]] شدند. در همین باره [[آیه]] نخست [[سوره انفال]] نازل شد که در آن برای نخستین بار از [[غنایم جنگی]] با نام [[انفال]] یاد شد و همه آن به [[خدا]] و [[پیامبر]]{{صل}}، اختصاص یافت. | |||
به تدریج با گسترش [[حکومت اسلامی]]، علاوه بر غنایم، [[اموال غیرمنقول]] نیز بر آن افزوده شد. نخستین نمونه از این دست، [[زمینها]] و اموال غیرمنقول [[بنینضیر]] بود که بدون [[جنگ]] و [[خونریزی]] به دست آمد<ref>طوسی، التبیان، ۹/۵۶۲.</ref> و [[قرآن کریم]] از آنها با نام «فیء» یاد کرد<ref>سوره حشر، آیه ۶.</ref>. | |||
عالمان اهل سنت، [[انفال]] را از محدوده غنایم جنگی خارج نمیدانستند<ref>قرطبی، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، ۱/۳۱۷–۳۲۲؛ وزارة الاوقاف، ۷/۱۹.</ref> به همین سبب انفال به عنوان موضوعی جدا از خمس و [[غنیمت جنگی]] مورد توجه آنها قرار نگرفت؛ ولی در میان [[امامیه]] [[احادیث]] فراوانی در زمینه [[تفسیر آیه]] انفال، قلمرو، [[مالکیت]] و مصارفش وجود دارد<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، ۹/۵۲۳–۵۳۷ و ۵۴۳ به بعد.</ref>.<ref>[[احمد مهدیزاده آری|مهدیزاده آری، احمد]]، [[انفال - مهدیزاده آری (مقاله)|مقاله «انفال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)| دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۹۶ ـ ۴۰۲.</ref> | |||
==دیدگاه قرآنی== | ==دیدگاه قرآنی== | ||