←تفاوت استغفار و توبه
(←مقدمه) |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
مفهوم [[آمرزش خواهی]] ۶۸ بار در [[قرآن]] آمده است: ۴۳ مورد از آن در هیئتهای گوناگون باب استفعال، ۱۷ مورد در قالب «إغفر»، سه مورد به صیغه «یغفر»، دو مورد «تغفر» و یک بار بهصورت «مغفرة» به کار رفته است.<ref>المعجم المفهرس، ص۶۳۴، «غفر».</ref> در دو [[آیه]] نیز [[فرمان]] [[استغفار]] با واژه «حِطَّة» آمده و نقل شده است که [[خداوند]] به [[بنی اسرائیل]] فرمان استغفار داد تا مشمول [[مغفرت الهی]] قرار گیرند. {{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که گفتیم: بدین شهر در آیید و از (نعمتهای) آن از هر جا که خواستید فراوان بخورید و با فروتنی از دروازه وارد شوید و بگویید: از لغزش ما بگذر! تا از لغزشهای شما درگذریم، و به زودی (پاداش) نکوکاران را میافزاییم» سوره بقره، آیه ۵۸.</ref>، {{متن قرآن|وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا حِطَّةٌ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که به ایشان گفته شد: در این شهر (بیت المقدس) جای گیرید و از هر جای آن خواستید بخورید و بگویید: «از لغزش ما بگذر!» و از این دروازه، سجدهکنان (به شهر) در آیید تا گناهانتان را بیامرزیم، به زودی بر (پاداش) نیکوکاران میافزاییم» سوره اعراف، آیه ۱۶۱.</ref> واژه استغفار به معنای درخواست [[مغفرت]]<ref>شمس العلوم، ج ۸، ص۴۹۸۲.</ref> از ریشه «غ ـ ف ـ ر» در لغت به معنای [[پوشش]] است،<ref>لسانالعرب، ج ۱۰، ص۹۱؛ النهایه، ج ۳، ص۳۷۳، «غفر».</ref> چنان که گفته میشود: {{عربی|"اصبغ ثوبك بالسواد فهوأغفر لوسخه"}} «لباست را رنگ سیاه کن تا در برابر چرک پوشانندهتر باشد».<ref>مفردات، ص۶۰۹، «غفر».</ref> به کلاهخود نیز از آن جهت که سر را از آسیبها میپوشاند، «مِغفَر» میگویند<ref>لسان العرب، ج ۱۰، ص۹۱.</ref> و پارچهای را که بهصورت آستر، یک سوی [[لباس]] را پوشش میدهد، «غَفَر» مینامند.<ref>النهایه، ج ۳، ص۳۷۴.</ref> [[استغفار]] در اصطلاح، به معنای درخواست زبانی یا عملی <ref>مفردات، ص۶۰۹.</ref> [[آمرزش]]<ref>کشف الاسرار، ج ۲، ص۴۶.</ref> و پوشش [[گناه]]<ref>التحریرو التنویر، ج ۴، ص۹۲.</ref> از پیشگاه خداوند، و [[هدف]] از آن درخواست مصونیّت از آثار بد گناه و [[عذاب الهی]] است.<ref>مفردات، ص۶۰۹.</ref> کیفیّت پوشاندن گناه از بحث استغفار خارج است و از جمله [[افعال الهی]] به شمار میرود و از آن تحت عناوین [[غفران]]، [[عفو]]، [[تکفیر]] [[سیّئه]] و تبدیل آن به [[حسنه]] بحث میشود. برخی، واژه استغفار در آیاتی از قرآن را به [[ایمان]]،<ref>الکشاف، ج ۲، ص۴۰۲.</ref> [[اسلام]] <ref>التفسیرالکبیر، ج ۱۵، ص۱۵۸.</ref> یا گزاردن [[نماز]]<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۷۱۴.</ref> [[تفسیر]] کردهاند که به مصادیق استغفار در [[مقام عمل]] اشاره دارند. در [[شریعت اسلامی]]، استغفار بهصورت [[بهترین عبادت]] و [[دعا]] مطرح، و فراوانی انجام دادن آن توصیه شده و شاخصترین تعبیر از آن، با جمله «استغفر [[الله]]» است.<ref>البرهان، ج ۵، ص۶۴ ـ ۶۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۳۸.</ref> | مفهوم [[آمرزش خواهی]] ۶۸ بار در [[قرآن]] آمده است: ۴۳ مورد از آن در هیئتهای گوناگون باب استفعال، ۱۷ مورد در قالب «إغفر»، سه مورد به صیغه «یغفر»، دو مورد «تغفر» و یک بار بهصورت «مغفرة» به کار رفته است.<ref>المعجم المفهرس، ص۶۳۴، «غفر».</ref> در دو [[آیه]] نیز [[فرمان]] [[استغفار]] با واژه «حِطَّة» آمده و نقل شده است که [[خداوند]] به [[بنی اسرائیل]] فرمان استغفار داد تا مشمول [[مغفرت الهی]] قرار گیرند. {{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که گفتیم: بدین شهر در آیید و از (نعمتهای) آن از هر جا که خواستید فراوان بخورید و با فروتنی از دروازه وارد شوید و بگویید: از لغزش ما بگذر! تا از لغزشهای شما درگذریم، و به زودی (پاداش) نکوکاران را میافزاییم» سوره بقره، آیه ۵۸.</ref>، {{متن قرآن|وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا حِطَّةٌ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که به ایشان گفته شد: در این شهر (بیت المقدس) جای گیرید و از هر جای آن خواستید بخورید و بگویید: «از لغزش ما بگذر!» و از این دروازه، سجدهکنان (به شهر) در آیید تا گناهانتان را بیامرزیم، به زودی بر (پاداش) نیکوکاران میافزاییم» سوره اعراف، آیه ۱۶۱.</ref> واژه استغفار به معنای درخواست [[مغفرت]]<ref>شمس العلوم، ج ۸، ص۴۹۸۲.</ref> از ریشه «غ ـ ف ـ ر» در لغت به معنای [[پوشش]] است،<ref>لسانالعرب، ج ۱۰، ص۹۱؛ النهایه، ج ۳، ص۳۷۳، «غفر».</ref> چنان که گفته میشود: {{عربی|"اصبغ ثوبك بالسواد فهوأغفر لوسخه"}} «لباست را رنگ سیاه کن تا در برابر چرک پوشانندهتر باشد».<ref>مفردات، ص۶۰۹، «غفر».</ref> به کلاهخود نیز از آن جهت که سر را از آسیبها میپوشاند، «مِغفَر» میگویند<ref>لسان العرب، ج ۱۰، ص۹۱.</ref> و پارچهای را که بهصورت آستر، یک سوی [[لباس]] را پوشش میدهد، «غَفَر» مینامند.<ref>النهایه، ج ۳، ص۳۷۴.</ref> [[استغفار]] در اصطلاح، به معنای درخواست زبانی یا عملی <ref>مفردات، ص۶۰۹.</ref> [[آمرزش]]<ref>کشف الاسرار، ج ۲، ص۴۶.</ref> و پوشش [[گناه]]<ref>التحریرو التنویر، ج ۴، ص۹۲.</ref> از پیشگاه خداوند، و [[هدف]] از آن درخواست مصونیّت از آثار بد گناه و [[عذاب الهی]] است.<ref>مفردات، ص۶۰۹.</ref> کیفیّت پوشاندن گناه از بحث استغفار خارج است و از جمله [[افعال الهی]] به شمار میرود و از آن تحت عناوین [[غفران]]، [[عفو]]، [[تکفیر]] [[سیّئه]] و تبدیل آن به [[حسنه]] بحث میشود. برخی، واژه استغفار در آیاتی از قرآن را به [[ایمان]]،<ref>الکشاف، ج ۲، ص۴۰۲.</ref> [[اسلام]] <ref>التفسیرالکبیر، ج ۱۵، ص۱۵۸.</ref> یا گزاردن [[نماز]]<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۷۱۴.</ref> [[تفسیر]] کردهاند که به مصادیق استغفار در [[مقام عمل]] اشاره دارند. در [[شریعت اسلامی]]، استغفار بهصورت [[بهترین عبادت]] و [[دعا]] مطرح، و فراوانی انجام دادن آن توصیه شده و شاخصترین تعبیر از آن، با جمله «استغفر [[الله]]» است.<ref>البرهان، ج ۵، ص۶۴ ـ ۶۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۳۸.</ref> | ||
==تفاوت استغفار و توبه== | ==تفاوت [[استغفار]] و [[توبه]]== | ||
فرمان توبه | [[فرمان]] [[توبه]] پس از امر به استغفار در [[آیات]] {{متن قرآن|وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ}}<ref>«و اینکه از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به پیشگاه او توبه کنید تا شما را تا زمانی معیّن از بهرهای نیکو بهرهمند سازد و به هر کس که سزاوار بخششی است، بخشش شایسته او را عطا کند و اگر روی گردانید من به راستی از عذاب روزی بزرگ بر شما بیم دارم» سوره هود، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ}}<ref>«و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و آنگاه به سوی او توبه آورید تا از آسمان بر شما بارانی یکریز فرستد و شما را نیرو بر نیرو بیفزاید و گناهکارانه رو مگردانید» سوره هود، آیه ۵۲.</ref>، {{متن قرآن|وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ}}<ref>«و از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به درگاه او توبه کنید، بیگمان پروردگار من بخشایندهای دوستدار است» سوره هود، آیه ۹۰.</ref> به دو دلیل، نشان دهنده مغایرت مفهوم استغفار و توبه است: | ||
#عطف توبه بر استغفار با کلمه «ثمّ» که فاصله و ترتیب را میرساند. | |||
#اصل در [[کلام]] هر گویندهای تأسیس و [[اراده]] معنای جدید است. | |||
درباره مغایرت استغفار با توبه، وجوهی گفته شده که میتوان آنها را در دو وجه خلاصه کرد: | درباره مغایرت استغفار با توبه، وجوهی گفته شده که میتوان آنها را در دو وجه خلاصه کرد: | ||
#[[استغفار]]، [[آمرزش خواهی]] از [[گناهان]] برای پیراستن [[روح]] از آلودگیها و نابودی [[باورها]] و اعمالی، مانند [[شرک]] و [[معصیت]] است و توبه، اقدام برای [[آراستن]] [[روح]] به [[صفات پسندیده]]، مانند [[توحید]] و [[ایمان]] و [[امتثال]] فرمانهای [[الهی]] است، در نتیجه استغفار، [[طلب آمرزش]]؛ ولی توبه [[بازگشت به خدا]] در [[مقام عمل]] است.<ref>جامعالبیان، مج ۷، ج ۱۱، ص۲۳۴؛ المیزان، ج ۱۰، ص۱۴۰ ـ ۱۴۱؛ فی ظلال القرآن، ج ۴، ص۱۸۵۳.</ref>. | |||
#منظور از استغفار، درخواست [[آمرزش]] از گناهان پیشین، و مقصود از توبه، [[پشیمانی]] و بازگشت به خدا درباره گناهانی است که امکان دارد در [[آینده]] واقع شود.<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۷، ص۱۸۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۹، ص۵؛ اطیب البیان، ج ۷، ص۶.</ref> | |||
با توجّه به تفاوت معنای توبه و استغفار، توبه بهصورت مکمّل استغفار در جهت رسیدن به [[هدف]] آن، یعنی آمرزش مطرح است.<ref>مجمعالبیان، ج ۵، ص۲۱۴.</ref> عدهای در تفاوت میان استغفار و توبه به تفاوت متعلّق آن دو اشاره کرده و استغفار را به گناهان کوچک، و توبه را به [[گناهان بزرگ]] مربوط دانستهاند.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۹، ص۵.</ref> در یک [[آیه]]، استغفار پس از توبه آمده و برآن عطف شده است: {{متن قرآن|أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ}}<ref>«بنابراین آیا به سوی خداوند باز نمیگردند و از او آمرزش نمیخواهند؟ در حالی که خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۷۴.</ref>؛ امّا چون عطف در این آیه با «واو» که برای جمع است صورت پذیرفته، با مغایرت استغفار و توبه منافاتی ندارد. برخی امر به توبه پس از استغفار را در آیات [[سوره هود]]، تأکید همان امر اوّل و «ثمّ» را به معنای واو دانستهاند.<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۳۱۴؛ تفسیر قرطبی، ج ۹، ص۴.</ref> برخی نیز معتقدند چنانچه در موردی [[استغفار]] به [[تنهایی]] به کار رفته باشد، معنای [[توبه]] را نیز دربردارد.<ref>مدارج السالکین، ج ۱، ص۳۳۴ ـ ۳۳۵.</ref> | |||
==اهمیت استغفار== | ==اهمیت استغفار== | ||