شکست در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

یکی از مباحث مطروح در [[فقه سیاسی]] و حوزۀ [[جهاد]] [[اسلامی]] بررسی علل [[شکست]] و یا پیروزی در جنگ و جهاد است. به طور معمول شکست نظامی به صورت‌های مختلفی اتفاق می‌افتد که با جمع‌بندی آن می‌توان به یک تعریف توصیفی از شکست نظامی رسید، عمده‌ترین اشکال نظامی را می‌توان در موارد ذیل خلاصه نمود:

یکی از [[دلایل]] شکست [[مسلمانان]] در [[جنگ احد]] همین عامل [[فروپاشی]] سازماندهی و قطع [[ارتباطات]] واحدهای رزمندۀ [[مسلمان]] بود که به دلیل [[عدم اطاعت]] از فرماندهی و ترک محل دیدبانی و رها کردن نقطۀ حساس، آسیب‌پذیری در جبهۀ مسلمانان به وجود آمد و [[سپاه مشرکان]] توانستند از آن گذرگاه از پشت سر مسلمانان، دست به [[حمله]] بزنند و سازماندهی [[سپاه اسلام]] را متلاشی کنند<ref>طبقات ابن سعد، ج۲، ص۱۵۰؛ مغازی واقدی، ج۳، ص۸۹۷؛ سیره ابن هشام، ج۴، ص۷۲.</ref>.

شیوۀ دفاعی [[ارتش]] [[هوازن]] و ثقیف در برابر [[سپاه]] [[منظم]] و مجهز ۱۲ هزار نفری [[اسلام]] که با استفاده از سه اصل دفاعی: [[استتار]]، محاصره و غافلگیری انجام گرفت، موجب شد تا به هنگام ورود سپاه اسلام به درّۀ گذرگاه حنین، جنگجویان هوازن و ثقیف که در کوه‌های اطراف موضع گرفته بودند با حملۀ ناگهانی، از هر طرف به سوی سپاه اسلام سرازیر شوند و با ایجاد [[رعب]] و [[وحشت]] [[انسجام]] واحدهای رزمندۀ اسلام را بر هم بریزند و [[آرایش]] نظامی آنان را دچار [[هرج و مرج]] سازند و برای مدتی هر چند کوتاه، [[سازماندهی]] آنان را متلاشی کنند.

[[اشغال سرزمین اسلامی]] [[اندلس]] در [[تاریخ]] گذشته و [[تصرف]] نظامی برخی از [[کشورهای اسلامی]] توسط قدرت‌های سلطه‌جو در دویست سال اخیر، نمونه‌هایی از این نوع شکست است؛<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۶۷.</ref>

هر چند شوروی سابق موفق شد پس از [[جنگ]] جهانی دوم از نظر فناوری نظامی مانند سلاح‌های اتمی، موشک‌های [[قاره]] پیمای چندپیکانه و ماهواره‌ها پا به پای رقیب خود [[آمریکا]] پیش رود، ولی عواملی چون طرح جنگ [[ستارگان]] و [[استراتژی]] ناتو، مبنی بر استقرار سیستم‌های تعرضی بازدارنده موجب گردید فاصلۀ فناورانۀ دو رقیب با به هم خوردن [[موازنه]] [[قدرت نظامی]] تا آنجا پیش برود که در عمل امکان بهره‌برداری به موقع از امکانات نظامی گسترده و فناوری اتمی پیشرفته از شوروی سابق سلب شود<ref>ابتکار دفاع استراتژیک آمریکا یا جنگ ستارگان، ص۱۰۶.</ref>.

از سوی دیگر معمولاً دکترین و راهبرد نظامی از [[ایدئولوژی]] نشأت می‌گیرد و به همین دلیل، بسیاری معتقدند که شکست شوروی سابق در واقع یک شکست [[ایدئولوژیک]] بود که سرانجام با ضعف‌هایی که در [[اقتصاد]] و [[سیاست]] به دنبال داشت، نتوانست [[پشتیبانی]] لازم را از دکترین و راهبرد نظامی خود به عمل آورد<ref>دام سلاح هسته‌ای و راه گریز از آن، ص۸۱ به بعد.</ref>.

گرچه این نوع شکست نظامی را که ناشی از دکترین و راهبرد متکی به ایدئولوژی است، در [[تاریخ]] تحولات نظامی [[اسلام]] نمی‌توان یافت و [[ایدئولوژی اسلام]] همواره عامل فتح و [[پیروزی]] برای [[مسلمانان]] بوده است، اما [[انحراف]] از این ایدئولوژی و دکترین نظامی اسلام ([[جهاد]]) در بسیاری از مقاطع تاریخ تحولات نظامی موجب شکست شده و جایگزین کردن هدف‌های مادی و [[انحرافی]] در خط‌مشی‌های [[جهادی]]، بارها برای مسلمانان شکست [[آفریده]] است؛<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۲۸.</ref>

هنگامی که این اصول جای خود را به [[تمایلات]] و کشش‌های مخالف آن بدهد فی المثل روحیۀ [[مقاومت]] و [[سخت‌کوشی]] جای خود را به [[رفاه‌طلبی]] بدهد و یا تلاش [[علمی]] در پیشبرد تحقیقات علمی جای خود را به [[لذت‌جویی]] بسپارد، [[کاخ]] پیروزی‌های متکی بر قامت رسای این اصول یکباره فرو خواهد ریخت و در [[حقیقت]] [[فروپاشی]] از درون اتفاق خواهد افتاد.

این روند منفی را در [[سرنوشت]] پیروزی‌های مبتنی بر [[تمدن]] و فناوری غرب، می‌توان [[پیش‌بینی]] کرد.