بنی سعد بن مالک: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[نسب]] [[بنی سعد]]==

این [[طایفه]] در شمار [[قبایل قحطانی]]<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۸۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۵۱۹.</ref> و از شاخه‌های [[قبیله]] بزرگ [[نخع]] است که نسب از [[سعد بن مالک]] بن نخع می‌‌برند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۸۹؛ ابن حزم؛ جمهرة انساب العرب، ص۴۱۴.</ref>. سعد، دارای [[فرزندان]] بسیار بود. وی از همسرش «ریطه بنت وائل بن ناجیة بن جماهر بن اشعر» از [[قبیله اشعر]] دارای فرزندانی به اسامی: قیس، [[صهبان]]، [[وهبیل]]، [[عامر]] و عبدالله درج و از [[همسر]] دیگر خود از [[قبیله بنی تمیم]] به نام «ماویة بنت دارم بن مالک بن حنظلة بن مالک بن زید مناة بن تمیم،» صاحب پسرانی به اسامی جذیمه، [[حارثه]] و جسر شد که هر یک از این پسران، سر شاخه [[طوایف]] بزرگی به همین نام شدند و تیره‌های [[بنی قیس]]، بنی صهبان، [[بنی وهبیل]]، [[بنی عامر]]، [[بنی جذیمه]]، [[بنی حارثه]] و [[بنی جسر]] را شکل دادند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۸۹ - ۲۹۵؛ ابن حزم؛ جمهرة انساب العرب، ص۴۱۴.</ref>. ضمن این که از هر یک از این سرشاخه‌ها، تیره‌ها و شاخه‌های کوچکتری پدید آمد که از معروف‌ترین آنان می‌‌توان از: بنی کعب بن قیس<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۸۹.</ref>، بنی عِدّاء<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۰.</ref>، بنی عامر بن جسر<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۲.</ref>، بنی [[کلیب]] و بنی [[نهار]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۲.</ref> یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

از مساکن اختصاصی بنی سعد بن مالک در منابع، سخنی گفته نشده است، اما به نظر می‌‌رسد، آنان نیز همچون قبیله مادری‌شان نخع، در [[سرزمین یمن]] و به طور مشخص در مناطق بین [[نجران]] تا [[صنعا]] [[منزل]] و مأوا داشته‌اند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۷۶ - ۱۷۸؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج۱، ص۲۰۲.</ref>. با [[توسعه]] تدریجی سکونتگاه [[بنی نخع]] و [[طوایف]] آن تا جنوب شرقی [[بیضاء]]، به احتمال جمعی از آنان هم بمانند دیگر [[اقوام]] [[نخعی]]، در دره‌های «مران»، «کَبران»، «نزعه»، «حَجُومه»، «مَلاحه»، «التیبب» و «صَحب»<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۷۶ - ۱۷۸و۱۸۹.</ref> و اطراف مناطق [[نجران]] در [[یمن]] ساکن شدند<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. پس از [[اسلام]] و در طی [[فتوحات اسلامی]]، جمعی از ایشان با کوچیدن از یمن، مناطق مختلف از جمله [[عراق]] به ویژه [[شهر کوفه]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۲۵۹ - ۲۶۶؛ ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۸۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۲۷۹، ۳۴۳، ۳۶۲.</ref>. طوایف و شاخه‌های بزرگ بنی سعد بن مالک، هر یک، در این [[شهر]]، مسجدی مختص به خود داشتند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۸۹.</ref>. این حضور را تا به امروز، از سوی برخی از [[فرزندان]] [[بنی سعد]]، بخصوص از سوی احفاد مالک بن اشتر، در این شهر و مناطق اطراف آن [[حفظ]] شده است<ref>علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰ ص۱۱.</ref>. بعد از [[قتل]] [[ابراهیم بن مالک اشتر]]، پسرش [[خولان]]، و سپس حمدان بن خولان به [[ریاست]] [[قوم]] خود دست یافتند. در پی وقایع و دگرگونی‌های به وجود آمده در [[زمان]] حمدان، [[نخعی‌ها]] متفرق شدند و جمعی از ایشان به [[حجاز]] و برخی به یمن بازگشتند. [[جمعیت]] بسیار اندکی از ایشان هم، - که ابوالنجم بن حمدان از جمله آنان بود، - در اطراف [[کوفه]] باقی ماندند<ref>علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰ ص۱۱.</ref>. [[سکونت]] آنان در این منطقه ادامه داشت تا این که پس از بازسازی و رونق گرفتن حله به‌دست مزیدیان و تبدیل آن به محلی برای اقامت [[علما]] و [[صلحا]]، برخی از فرزندان [[مالک اشتر]] که عالم بزرگ [[شیعه]]، ورّام بن ابو فراس بن عیسی بن ابوالنجم بن حمدان بن خولان بن ابراهیم بن مالک اشتر از جمله آنان بودند، به این [[شهر]] کوچ کردند<ref>علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰ ص۱۱ - ۱۲.</ref>. امروزه قبایلی در [[عراق]] و [[شام]] و [[ایران]] با نام [[بنی مالک]] و بنی ابراهیم وجود دارند که مدعی‌اند [[نسب]] شان به [[مالک اشتر]] [[نخعی]] می‌‌رسد که از جمله آنان می‌‌توان به [[طایفه]] معروف «[[آل علی]]» که در نواحی شام و بخشی از حله ساکنند<ref>عباس العزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۵۱؛ علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۱.</ref>، [[قبیله]] «بنی زریج» ([[بنی زریق]]) در اطراف [[سماوه]]<ref>عباس العزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۵۱؛ علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۲.</ref>، [[عشیره]] «[[آل]] بدران» که در حومه [[بصره]]، در شهری از توابع «القرنه» و نیز در منطقه «ابوالخصیب» در ناحیه «الهارثه» و در روستای الجبیله - یکی از آبادی‌های الهارثه - ساکنند<ref>عباس العزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۵۱؛ علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۲.</ref>، اشاره کرد. [[بیت]] [[کاشف الغطاء]]، آل شیخ [[راضی]] و آل الخضری - که [[خاندان]] کاشف الغطاء از این طایفه هستند - هم، از دیگر طوایفی‌اند که به مالک بن اشتر منسوب‌اند<ref>عباس العزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۵۱؛ علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۲.</ref>. ضمن این که پس از [[شکست]] [[شورش یزید بن مهلب]] در [[سال ۱۰۲ هجری]]، بسیاری از نخعی‌های همپیمان [[آل مهلب]] - که جمعی از [[مردم]] طایفه [[بنی جذیمه]] و [[فرزندان]] مالک اشتر هم از جمله آنان بودند، - از [[بیم]] [[انتقام]] [[دولت اموی]] به ایران و [[هند]] گریختند<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۸، ص۲۳۱. نیز ر. ک. علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۶.</ref>. در برخی از منابع، به نام بعضی از [[دانشمندان]] خاندان مالک اشتر ساکن در ایران که احتمالاً از بازماندگان همان نخعی‌های فراری بودند<ref>«ابو المشهور معروف بن محمد بن معروف بن فیض بن ایوب بن اعین بن عدی بن عبیدالله بن ابراهیم بن مالک اشتر» از آن جمله است. وی واعظ زنجانی که در سال ۳۹۲ هجری در ری ساکن بوده، معرفی شده است. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۱۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۵۹، ص۳۵۱ - ۳۵۲.</ref> یا بزرگانی از این [[قوم]] که به [[زبان فارسی]] آثاری را [[خلق]] کرده‌اند<ref>شیخ محمد بن عبدالحسن بن الحسن قرمیسینی نجفی مشهور به جزائری در کتابش«فتوحات عباسی» که به زبان فارسی تألیف شده، در پایان آن، خود را از ذریه مالک اشتر معرفی کرده است. امین، اعیان الشیعه، ج۹، ص۳۷۹.</ref>، اشاره شده است. [[خاندان]] دیلمی [[قزوین]] هم که از خاندان‌های اصیل [[شیعی]] آن [[سرزمین]] بوده و بزرگانی همچون [[ملک]] محمود خان دیلمی [[وزیر]] [[یعقوب]] بیک آق قویونلو و دو فرزند او [[شاه]] [[میر]] ([[شاگرد]] شاه محمود نیریزی) و [[امیر]] بیک [[وزیران]] شاه اسماعیل اوّل صفوی از آن برخاسته‌اند، از دیگر ایرانیانی هستند که خود را از [[نسل]] [[مالک اشتر]] [[نخعی]] [[صحابی]] بزرگ و [[بزرگوار]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌دانسته‌اند. نسبت این خاندان به «دیلمه کوچه» از کوی‌های قزوین است که در کتاب ها با نام «محلّه دیلمیّه» یاد می‌شود<ref>سایت علمی پژوهشی مزارات ایران و جهان اسلام، مقاله فرزندان ابراهیم بن مالک اشتر و بقاع منسوب به آنان، محمد مهدی فقیه بحرالعلوم.</ref>. وقوع بقعه منسوب به [[امیر صالح بن محمد بن ابراهیم بن مالک اشتر نخعی]] در روستای کِیاب از بخش خلجستان [[قم]] هم، از دیگر قرائنی است که نشان از حضور برخی از [[فرزندان]] زادگان جذیمة بن سعد و مالک اشتر در این سرزمین دارد. علاوه بر آن، برخی گزارشات حکایت از کوچ خاندان‌هایی از نسل [[خولان]] بن ابراهیم به هویزه در [[خوزستان]] دارد. بازماندگان این [[خاندان‌ها]]، امروزه وبلاگ‌ها و سایت‌های اینترنتی دارند و به معرفی خاندان‌های خود می‌پردازند<ref>سایت علمی پژوهشی مزارات ایران و جهان اسلام، مقاله فرزندان ابراهیم بن مالک اشتر و بقاع منسوب به آنان، محمد مهدی فقیه بحرالعلوم</ref>. گذشته از [[عراق]] و [[شام]] و [[ایران]]، در برخی از منابع نیز، از حضور برخی از [[فرزندان]] خاندان ابراهیم بن اشتر به [[سرزمین]] [[اندلس]] - از جمله احمد بن حسن بن حارث بن عمرو بن جریر بن ابراهیم بن مالک اشتر - خبر داده شده است<ref>المقری التلمسانی، نفح الطیب من غصن الاندلس الرطیب، ج۳، ص۱۴۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

==[[ادیان]] [[جاهلی]] [[بنی سعد]]==

[[اخبار]] دقیقی از گرایشات [[دینی]] [[بنی سعد بن مالک]] در پیش از [[اسلام]] گزارش نشده است. اما آنچه مسلم است این است که آنان نیز چونان بسیاری دیگر از [[مردمان عرب]] در [[جاهلیت]] [[بت]] می‌پرستیدند. [[ابن‌کلبی]] از [[پرستش]] بتی به نام «[[یغوث]]» توسط [[قوم]] [[نخع]] و [[طوایف]] آن خبر داده است<ref>شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن،، ج۱۰، ص۱۴۱.</ref>. این گفته، با نامگذاری برخی از افراد [[طایفه]] از جمله یکی از [[فرزندان]] [[عداء بن حارث]]، به «عبدیغوث»<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۱.</ref>، [[تأیید]] می‌گردد. علاوه بر [[بت‌پرستی]]، گزارشاتی در دست است که از آشنایی برخی از مردم نخع با [[ادیان الهی]] در پیش از اسلام خبر می‌دهند. چندان که گفته شده که برخی از رؤسای این قبیله پیش از [[پذیرش اسلام]]، [[نصرانی]] بودند که [[قیس بن زرارة بن حارث]] از آن جمله‌اند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۱؛ جاحظ، البرصان و العرجان و العمیان و الحولان، ص۱۵۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

==[[بنی سعد]] و تعامل با [[رسول خدا]]{{صل}}==

==بنی سعد بن مالک و [[فتوحات اسلامی]]==

[[قانون]] قبیله گری، اقتضا می‌‌کرد که دیگر [[طوایف]] قبیله، جز در موارد نادر از بزرگ خود [[تبعیت]] کنند بخصوص آنکه در [[صدر اسلام]]، [[عصبیت]] قبیله‌ای همچنان بر شدت خود باقی مانده بود. از این رو حضور [[مذحج]] در وقایع و حوادث پیش آمده به معنای حضور این قبیله اعم از شاخه‌های [[فروتر]] آن از جمله مراد و [[زبید]] و... است. با این وصف، می‌‌توان چنین نتیجه گرفت که حضور مذحج در فتوحات اسلامی و نیز حوادث و جنگ‌های دوران أمیرالمؤمنین{{ع}} به منزله مشارکت [[قبیله مذحج]] با تمام [[طوایف]] خود از جمله [[بنی حارثة]] بن سعد در این رخدادها است هر چند نامی از [[قبیله]] [[بنی سعد]] یا دیگر [[قبایل]] همسو و هم ریشه در این حوادث ذکری به میان نیآمده باشد. در واقع نام شاخه‌های [[فروتر]] در بسیاری از وقایع و رخدادهای [[تاریخی]] در [[سایه]] بزرگ شاخه‌های بالاتر قبیله گم شده و جز در موارد اندک، نامی از آنان در صفحه [[تاریخ]] ذکر نشده است. از جمله این [[اخبار]] اندک، حضور [[مالک اشتر]] در [[فتوحات]] [[شام]] است. وی علاوه بر [[ریاست]] [[نخع]] در فتوحات، در [[فتح یرموک]] به [[سال ۱۳ هجری]] و برخی دیگر از [[فتوح]] شام مانند [[حلب]] که تحت [[فرماندهی]] [[ابوعبیده]] انجام گرفت، فرماندهی بخشی از [[سپاه]] را نیز عهده‌دار بود<ref>ابن‌اعثم، ترجمه الفتوح، ص۱۴۹ - ۱۵۲.</ref>. او در [[نبرد یرموک]] از ناحیه [[چشم زخم]] برداشت و از آن پس «اشتر» [[لقب]] گرفت<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ص۱۲۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۴۰۱.</ref>. [[فتح دمشق]] نیز از دیگر فتوحاتی است که حاکی از حضور [[نخعیان]] به فرماندهی مالک اشتر در [[فتوح اسلامی]] دارد<ref>واقدی، فتوح الشام، ص۱۵۰ - ۱۶۱؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۵۲ و ۴۴۱.</ref>. حضور در فتوحات [[ایران]] نیز، از دیگر مواقع حضور [[بنی جذیمة بن سعد]] در عرصه [[فتوحات اسلامی]] است. بر پایه گزارشاتی که از چگونگی وقوع [[نبرد قادسیه]] و حوادث پیرامونی آن، در دست است، [[عمر بن خطاب]] پس از فتح دمشق به سال ۱۳ هجری، طی نامه‌ای به سران سپاه خود در شام، از آنان خواست که خود را جهت [[نبرد با ایرانیان]] به سعد بن وقاص در [[عراق]] برسانند. بدین منظور سپاهی از نیروهای [[اسلام]] به فرماندهی [[هاشم بن عتبة بن ابی وقاص]] که بزرگانی همچون مالک اشتر و [[اشعث بن قیس]] از جمله آنان بودند، از شام به سوی عراق حرکت کردند تا در [[جنگ]] علیه [[ایرانیان]] شرکت کنند<ref>دینوری، اخبار الطول، ص۱۲۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۴۴۱ - ۴۴۰.</ref>. علاوه بر مالک، [[ارطاة بن کعب بن شراحیل]] و برخی از افراد [[طایفه]] [[بنی حارثة بن سعد]]، از دیگر [[فرزندان]] [[طایفه بنی سعد بن مالک بن نخع]] بودند که در [[فتوحات]] [[ایران]] و به طور مشخص [[جنگ قادسیه]] شرکت داشتند<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۸۰.</ref>. بر اساس برخی گزارشات، [[ارطاة بن کعب]] با لوائی که [[پیامبر]]{{صل}} در [[وفد]] وی و ارقم بن یزید به [[مدینه]]، در [[اختیار]] او قرار داده بود، در [[قادسیه]] شرکت کرد. او در این [[جنگ]] کشته شد؛ پس از [[مرگ]] او، برادرش [[درید]] یا زید [[لواء]] را به دست گرفت؛ تا این که وی نیز کشته شد و فردی به نام [[سیف بن حارث]]، از [[بنی جذیمة بن سعد]]، [[پرچم]] را به دست گرفت و همچنان آن را [[حفظ]] کرد تا این که با همان پرچم، وارد [[کوفه]] شد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۰؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۶، ص۴۲۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۱۸، ص۱۰۸.</ref>. ضمن این که برخی از [[اخبار]] نیز بر حضور [[عریر بن معاویة بن هند]] از تیره [[بنی‌قیس بن سعد]] در جنگ قادسیه و کشته شدن او در این [[نبرد]] حکایت دارند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

==[[بنی سعد]] و [[اعتراضات مردمی علیه عثمان]]==

==بنی [[سعد بن مالک]] و [[حمایت از حکومت علوی]]{{ع}}==

چنان که گفته شد، بسیاری از [[نخعیان]] و [[طوایف]] وابسته آن، [[اسلام]] خود را از علی{{ع}} گرفته بودند. پس از [[سریه علی]]{{ع}} در [[سال دهم بعثت]] بسیاری از نخعیان با اسلام آشنا شدند و گروهی از [[رجال]] [[نخع]] از جمله [[خاندان]] [[مالک اشتر]] [[نخعی]] به گرویدند<ref>واقدی، فتوح الشام، ص۶۲.</ref>. افراد و قبایلی که با [[حضور امام]] علی{{ع}} در [[یمن]] [[مسلمان]] شدند، عمدتاً دارای گرایشات [[شیعی]] بودند و در حوادث مرتبط با [[تاریخ]] [[تشیع]]، موضع [[همگرایی]] و [[همراهی]] داشتند؛ چراکه [[سریه علی]]{{ع}} به یمن ابعاد مختلفی داشت و از مهمترین ویژگی‌های آن نشر صحیح [[آموزه‌های وحیانی]] و عمل منطبق بر [[سنت رسول خدا]]{{صل}} و آشنایی یمنی‌ها با [[اسلام ناب]] بود. در نتیجه، تازه [[مسلمانان]] [[یمنی]] [[اسلام]] را همراه با [[محبت اهل بیت]]{{ع}} [[درک]] کرده، با [[منزلت]] و مرتبه [[اهل بیت]]{{ع}} آشنا شدند و همواره بر این [[محبت]] [[پایدار]] ماندند. شاید به واسطه همین امر بود که [[نخع]] به [[اهل]] رده روی [[خوشی]] نشان نداد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۵۴۰؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۶۶ - ۶۷.</ref> و همراه با [[نمایندگان]] [[رسول خدا]]{{صل}} در دفع فتنه‌های آن دوران مشارکت کرد. اسکان نخع در [[کوفه]] را هم می‌توان از دیگر زمینه‌های [[گرایش]] [[قبیله نخع]] و [[طوایف]] آن به تشیع و همراهی با آنان برشمرد. کوفه بواسطه مشارکت فعال ساکنانش در برخی [[تحولات اجتماعی]]، [[سیاسی]] و مذهبی همسو با گرایشات شیعی و استقبال از [[معارف اهل بیت]]{{ع}}، در همراهی با اهل بیت{{ع}} و [[نشر معارف]] ایشان نسبت به دیگر [[شهرها]] پیشقدم بود. با [[قتل عثمان]] و [[به خلافت رسیدن علی]]{{ع}} زمینه حضور فعال [[شیعیان]] و هواداران اهل بیت{{ع}} از جمله [[رجال]] شیعی نخع فراهم گردید. آنان در میادین مختلف، یاری‌رسان [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[حکومت]] نوپایش شدند که می‌‌توان آن را در ذیل دو محور اصلی حضور نظامی و [[کارگزاری]] [[نظام]] [[علوی]]{{ع}} بررسی کرد:

===[[بنی سعد]] و [[واقعه کربلا]]===

===[[بنی سعد]] و [[قیام حجر بن عدی]] (۵۱ [[هجری]])===

===نقش [[بنی سعد]] در [[قیام]] [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]]===

مختار پس از آغاز قیام خود در سال۶۶ [[هجری]]، ابراهیم بن اشتر را با نامه‌ای که ادعا می‌کرد از جانب [[محمد بن حنفیه]] آمده، با خود همراه نمود. ابراهیم طی نبردهای مکرر، [[والی عراق]] را مغلوب ساخت و زمینه تشکیل دولتی کوچک را برای مختار در [[کوفه]] و نواحی اطراف آن فراهم آورد. مختار بر اساس [[کتاب خدا]]، [[سنت]]، [[حمایت]] از [[اهل بیت]]{{ع}} و بیان وعده‌هایی، از [[مردم]] [[بیعت]] گرفت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۶، ص۱۳ - ۵۰.</ref>. ابراهیم بن اشتر در [[جنگی]] موسوم به «خازر» همراه با [[عبدالرحمن بن عبدالله]] [[نخعی]] [[فرمانده]] خیل (سواران) و [[طفیل]] بن [[لقیط]] نخعی<ref>پیش از آغاز جنگ و پس از رسیدن سپاه مختار به این منطقه هم، ابراهیم بن مالک اشتر، طفیل بن لقیط که مردی از طایفه وهبیل بن سعد و فردی شجاع و جنگاور بود را بر مقدمه سپاه خود گماشته بود و آماده جنگ با عبیدالله بن زیاد شده بود. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۶، ص۸۶ - ۹۲؛ مسکویه، تجارب الامم، ج۲، ص۱۹۲).</ref> فرمانده پیادگان [[سپاه مختار]]، ضمن [[شکست]] [[سپاه شام]]، موفق شد [[عبیدالله بن زیاد]] را به [[هلاکت]] برساند. پس از پایان [[نبرد]]، ابراهیم نیروهای خود را به ولایات اطراف اعزام نمود که در بین ایشان افرادی از [[قبیله نخع]] هم بودند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۶، ص۸۶ - ۹۲؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۲۶۱ - ۲۶۵.</ref>. [[نخعیان]] همچنین به [[فرماندهی]] [[ابراهیم بن مالک اشتر]] در دفع [[شورش]] [[عبیدالله بن حر جعفی]] همراه با دیگر [[قبایل]] [[کوفی]] کوشیدند<ref>دینوری، اخبار الطوال، ص۲۹۷ - ۳۰۰.</ref>.

در ایام [[حکومت]] [[خلفای عباسی]] برخی از [[رجال]] [[بنی حارثة بن سعد]]، با ایجاد رابطه صمیمانه‌ای با بعضی خلفای عباسی، از [[دوستان]] و [[همنشینان]] نزدیک برخی خلفای عباسی گردیدند که [[حجاج بن ارطاة بن ثور]] نمونه‌ای از این افراد بود. وی از [[راویان]] و اشراف بنام بنی حارثة بن سعد بود که طرح [[دوستی]] با [[منصور دوانیقی]] - دومین [[خلیفه عباسی]] - افکند و از همراهان و همنشینان نزدیک او گردید. منصور او را همراه پسرش [[مهدی]] کرده بود و او همواره با مهدی بود تا این که سرانجام در [[ری]] که [[مهدی عباسی]] در آن هنگام در آنجا ساکن بود، به [[روزگار]] منصور دوانیقی (۱۳۶ - ۱۵۸ [[هجری]]) درگذشت<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۴۲؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۲۶.</ref>. وی را همچنین از [[کارگزاران]] برخی [[خلفا]] در [[منصب قضاء]] [[شهر بصره]] دانسته‌اند<ref>المزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۴۲۴.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

بنی سعد بن مالک به عنوان یکی از شاخه‌های اصلی [[قبیله مذحج]]، خاستگاه بزرگان بسیاری بوده که از جمله ایشان می‌‌توان به شخصیت‌های بنامی چون: [[ارطاة بن کعب بن شراحیل]] از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} و از [[وفود]] کنندگان به [[مدینه]]<ref>ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۷۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۱۹۵.</ref>، [[زرارة بن قیس]] - از [[اصحاب]] و وفود کنندگان [[نخعی]] به مدینه - <ref>ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۵۱۸؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۲، ص۱۰۳.</ref>، [[ابراهیم بن یزید بن اسود]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۲۷۹؛ خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۲۶۵.</ref><ref>شیخ طوسی، ابراهیم بن یزید در شمار اصحاب امام علی{{ع}} و امام سجاد{{ع}} دانسته است. (شیخ طوسی، رجال، ص۵۷ و ۱۱۰).</ref> از اکابر [[تابعین]]<ref>زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۸۰.</ref> و از [[ائمه]] مشاهیر<ref>ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۲۵.</ref>، [[حجاج بن ارطاة بن ثور]] از [[راویان]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۴۲؛ ابن حزم؛ جمهرة انساب العرب، ص۴۱۵.</ref>، [[قضات]] و فقهای بزرگ [[شهر کوفه]]<ref>ابن حزم؛ جمهرة انساب العرب، ص۴۱۵.</ref>، [[مقداد بن سنان بن مالک]] از بزرگان این [[قوم]] و از شرکت کنندگان در [[جنگ صفّین]] در [[معیت]] علیّ بن أبی طالب{{ع}}<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۴.</ref>، أیوب بن سعنة بن یزید از شعرای [[عرب]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۴.</ref>، شریک بن عبدالله قاضی [[منصور دوانیقی]] و پسرش [[مهدی]] در [[کوفه]]<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۵۵ - ۳۵۶. ابن خلکان او را قاضی مهدی عباسی در کوفه معرفی کرده و آورده است که هادی عباسی پس از رسیدن به حکومت، او را از این سمت عزل کرده است. (ابن خلکان، وفیات الأعیان ج۲، ص۴۶۴).</ref>، [[حفص بن غیاث بن طلق محدث]] و قاضی [[هارون عباسی]] در بخش خاوری [[بغداد]] و سپس کوفه<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۶۲؛ نجاشی، رجال نجاشی، ص۱۳۴.</ref> و پسرش [[عمر بن حفص]] از [[محدثان]] [[ثقه]] [[اهل سنت]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۶، ص۱۰۳؛ العجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۴۰؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۴۱۵.</ref>، [[حمل بن معاویة بن مرداس بن صباح]] - از تک سواران [[نخع]] حاضر در [[صفین]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۴.</ref> و [[ثابت بن قیس]] یا همان [[مقنع بن حارث بن کلیب بن ربیعه]] - از اشراف این قوم و از مقربین درگاه [[معاویة بن ابوسفیان]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۲.</ref>، [[هند بن سنان بن عداء]] - از [[رجال]] معروف [[جاهلی]] [[بنی قیس]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۰.</ref>، [[هانی بن هوذة بن عبد یغوث بن عدّاء]] - از [[کارگزاران علی]]{{ع}} در [[کوفه]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۷۵.</ref>، [[عمروبن یزید بن هلال بن سعد بن عمروبن سلمی بن عامر]] - از شعرای معروف کوفه - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۳؛ مرزبانی، معجم الشعراء، ص۷۱؛ السید البراقی، تاریخ الکوفه، ص۴۹۶.</ref>، [[أشهب بن عمروبن کعب بن عوف بن عبداللّه بن عامر]] - از اشراف [[بنی جسر]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، ج۱، ص۲۷۹.</ref>، [[نباتة بن یزید]] - از بزرگان [[بنی عامر بن سعد]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، ج۲، ص۳۰۶.</ref>، [[عریر بن معاویة بن هند]] - از بزرگان [[بنی سعد]] و از کشته شدگان [[یوم]] [[قادسیه]] - <ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۰.</ref> و پسرش [[عبدالله بن عریر]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۹۰.</ref> اشاره کرد.

ضمن این که از سلاله بزرگ [[مالک اشتر]] هم علاوه بر نام بزرگ مالک اشتر و فرزند نامدارش ابراهیم و [[عبدالله بن حارث]]- [[برادر]] مالک اشتر - <ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۲۵۹ - ۲۶۶؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۷۶ - ۴۷۷.</ref>، می‌‌توان از [[نعمان بن إبراهیم نخعی]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۸، ص۳۳۶.؛ مسکویه، تجارب الامم، ج۲، ص۴۹۰.</ref> و برادرش [[مالک بن ابراهیم بن اشتر]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۶، ص۶۰۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۸، ص۳۳۶.</ref>، أبوالمشهور معروف بن محمد بن معروف بن فیض بن أیوب بن أعین بن عدی بن عبیدالله بن إبراهیم بن مالک أشتر نخعی واعظ زنجانی - [[محدث]] بزرگ [[قرن چهارم]] - <ref>خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۱۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۵۹، ص۳۵۱ - ۳۵۲.</ref>، احمد بن حسن بن حارث بن عمرو بن جریر بن ابراهیم بن مالک اشتر - از [[راویان حدیث]] در [[اندلس]] - <ref>المقری التلمسانی، نفح الطیب من غصن الاندلس الرطیب، ج۳، ص۱۴۳.</ref> و نیز، بزرگانی چون [[محمد بن مالک]] بن ابراهیم<ref>البحرانی، حلیة الأبرار،، ج‌۶، ص۱۸۸</ref>، جعفر بن محمد بن عبد الله بن قاسم بن إبراهیم بن مالک اشتر<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ص۴۰۷.</ref> هر دو از [[راویان]] و محدثان معروف [[شیعه]] و علمای [[شیعی]] شهیری همانند عالم بزرگ [[اسلام]] ورام بن حمدان بن عیسی بن أبونجم بن ورام بن حمدان بن خولان بن إبراهیم بن مالک بن حارث اشتر نخعی<ref>میرزای نوری، خاتمه مستدرک، ج۳، ص۲۱.</ref> و محمد بن عبد الحسن بن حسن قرمیسینی نجفی مشهور به جزائری مؤلف کتاب [[فتوحات]] [[عباسی]]<ref>امین، اعیان الشیعه، ج۹، ص۳۷۹.</ref> یاد کرد. از خاندان‌های عالم‌خیز این [[دودمان]] هم، می‌‌توان به [[خاندان]] [[کاشف الغطاء]]<ref>عباس العزاوی، عشائر العراق، ج۱، ص۳۵۱؛ علی کورانی، سلسلة القبائل العربیه فی العراق، ج۱۰، ص۱۲.</ref> و بزرگانی چون شیخ [[جعفر کاشف الغطاء]]<ref>زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۱۸۳.</ref>، شیخ [[هادی]] کاشف الغطاء<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج۲۴، ص۳۷.</ref>، احمد کاشف الغطاء<ref>زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۱۸۳.</ref> و... اشاره کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>