راویان غدیر: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۶٬۱۶۱ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲ اوت ۲۰۲۴
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =  
| موضوع مرتبط = حدیث غدیر
| عنوان مدخل  =  
| عنوان مدخل  =  
| مداخل مرتبط =  
| مداخل مرتبط =  
}}
}}
== واقعه غدیر ==
 
{{اصلی|واقعه غدیر}}
== حدیث غدیر ==
== حدیث غدیر ==
{{اصلی|حدیث غدیر}}
{{اصلی|حدیث غدیر}}
حادثۀ [[غدیر خم]] و [[خطبۀ غدیریّۀ]] [[پیامبر|حضرت رسول]] {{صل}} و [[نصب]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} به [[خلافت]] از سوی [[پیامبر]] در آن روز و تعبیر {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلاَهُ }}، از نقل‌های متواتری است که در [[روایات]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]] و منابع هر دو [[فرقه]] [[نقل]] شده است. [[حدیث غدیر]] و [[آیه اکمال دین]] و [[آیه ابلاغ]]، در منابع بی‌شماری آمده و [[امیر مؤمنان]] {{ع}} و [[ائمه]] دیگر و علمای [[شیعه]] به آن استناد و [[احتجاج]] کرده‌اند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۲۷۹.</ref>.
حادثۀ [[غدیر خم]] و [[خطبۀ غدیریّۀ]] [[پیامبر|حضرت رسول]] {{صل}} و [[نصب]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} به [[خلافت]] از سوی [[پیامبر]] در آن روز و تعبیر {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلاَهُ }}، از نقل‌های متواتری است که در [[روایات]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]] و منابع هر دو [[فرقه]] [[نقل]] شده است. [[حدیث غدیر]] و [[آیه اکمال دین]] و [[آیه ابلاغ]]، در منابع بی‌شماری آمده و [[امیر مؤمنان]] {{ع}} و [[ائمه]] دیگر و علمای [[شیعه]] به آن استناد و [[احتجاج]] کرده‌اند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۲۷۹.</ref>.
==تواتر حدیث غدیر==
==تواتر حدیث غدیر==
[[علمای شیعه]] در ردّ سخن اهل تسنن که با قبول اصل [[روایت]]، منکر [[تواتر]] آن شده‌اند، به ارائۀ منابع و اسنادی دست زده‌اند که [[تواتر]] آن را [[اثبات]] می‌کند. [[علامه سیّد شرف الدین]] در [[المراجعات (کتاب)|المراجعات]]، [[تواتر]] آن را از منابع [[شیعی]] و [[اهل سنت]] [[اثبات]] کرده است<ref>المراجعات، نامۀ ۵۶(ص ۱۸۴). در حواشی تحقیقی حسین الراضی بر المراجعات، نام ۱۱۶ نفر از صحابه و ۸۴ نفر از تابعین که این حدیث را نقل کرده‌اند، آمده است (المراجعات، ص ۴۱۴، تعلیقۀ ۶۴۲) و افزوده است که علمای [[سنت]] نیز در تألیفات خود آن را روایت کرده‌اند و عدد آنان را از قرن ۲ تا ۱۴ هجری ۳۶۰ نفر می‌داند که علامۀ امینی در الغدیر (ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱) نقل کرده است.</ref>. [[علامه میرحامد حسین]] نیز در [[عبقات الأنوار (کتاب)|عبقات الأنوار]] ناقلان و [[راویان حدیث غدیر]] را معرفی کرده و به [[شبهات]] هم پاسخ داده است<ref>ر. ک: «فیض القدیر» (خلاصۀ عبقات دربارۀ حدیث غدیر)، شیخ عباس قمی، «نفحات الازهار» (خلاصه عبقات الأنوار) ج ۱۵ و ۱۶، نیز در کتاب «علیّ من المهد الی اللّحد» قزوینی، ص ۱۹۶ نام راویان غدیر آمده است، نیز «بحار الأنوار»، ج ۳۷ ص ۱۸۱</ref>. با وجود آن همه چهره‌های سرشناس از [[صحابه]] و [[تابعین]] که [[واقعۀ غدیر]] و سخنان [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} را [[شاهد]] بوده و آن را [[نقل]] کرده‌اند، شبهه‌ای در این [[روایت]] و دلالتش بر [[امامت]] [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} باقی نمی‌ماند، آشنایی با [[اسامی]] آنان خالی از فایده نیست.
علمای شیعه در ردّ سخن اهل تسنن که با قبول اصل [[روایت]]، منکر تواتر آن شده‌اند، به ارائۀ منابع و اسنادی دست زده‌اند که تواتر آن را [[اثبات]] می‌کند. [[علامه سیّد شرف الدین]] در [[المراجعات (کتاب)|المراجعات]]، تواتر آن را از منابع [[شیعی]] و [[اهل سنت]] [[اثبات]] کرده است<ref>المراجعات، نامۀ ۵۶(ص ۱۸۴). در حواشی تحقیقی حسین الراضی بر المراجعات، نام ۱۱۶ نفر از صحابه و ۸۴ نفر از تابعین که این حدیث را نقل کرده‌اند، آمده است (المراجعات، ص ۴۱۴، تعلیقۀ ۶۴۲) و افزوده است که علمای [[سنت]] نیز در تألیفات خود آن را روایت کرده‌اند و عدد آنان را از قرن ۲ تا ۱۴ هجری ۳۶۰ نفر می‌داند که علامۀ امینی در الغدیر (ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱) نقل کرده است.</ref>. [[علامه میرحامد حسین]] نیز در [[عبقات الأنوار (کتاب)|عبقات الأنوار]] ناقلان و [[راویان حدیث غدیر]] را معرفی کرده و به [[شبهات]] هم پاسخ داده است<ref>ر. ک: «فیض القدیر» (خلاصۀ عبقات دربارۀ حدیث غدیر)، شیخ عباس قمی، «نفحات الازهار» (خلاصه عبقات الأنوار) ج ۱۵ و ۱۶، نیز در کتاب «علیّ من المهد الی اللّحد» قزوینی، ص ۱۹۶ نام راویان غدیر آمده است، نیز «بحار الأنوار»، ج ۳۷ ص ۱۸۱</ref>. با وجود آن همه چهره‌های سرشناس از [[صحابه]] و [[تابعین]] که [[واقعۀ غدیر]] و سخنان [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} را [[شاهد]] بوده و آن را [[نقل]] کرده‌اند، شبهه‌ای در این [[روایت]] و دلالتش بر [[امامت]] [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} باقی نمی‌ماند، آشنایی با اسامی آنان خالی از فایده نیست.
 
==راویان حدیث==
==راویان حدیث==
===راویان از صحابه===
===راویان از صحابه===
خط ۲۱۰: خط ۲۱۱:
{{پایان فهرست تابعین}}
{{پایان فهرست تابعین}}


سپس ۳۶۰ نفر از علمای [[راوی حدیث]] را به ترتیب قرن‌های بعدی (از قرن ۲ تا قرن ۱۴) نام می‌برد<ref>الغدیر، ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱</ref>.
سپس ۳۶۰ نفر از علمای راوی حدیث را به ترتیب قرن‌های بعدی (از قرن ۲ تا قرن ۱۴) نام می‌برد<ref>الغدیر، ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱</ref>.
 
===ناقلان حدیث از مؤلفان برجسته===
===ناقلان حدیث از مؤلفان برجسته===
علامه امینی نام شماری از آنان که به [[نقل]] [[حدیث غدیر]] بسنده نکرده، بلکه دربارۀ آن به تألیف مستقلّ پرداخته‌اند برمی‌شمرد، از قبیل:
علامه امینی نام شماری از آنان که به [[نقل]] [[حدیث غدیر]] بسنده نکرده، بلکه دربارۀ آن به تألیف مستقلّ پرداخته‌اند برمی‌شمرد، از قبیل:
خط ۲۳۹: خط ۲۴۱:


==[[راویان حدیث غدیر]]==
==[[راویان حدیث غدیر]]==
یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته [[غدیر]]، [[تواتر]] آن است؛ تا آنجا که هرگونه تردید درباره آن را می‌زداید. در این بخش، به بیش از پانصد [[راوی]] غدیر، به ترتیب [[قرن]] و با ذکر منابع، اشاره می‌شود:
یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته [[غدیر]]، تواتر آن است؛ تا آنجا که هرگونه تردید درباره آن را می‌زداید. در این بخش، به بیش از پانصد راوی غدیر، به ترتیب [[قرن]] و با ذکر منابع، اشاره می‌شود:


===[[قرن اول]] (۱۴۶ نفر)===
===قرن اول (۱۴۶ نفر)===
آنان که در [[حجه الوداع]]، در آن [[اجتماع]] ۹۰ یا ۱۲۰ هزار نفری [[غدیر خم]] حضور داشتند و [[خطبه پیامبر]] را در [[نصب]] [[امیرمؤمنان]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} به [[امامت]] شنیدند، شمارشان بسیار بوده است. در میان آن همه [[شاهدان]] و [[گواهان]]، کتب [[تاریخ]] نام ۱۴۶ نفر را ثبت کرده‌اند<ref>برای آگاهی از این نام‌ها، ر.ک: احقاق الحق: عبقات الانوار؛ الغدیر.</ref>.
آنان که در [[حجه الوداع]]، در آن [[اجتماع]] ۹۰ یا ۱۲۰ هزار نفری [[غدیر خم]] حضور داشتند و خطبه پیامبر را در [[نصب]] [[امیرمؤمنان]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} به [[امامت]] شنیدند، شمارشان بسیار بوده است. در میان آن همه [[شاهدان]] و [[گواهان]]، کتب [[تاریخ]] نام ۱۴۶ نفر را ثبت کرده‌اند<ref>برای آگاهی از این نام‌ها، ر.ک: احقاق الحق: عبقات الانوار؛ الغدیر.</ref>.


===[[قرن دوم]] (۵۶ نفر)===
===قرن دوم (۵۶ نفر)===
{{فهرست اثر}}
{{فهرست اثر}}
#[[ابومحمد عمرو بن دینار جمحی مکی]] (م ۱۱۵ یا ۱۱۶ق)<ref>ابونعیم، حلیه الاولیاء، ج۴، ص۲۳.</ref>؛
#[[ابومحمد عمرو بن دینار جمحی مکی]] (م ۱۱۵ یا ۱۱۶ق)<ref>ابونعیم، حلیه الاولیاء، ج۴، ص۲۳.</ref>؛
خط ۲۸۱: خط ۲۸۳:
#[[نوح بن قیس ابوروح حدانی]] (م ۱۸۳ ق)<ref>ابن مغازلی، مناقب آل ابی طالب.</ref>؛
#[[نوح بن قیس ابوروح حدانی]] (م ۱۸۳ ق)<ref>ابن مغازلی، مناقب آل ابی طالب.</ref>؛
#[[ابوطالب مطلب بن زیاد کوفی]] (م ۱۸۵ ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب.</ref>؛
#[[ابوطالب مطلب بن زیاد کوفی]] (م ۱۸۵ ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب.</ref>؛
#[[ابوهاشم حسان بن عنزی]] (م ۱۸۶ ق)<ref>حاکم، المستدرک، ج۳، ص١۰.</ref>؛
#[[ابوهاشم حسان بن ابراهیم عنزی]] (م ۱۸۶ ق)<ref>حاکم، المستدرک، ج۳، ص١۰.</ref>؛
#[[جریر بن عبدالحمید ضبی کوفی]] (م ۱۸۸ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۷۹.</ref>؛
#[[جریر بن عبدالحمید ضبی کوفی]] (م ۱۸۸ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۷۹.</ref>؛
#[[فضل بن موسی مروزی سینانی]] (م ۱۹۲ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۷۹.</ref>؛
#[[فضل بن موسی مروزی سینانی]] (م ۱۹۲ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۷۹.</ref>؛
خط ۳۰۴: خط ۳۰۶:
{{پایان فهرست اثر}}
{{پایان فهرست اثر}}


===[[قرن سوم]] (۹۲ نفر)===
===قرن سوم (۹۲ نفر)===
{{فهرست اثر}}
{{فهرست اثر}}
#[[ضمره بن ربیعه قرشی مدنی]] (م۲۰۲ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۸۲.</ref>؛
#[[ضمره بن ربیعه قرشی مدنی]] (م۲۰۲ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۸۲.</ref>؛
خط ۴۰۰: خط ۴۰۲:
{{پایان فهرست اثر}}
{{پایان فهرست اثر}}


===[[قرن چهارم]] (۴۳ نفر)===
===قرن چهارم (۴۳ نفر)===
{{فهرست اثر}}
{{فهرست اثر}}
#[[ابوعباس سکری بغدادی]] (م ۳۰۲ق)<ref>ابن بطریق، عمده عیون صحاح الاخبار، ص۴۸.</ref>؛
#[[ابوعباس سکری بغدادی]] (م ۳۰۲ق)<ref>ابن بطریق، عمده عیون صحاح الاخبار، ص۴۸.</ref>؛
خط ۴۴۵: خط ۴۴۷:
#[[عباس بن علی نسائی]]<ref>ابو نعیم، حلیه الاولیاء، ج۴، ص۲۳.</ref>؛
#[[عباس بن علی نسائی]]<ref>ابو نعیم، حلیه الاولیاء، ج۴، ص۲۳.</ref>؛
#[[یحیی بن محمد اخباری]]<ref>خطیب، تاریخ بغداد، ج۱۴، ص۲۳۶.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۰۴.</ref>
#[[یحیی بن محمد اخباری]]<ref>خطیب، تاریخ بغداد، ج۱۴، ص۲۳۶.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۰۴.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن پنجم (۲۴ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[قاضی محمد باقلانی]] (م ۴۰۳ق)<ref>باقلانی، التمهید.</ref>؛
#[[محمد بن عبدالله حاکم ضبی]] (م ۴۰۵ق)<ref>حاکم، المستدرک.</ref>؛
#[[ابوالحسن احمد مجبر بغدادی]] (م ۴۰۵ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب، ص۱۶.</ref>؛
#[[عبدالملک بن ابی عثمان نیشابوری]]، «خرگوشی» (م ۴۰۷ق)<ref>شرف المصطفی.</ref>؛
#[[احمد بن عبدالرحمان فارسی شیرازی]] (م ۴۰۷ یا ۴۱۱ق)<ref>ابن کثیر، البدایه والنهایه، ج۷، ص۳۴۸.</ref>؛
#[[محمد بن ابوفوارس]] (۳۳۸-۴۱۲ ق)<ref>عاصمی، زین الفتی.</ref>؛
#[[ابوبکر احمد بن موسی بن مردویه اصفهانی]] (م ۴۱۰ ق)<ref>سیوطی، الدر المنثور، ج۲، ص۲۵۹.</ref>؛
#[[احمد بن محمد بن یعقوب مسکویه]] (م ۴۲۱ ق)<ref>مسکویه، ندیم الفرید.</ref>؛
#[[قاضی احمد بن حسین بغدادی]]، «ابن سماک» (م ۴۲۴ق)<ref>ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی طالب.</ref>؛
#[[احمد بن محمد ثعلبی نیشابوری]] (م ۴۲۷ یا ۴۳۷ق)<ref>الکشف والبیان.</ref>؛
#[[ابو محمد عبدالله بن علی بن بشران]] (۳۵۵-۴۲۹ق)<ref>خطیب، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۹۰.</ref>؛
#[[ابو منصور عبدالملک ثعالبی نیشابوری]] (م ۴۲۹ ق)<ref>ثعالبی، ثمار القلوب.</ref>؛
#[[حافظ ابونعیم اصفهانی]] (۳۳۶-۴۳۰ق)<ref>ابونعیم، حلیه الاولیاء.</ref>؛
#[[ابو علی حسن بن علی تمیمی واعظ]]، «ابن مذهب» (م ۴۴۴ ق)<ref>جوینی، فرائد السمطین، باب ۱۰.</ref>؛
#[[اسماعیل بن علی رازی]]، «ابن سمان» (م ۴۴۵ ق)<ref>طبری، جامع البیان، ج۲، ص۱۶۹.</ref>؛
#[[ابوبکر احمد بن حسین بن علی بیهقی]] (م ۴۵۸ ق)<ref>ابن صباغ، الفصول المهمه، ص۲۵.</ref>؛
#[[یوسف بن عبدالله نمری قرطبی]] (۳۶۸-۴۶۳ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب.</ref>؛
#[[احمد بن علی خطیب بغدادی]] (م ۴۶۳ ق)<ref>خطیب، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۹۰.</ref>؛
#[[علی بن احمد واحدی نیشابوری]] (م) ۴۶۸ق)<ref>واحدی اسباب النزول.</ref>؛
#[[ابوسعید مسعود بن ناصر سجزی]] (م ۴۷۷]] (ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۱۲.</ref>؛
#[[علی بن محمد جلابی]] «ابن مغازلی» (م ۴۸۳ ق)<ref>ابن بطریق، عمده عیون صحاح الاخبار، ص۵۳.</ref>؛
#[[عبیدالله حاکم نیشابوری حنفی]] (م بعد از ۴۹۰ ق)<ref>ابن کثیر، البدایه والنهایه، ج۷، ص۳۴۸.</ref>؛
#[[علی بن حسن بن حسین خلعی]] (۴۰۵ - ۴۹۲ق)<ref>خلعی، الخلعیات.  </ref>؛
#[[ابو محمد احمد عاصمی]]<ref>عاصمی، زین الفتی.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۰۶.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن ششم (۲۰ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[ابوحامد محمد بن محمد غزالی]] (م ۵۰۵ ق)<ref>غزالی، سر العالمین.</ref>؛
#[[ابوغنائم کوفی نرسی]] (۴۲۴-۵۱۰ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب، ص۱۶.</ref>؛
#[[ابوزکریا یحیی بن عبد الوهاب اصفهانی]]، «ابن منده»(م ۵۱۲ق)<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۵۷.</ref>؛
#[[حسین بن مسعود فراء بغوی]] (م ۵۱۶ق)<ref>بغوی، مصابیح السنه، ج۲، ص۱۹۹.</ref>؛
#[[هبه الله بن محمد شیبانی]] (م ۵۲۵ ق)<ref>جوینی، فرائد السمطین، ج۱، ص۲۱۶.</ref>؛
#[[ابن زاغونی]] (م ۵۲۷ ق)<ref>جوینی، فرائد السمطین.</ref>؛
#[[ابوالحسن رزین بن معاویه عبدری اندلسی]] (م ۵۳۵ق)<ref>الجمع بین الصحاح السته.</ref>؛
#[[جارالله محمود بن عمر زمخشری]] (م ۵۳۸ق)<ref>زمخشری، ربیع الابرار.</ref>؛
#[[قاضی عیاض یحصبی سبتی]] (م ۵۴۴ ق)<ref>قاضی عیاض، الشفاء.</ref>؛
#[[ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی شافعی]] (م ۵۴۸ق)<ref>شهرستانی، الملل والنحل.</ref>؛
#[[ابوالفتح محمد بن علی بن ابراهیم نطنزی]] (متولد ۴۸۰ق)<ref>نطنزی، الخصائص العلویه.</ref>؛
#[[عبدالکریم محمد سمعانی شافعی]] (۵۰۶-۵۶۲ یا ۵۶۳ ق)<ref>ابونعیم، فضائل الصحابه.</ref>؛
#[[ابوبکر یحیی ازدی قرطبی]] (۴۸۶یا ۴۸۷-۵۷۶ ق)<ref>قرطبی، جامع الاحکام.</ref>؛
#[[ابوالمؤید موفق بن احمد، خوارزمی]] (م ۵۶۸ ق)<ref>خوارزمی، مقتل الحسین؛ همو، المناقب، ص۵۶۸.</ref>؛
#[[عمر بن محمد بن خضر اربلی]]<ref>وسیله المتعبدین؛ حاجی خلیفه، کشف الظنون.</ref>؛
#[[علی بن حسین بن هبه الله]] «ابن عساکر» (م ۵۷۱ ق)<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق.</ref>؛
#[[محمد بن ابوبکر مدینی]] (۵۰۱-۵۸۱ ق)<ref>ترمذی، جامع الصحیحین، ج۲، ص۲۹۸.</ref>؛
#[[ابوبکر محمد بن موسی حازمی]] (۵۴۸-۵۸۴ ق)<ref>تاریخ ابن خلکان، ج۱، ص۲۲۳.</ref>؛
#[[ابوالفرج بن جوزی بغدادی]] (م ۵۹۷ ق)<ref>ابن جوزی، صفوه الصفوه، ج۱، ص۱۲۱.</ref>؛  
#[[اسعد بن محمود بن خلف عجلی]] (م ۶۰۰ ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۱۷.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۰۸.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن هفتم (۲۱ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[حنبل بن عبدالله بغدادی رصافی]] (م ۶۰۴ق)<ref>احمد بن حنبل، المسند.</ref>؛
#[[محمد بن عمر فخرالدین رازی شافعی]] (م ۶۰۶ق)<ref>فخررازی، تفسیر الکبیر، ج۳، ص۶۳۶.</ref>؛
#[[ابوالسعادات مبارک بن محمد بن اثیر جزری]] (م ۶۰۶ق)<ref>ابن اثیر، جامع الاصول.</ref>؛
#[[ابو الحجاج یوسف بن محمد مالکی]]، «ابن الشیخ» (م ۶۰۵ق)<ref>ابن الشیخ، الف باء.</ref>؛
#[[ابویمن تاج الدین کندی]] (م ۶۱۳ق)<ref>ابن کثیر، البدایه والنهایه، ج۵، ص۲۱۱.</ref>؛
#[[شیخ علی بن حمید قرشی]] (م ۶۲۱ق)<ref>قرشی، شمس الاخبار، ص۳۸.</ref>؛
#[[ابوعبدالله یاقوت حموی]] (م ۶۲۶ق)<ref>حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۶۶.</ref>؛
#[[علی بن محمد شیبانی]]، «ابن اثیر» (م ۶۳۰ق)<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۳، ص۳۰۷.</ref>؛
#[[ضیاء الدین محمد بن عبد الواحد مقدسی دمشقی حنبلی]] (م ۶۴۳ق)<ref>متقی هندی، کنزالعمال، ج۲، ص۲۵۴.</ref>؛
#[[محمد بن طلحه نصیبی شافعی]] (م ۶۵۲ ق)<ref>ابن طلحه، مطالب السؤول.</ref>؛
#[[ابو مظفر یوسف قزاوغلی]] (م ۶۵۴ق)<ref>سبط ابن جوزی، تذکره خواص الامه.</ref>؛
#[[عزالدین عبدالحمید]] «ابن ابی الحدید» (م ۶۵۵ق)<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه.</ref>؛
#[[محمد بن یوسف گنجی شافعی]] (م ۶۵۸ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب.</ref>؛
#[[عبدالرزاق بن عبدالله رسعنی]] (م ۶۶۱ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۲۱.</ref>؛
#[[فضل الله بن ابوسعید توربشتی]] (م حدود ۶۶۰ق)<ref>المعتمد فی المعتقد.</ref>؛
#[[محیی الدین نووی دمشقی]] (م ۶۷۶ق)<ref>ریاض الصالحین.</ref>؛
#[[شیخ مجدالدین بن محمود بن مودود حنفی]] (۵۹۹-۶۸۳ق)<ref>جوینی، فرائد السمطین.</ref>؛
#[[ناصرالدین عبدالله بن عمر بیضاوی]] (م ۶۸۵ق)<ref>الغایه القصوی؛ الطوالع.</ref>؛
#[[احمد بن عبدالله طبری مکی]] (م ۶۹۴ق)<ref>الریاض النضره؛ ذخائر العقبی.</ref>؛
#[[ابراهیم بن عبدالله وصابی شافعی یمنی]]<ref>الاکتفاء فی فضل الخلفاء.  </ref>؛
#[[سعیدالدین محمد بن احمد فرغانی]] (م ۶۹۹ق)<ref>شرح تائیه لابن فارض.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۰۹.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن هشتم (۱۹ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[ابراهیم بن محمد جوینی]] (م ۷۲۲ق)<ref>جوینی، فرائد السمطین.</ref>؛
#[[احمد محمد بن احمد سمنانی]] (۶۵۹-۷۳۶ق)<ref>العروه الوثقی.</ref>؛
#[[یوسف بن عبدالرحمان مزی]] (م ۷۴۲ق)<ref>مزی، تهذیب الرجال.</ref>؛
#[[محمد بن احمد ذهبی]] (م ۷۴۸ق)<ref>تلخیص الذهبی، ج۳، ص۲۲۴.</ref>؛
#[[حسین بن حسین سبزواری]]<ref>سید عبدالعزیز طباطبایی، الغدیر فی التراث الاسلامی، ص۶۸.</ref>؛
#[[نظام الدین حسن بن محمد قمی]]<ref>تفسیر غرائب القرآن، ص۱۹ و ۴۳ و ۵۲.</ref>؛
#[[ولی الدین محمد بن عبدالله خطیب تبریزی]] (م ۷۳۷ق)<ref>تبریزی، مشکاه المصابیح، ص۵۵۷.</ref>؛
#[[تاج الدین احمد قیسی]] (م ۷۴۹ق)<ref>التذکره.</ref>؛
#[[زین الدین عمر بن مظفر حلبی]]، «ابن وردی» (م ۷۴۹ ق)<ref>ابن وردی، تتمه المختصر.</ref>؛
#[[محمد بن یوسف زرندی]] (م حدود ۷۵۰ق)<ref>زرندی، نظم دررالسمطین.</ref>؛
#[[عبدالرحمان ایجی شافعی]] (م ۷۵۶ ق)<ref>قاضی عضدایجی، المواقف.</ref>؛
#[[سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی]] (م ۷۵۸ ق)<ref>کازرونی، المنتقی فی سیره المصطفی.</ref>؛
#[[عبدالله بن اسعد بن علی یمنی یافعی]] (م۷۶۸ق)<ref>یافعی، مرآه الجنان، ج۱، ص۱۰۹.</ref>؛
#[[اسماعیل بن عمر بن کثیر دمشقی]] (م ۷۷۴ ق)<ref>ابن کثیر، التاریخ الکبیر.</ref>؛
#[[عمر بن حسن بن مزید بن امیله مراغی]] «ابن امیله» (۶۷۹-۷۷۸ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۲۷.</ref>؛
#[[محمد بن احمد هواری اندلسی]]، «ابن جابر» (م ۷۸۰ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۲۷.</ref>؛
#[[سید علی بن شهاب الدین همدانی]] (م ۷۸۶ ق)<ref>همدانی، موده القربی.</ref>؛
#[[محمد بن عبدالله بن احمد مقدسی]] (م ۷۸۹ق)<ref>ابن جزری، اسنی المطالب.  </ref>؛  
#[[مسعود بن عمر بن عبدالله هروی تفتازانی]] (م ۷۹۱ق)<ref>تفتازانی، شرح المقاصد.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۰.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن نهم (۱۷ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[ابوالحسن هیثمی قاهری]] (۱۳۵-۸۰۷ق)<ref>هیثمی، مجمع الزوائد.</ref>؛
#[[عبد الرحمان بن محمد حضرمی اشبیلی]]، «ابن خلدون» (۷۳۲-۸۰۸.ق)<ref>ابن خلدون، مقدمه، ص۱۳۸.</ref>؛
#[[شریف جرجانی حنفی]] (م ۸۱۶ ق)<ref>جرجانی، شرح المواقف.</ref>؛
#[[محمد بن محمد حافظی بخارایی]]، «خواجه پارسا» (۷۵۶-۸۲۲ ق)<ref>خواجه پارسا، فصل الخطاب.</ref>؛
#[[ابوعبدالله محمد بن خلیفه وشتانی]] (م ۸۲۷-۸۲۸ ق)<ref>شرح صحیح مسلم، ج۶، ص۲۳۶.</ref>؛
#شمس الدین محمد، [[ابوالخیر دمشقی مقری]]، «ابن جزری» (م ۸۳۳ق)<ref>ابن جزری، اسنی المطالب.</ref>؛
#[[احمد بن علی بن عبدالقادر مقریزی]] (م ۸۴۵ ق)<ref>مقریزی، خطط الشام، ج۲، ص۲۲۲.</ref>؛
#[[احمد بن شمس الدین دولت آبادی]] (م ۸۴۹ ق)<ref>دولت آبادی، هدایه السعداء.</ref>؛
#[[احمد بن علی عسقلانی]]، «ابن حجر» (۷۷۳-۸۵۲ق)<ref>ابن حجر، الاصابه؛ تهذیب التهذیب.</ref>؛
#[[علی بن محمد غزی ابن صباغ مالکی]] (۷۸۴-۸۵۵ق)<ref>ابن صباغ، الفصول المهمه.</ref>؛
#[[محمود بن احمد عینی حنفی]] (۷۶۲-۸۵۵ ق)<ref>عینی، عمده القاری.</ref>؛
#[[نجم الدین محمد اذرعی]]، «ابن عجلون» (۸۳۱-۸۷۶ق)<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۳۱.</ref>؛
#[[علاءالدین علی بن محمد قوشجی]] (م ۸۷۹ ق)<ref>قوشجی، شرح التجرید.</ref>؛
#[[حسین بن معین الدین نیروی میبدی]] (م ۸۷۰ ق)<ref>شرح دیوان امیرالمؤمنین{{ع}}.</ref>؛
#[[اصیل الدین عبدالله ابن احمد ایجی]]، «سید حسینی» (م ۸۸۳ق)<ref>درج الدرر.</ref>؛
#[[محمد سنوسی تلمسانی]] (م ۸۹۵ ق)<ref>تلمسانی، شرح صحیح مسلم.</ref>؛
#[[فضل الله بن روزبهان بن فضل الله خنجی شافعی]]<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۳۲.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۱.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن دهم (۱۳ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[جلال الدین سیوطی]] (م ۹۱۱ق)<ref>سیوطی، تاریخ الخلفاء؛ الدر المنثور.</ref>؛
#[[علی بن عبدالله سمهودی شافعی]] (م ۹۱۱ق)<ref>سمهودی، جواهر العقدین.</ref>؛
#[[احمد بن محمد قسطلانی شافعی]] (م ۹۲۳ ق)<ref>قسطلانی، مواهب اللدنیه.</ref>؛
#[[سید عبدالوهاب بن محمد حسینی بخاری]] (م ۹۳۲ق)<ref>بخاری، تفسیر الانوری.</ref>؛
#[[ابن دییع شافعی]] (۸۶۶-۹۴۴ ق)<ref>ابن الدیبع، تیسیر الوصول.</ref>؛
#[[شهاب الدین احمد بن محمد بن علی بن حجر عسقلانی]] (۹۰۹-۹۷۴ق)<ref>عسقلانی، الصواعق المحرقه، ص۲۵.</ref>؛
#[[علی بن حسام الدین قرشی هندی]] (م ۹۷۵ ق)<ref>متقی هندی، کنزالعمال، ج۶، ص۱۵۴.</ref>؛
#[[محمد بن احمد شربینی]] (م ۹۷۷ق)<ref>شربینی، السراج المنیر، ج۴، ص۳۶۴.</ref>؛
#[[ضیاءالدین ابو محمد وتری شافعی]] (م حدود ۹۸۰ق)<ref>وتری شافعی، روضه الناظرین، ص۲.</ref>؛
#[[جمال الدین محمد طاهر فتنی]] (م ۹۸۶ ق)<ref>ملک المحدثین، مجمع بحارالانوار.</ref>؛
#[[میرزا مخدوم بن عبدالباقی]] (م حدود ۹۹۵ق)<ref>نواقض الروافض.</ref>؛
#[[شیخ عبدالرحمان صفوری شافعی]]<ref>صفوری، نزهه المجالس، ج۲، ص۲۴۲.</ref>؛
#[[عطاء الله بن فضل الله حسینی شیرازی]] (م ۱۰۰۰ق)<ref>حسینی، الاربعین.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۲.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن یازدهم (۱۲ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[علی بن سلطان محمد هروی قاری]] (م ۱۰۱۴ق)<ref>قاری، شرح المشکاه.</ref>؛
#[[ابوالعباس احمد چلبی قرمانی]]، «ابن سنان» (م ۱۰۱۹ ق)<ref>چلبی، اخبار الدول، ص۱۰۲.</ref>؛
#[[زین الدین عبدالرؤوف مناوی شافعی]] (م ۱۰۳۱ ق)<ref>مناوی، کنوزالحقائق، ص۱۴۷.</ref>؛
#[[شیخ بن عبدالله عیدروس یمنی]] (۹۳۳-۱۰۴۱ق)<ref>عیدروس، العقد النبوی.  </ref>؛
#[[محمود بن محمد بن علی شیخانی قادری مدنی]]<ref>قادری مدنی، الصراط السوی.</ref>؛
#[[علی بن ابراهیم حلبی]] (م ۱۰۴۴ ق)<ref>انسان العیون فی سیره الامین و المأمون]] (السیره الحلبیه)، ج۳، ص۳۰۱.</ref>؛
#[[احمد بن فضل بن محمد باکثیر مکی شافعی]] (م ۱۰۴۷ ق)<ref>باکثیر مکی، وسیله المال.</ref>؛
#[[حسین بن امام المنصور بالله یمنی]] (م ۱۰۵۰ق)<ref>یمنی، هدایه العقول.</ref>؛
#[[شیخ احمد قاضی القضاه]]، «شهاب الدین خفاجی» (م ۱۰۶۹ ق)<ref>خفاجی، نسیم الریاض، ج۳، ص۴۵۶.</ref>؛
#[[عبدالحق بخاری دهلوی]] (م ۱۰۵۲ق)<ref>دهلوی، شرح المشکاه.</ref>؛
#[[محمد بن محمد مصری]]<ref>مصری، الدرر العوال بحل الفاظ بدء المال.</ref>؛
#[[محمد بن صفی الدین جعفر]]، «محبوب العالم»<ref>محبوب العالم، تفسیر شاهی.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۲.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن دوازدهم (۱۳ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[سید محمد بن عبدالرسول شافعی]] (۱۰۴۰-۱۱۰۳ق)<ref>سهارنپوری، مرافض الروافض.</ref>؛
#[[ابراهیم بن مرعی مالکی شبرخیتی]] (م ۱۱۰۶ق)<ref>شبرخیتی، الفتوحات الوهبیه.</ref>؛
#[[ضیاء الدین صالح بن مهدی مقبلی]] (۱۰۴۷-۱۱۰۸ق)<ref>مقبلی، الابحاث المسدده.</ref>؛
#[[ابراهیم بن محمد حنفی حرانی، ابن حمزه]] (م ۱۱۲۰ق)<ref>ابن حمزه، البیان والتعریف.</ref>؛
#[[ابوعبدالله محمد بن عبدالباقی زرقانی]] (۱۰۵۵-۱۱۲۲ق)<ref>زرقانی، شرح المواهب اللدنیه، ج۷، ص۱۳؛ الضیاء المقدسی.</ref>؛
#[[حسام الدین بن محمد بایزید سهارنپوری]]<ref>سهارنپوری، مرافض الروافض.</ref>؛
#[[میرزا محمد بن معتمد خان بدخشانی]]<ref>بدخشانی، مفتاح النجاح؛ نزل الابرار.</ref>؛
#[[محمد صدر العالم]]<ref>صدر العالم، معارج العلی، ج۱، ص۲۲۹-۲۳۲.</ref>؛
#[[حامد بن علی حنفی دمشقی]]، «عمادی» (م ۱۱۷۱ ق)<ref>عمادی، الصلاه الفاخره بالاحادیث المتواتره.</ref>؛
#[[عبدالعزیز ابو ولی الله احمد بن عبدالرحیم عمری دهلوی]] (م ۱۱۷۶ق)<ref>عمری دهلوی، قره العین؛ ازاله الخفاء.</ref>؛
#[[شمس الدین محمد بن سالم حفنی مصری شافعی]] (۱۱۰۱-۱۱۸۱ق)<ref>حاشیه الجامع الصغیر.</ref>؛
#[[محمد بن اسماعیل یمانی صنعانی]] (م ۱۱۸۲ق)<ref>یمانی، الندیه.</ref>؛
#[[شهاب الدین احمد حفظی شافعی]]<ref>حفظی، ذخیره الاعمال.</ref>؛<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۳.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن سیزدهم (۱۳ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[ابوفیض محمد بن محمد مرتضی حسینی زبیدی حنفی]] (م ۱۲۰۵ق)<ref>زبیدی، تاج العروس، ج۱۰، ص۳۹۹.</ref>؛
#[[ابو عرفان محمد بن علی صبان]] (م ۱۲۰۶ق)<ref>ابن صبان، اسعاف الراغبین.</ref>؛
#[[رشیدالدین خان دهلوی]]<ref>دهلوی، الفتح المبین، ج۱، ص۲۳۸.</ref>؛
#[[مهدی علی خان هندی عظیم آبادی]]<ref>سید عبدالعزیز طباطبایی، الغدیر فی التراث الاسلامی، ص۱۴۷.</ref>؛
#[[قاضی محمد شوکانی صنعانی]] (۱۱۷۳-۱۲۵۰ق)<ref>شوکانی، فتح القدیر.</ref>؛
#[[مولوی محمد مبین لکهنوی]] (م ۱۲۲۵ ق)<ref>لکهنوی، وسیله النجاه، ج۱، ص۲۳۹.</ref>؛
#[[مولوی محمد سالم بخاری دهلوی]] (زنده ۱۲۵۹ق)<ref>دهلوی، اصول الایمان.</ref>؛
#[[شهاب الدین ابو الثناء سید محمود بن عبدالله حسینی آلوسی بغدادی]] (۱۲۱۷-۱۲۷۰ق)<ref>آلوسی، تفسیر روح المعانی، ج۲، ص۳۵۰.</ref>؛
#[[مولوی ولی الله لکهنوی]] (م) ۱۲۷۰ق)<ref>لکهنوی، مرآه المؤمنین، ج۱، ص۲۴۴ - ۲۴۰.</ref>؛
#[[سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی]]، «خواجه کلان» (م ۱۲۷۰ق)<ref>قندوزی، ینابیع الموده، ص۴۰.</ref>؛
#[[محمد بن درویش حوت بیروتی]] (م ۱۲۷۶ ق)<ref>ابن جزری، اسنی المطالب.</ref>؛
#[[سید احمد بن مصطفی قادین خانی]]<ref>قادین خانی، هدایه المرتاب.</ref>؛
#[[مولوی حیدر علی فیض آبادی]] (م ۱۲۹۹ق)<ref>فیض آبادی، منتهی الکمال.</ref>؛  <ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]] ص ۳۱۴.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
===قرن چهاردهم (۲۰ نفر)===
{{فهرست اثر}}
#[[سید احمد بن زینی بن احمد دحلان مکی]] (۱۲۳۲-۱۳۰۴ق)<ref>زینی دحلان، نفخات الرحمان.</ref>؛
#[[یوسف نبهانی بیروتی]]<ref>نبهانی، منتخب الصحیحین.</ref>؛
#[[سید مؤمن بن حسن مؤمن شبلنجی]] (زنده ۱۳۲۲ق)<ref>شبلنجی، نورالابصار.</ref>؛
#[[محمد عبده بن حسن خیرالله مصری]] (م ۱۳۲۳ق)<ref>مشاهیرالشرف، ج۱، ص۳۰۰.</ref>؛
#[[سید عبدالحمید بن سید محمد آلوسی]] (۱۲۳۲-۱۳۲۴ق)<ref>آلوسی، نثر اللآلی، ص۱۶۶ و ۱۷۰ و ۱۷۲.</ref>؛
#[[محمد بن حبیب الله یوسفی]] (م ۱۳۶۳ق)<ref>گنجی، کفایه الطالب، ص۲۸.</ref>؛
#[[محمد بهلول بهجت افندی شافعی]]<ref>بهجت افندی، تاریخ آل محمد.</ref>؛
#[[عبدالمسیح انطاکی مصری]]<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۴۹.</ref>؛
#[[احمد فرید رفاعی]]<ref>حموی، معجم الادباء، ج۱۴، ص۴۸.</ref>؛
#[[احمد زکی عدوی]]<ref>عدوی، تعلیقات الاغانی، ج۷، ص۳۶۳.</ref>؛
#[[احمد نسیم مصری]]<ref>دیوان مهیار، ج۳، ص۱۸۲.</ref>؛
#[[حسین علی اعظمی بغدادی]]<ref>کتاب الامام امیرالمؤمنین{{ع}}.</ref>؛
#[[سید علی جلال الدین حسینی]]<ref>کتاب الحسین، ج۱، ص۱۳۲.</ref>؛
#[[محمد محمود رافعی مصری]]<ref>شرح الهاشمیات، ص۸۱.</ref>؛
#[[محمد شاکر خیاط نابلسی از هری مصری]]<ref>شرح الهاشمیات، ص۸۱.</ref>؛
#[[عبد الفتاح عبدالمقصود مصری]]<ref>عبد الفتاح، عبقریه الامام علی{{ع}}، ج۱، ص۵۶.</ref>؛
#[[شیخ محمد سعید دحدوح]]<ref>در نامه‌ای به مرحوم علامه مظفر.</ref>؛
#[[صفا خلوصی]]<ref>در نامه‌ای به مرحوم علامه امینی.</ref>؛
#[[شهاب الدین احمد بن محمد بن صدیق]]<ref>شهاب الدین، تشنیف الآذان، ص۷۷ .</ref>؛
#[[شیخ محمد تیسیر دمشقی]]<ref>سید عبدالعزیز طباطبایی، الغدیر فی التراث الاسلامی، ص۱۷۸.</ref>.<ref>[[محمد دشتی|دشتی، محمد]]، [[سندشناسی غدیر (مقاله)| مقاله «سندشناسی غدیر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۸]]، ص ۳۱۵.</ref>
{{پایان فهرست اثر}}
{{پایان فهرست اثر}}


خط ۴۵۶: خط ۶۷۰:
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده:راویان غدیر]]
[[رده:حدیث غدیر]]
[[رده:راویان غدیر]]
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]
۱۲۹٬۵۶۶

ویرایش