استعاذه در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←جستارهای وابسته
| خط ۱۰۹: | خط ۱۰۹: | ||
یادآور میشویم که یکی از مصادیق مستعاذٌ منه، خداوند است<ref>{{متن قرآن|وَعَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُوا۟ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّوٓا۟ أَن لَّا مَلْجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ}} «و نیز بر آن سه تن که (از رفتن به جنگ تبوک) واپس نهاده شدند تا آنگاه که زمین با همه فراخنایش بر آنان تنگ آمد و جانشان به لب رسید و دریافتند که پناهگاهی از خداوند جز به سوی خود او نیست؛ آنگاه (خداوند) بر ایشان بخشایش آورد تا توبه کنند که خداوند بسیار توب» سوره توبه، آیه ۱۱۸.</ref> که مراد از آن، [[پناه بردن]] از [[کیفر خدا]] به [[عفو]] او و از [[خشم خدا]] به رضای اوست.<ref>السنن الکبری، ج ۱، ص۴۵۲؛ بحارالانوار، ج ۸۳، ص۱۳۴؛ بیانالسعاده، ج ۱، ص۲۴.</ref>.<ref>[[محمد مرادی|مرادی، محمد]]، [[استعاذه - مرادی (مقاله)|مقاله «استعاذه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref> | یادآور میشویم که یکی از مصادیق مستعاذٌ منه، خداوند است<ref>{{متن قرآن|وَعَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُوا۟ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّوٓا۟ أَن لَّا مَلْجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ}} «و نیز بر آن سه تن که (از رفتن به جنگ تبوک) واپس نهاده شدند تا آنگاه که زمین با همه فراخنایش بر آنان تنگ آمد و جانشان به لب رسید و دریافتند که پناهگاهی از خداوند جز به سوی خود او نیست؛ آنگاه (خداوند) بر ایشان بخشایش آورد تا توبه کنند که خداوند بسیار توب» سوره توبه، آیه ۱۱۸.</ref> که مراد از آن، [[پناه بردن]] از [[کیفر خدا]] به [[عفو]] او و از [[خشم خدا]] به رضای اوست.<ref>السنن الکبری، ج ۱، ص۴۵۲؛ بحارالانوار، ج ۸۳، ص۱۳۴؛ بیانالسعاده، ج ۱، ص۲۴.</ref>.<ref>[[محمد مرادی|مرادی، محمد]]، [[استعاذه - مرادی (مقاله)|مقاله «استعاذه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۱۰۲-۱۰۶.</ref> | ||
==مراتب [[استعاذه]]== | |||
استعاذه دارای دو مرتبه است: | |||
===استعاذه زبانی=== | |||
اولین مرتبه استعاذه، گفتن الفاظی خاص با زبان است. [[قرآن]] برای استعاذه عبارتهایی را از [[اولیای الهی]] نقل کرده است؛ از [[موسی]]{{ع}} {{متن قرآن|أَعُوذُ بِاللَّهِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>، از نوح{{ع}} {{متن قرآن|قَالَ رَبِّ إِنِّىٓ أَعُوذُ بِكَ}}<ref>سوره هود، آیه ۴۷.</ref> و از [[مریم]] {{متن قرآن|قَالَتْ إِنِّىٓ أَعُوذُ بِٱلرَّحْمَـٰنِ مِنكَ إِن كُنتَ تَقِيًّۭا}}<ref>«(مریم) گفت: من از تو، به (خداوند) بخشنده پناه میبرم؛ اگر پرهیزگاری (از من دور شو)» سوره مریم، آیه ۱۸.</ref> و از یوسف{{ع}} {{متن قرآن|مَعَاذَ ٱللَّهِ}}<ref>سوره یوسف، آیه ۲۳.</ref>، چنانکه به [[رسول اکرم]]{{صل}} نیز [[فرمان]] داده شده که الفاظی را بر زبان جاری سازد. در اینکه با چه عبارتی باید استعاذه کرد میان [[مفسران]] [[اختلاف]] است؛ آنان عبارتهایی را مانند: {{متن حدیث|أعوذ باللّه من الشّيطن الرّجيم}}، {{متن حدیث|أستعيذ باللّه..}}.، {{متن حدیث|معاذ اللّه}}، {{متن حدیث|أعوذ باللّه السّميع العليم..}}. و {{متن حدیث|أللّهمّ إنّی أعوذ..}}. ذکر کردهاند.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۸۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱، ص۶۲؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۱، ص۱۵.</ref> | |||
===استعاذه [[قلبی]]=== | |||
مرتبه بالای استعاذه، [[پناه بردن]] قلبی به خداست و گفتار زبانیِ صرف، بدون [[معرفت قلبی]] بیفایده است<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۵، ص۹۸.</ref>، چنانکه یاد [[دارو]]، [[شفابخش]] نیست.<ref>التحقیق، ج ۸، ص۲۵۸.</ref> عبارت {{متن قرآن|إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ}}<ref>«و اگر دمدمهای از شیطان تو را برانگیزد به خداوند پناه جو که اوست که شنوای داناست» سوره فصّلت، آیه ۳۶.</ref> پس از فرمان استعاذه در [[آیه]] ۳۶ فصّلت اشاره دارد که استعاذه زبانی وقتی مؤثر است که [[حقیقت]] آن در [[قلب]] جای گیرد؛ گویا [[خداوند]] فرموده است: با زبان استعاذه را بگو، من شنوا هستم و در قلب و اندیشهات متوجه آن باش، من از نهانت خبر دارم. برخی گفتهاند: تمامیت استعاذه به این است که [[بنده]] بداند از [[جلب منفعت]] و [[دفع ضرر]] عاجز است و خداوند بر آن [[قدرت]] دارد و در قلب بخواهد که خداوند او را [[پناه]] دهد و با زبان آن را بطلبد<ref>البصائر، ج ۶۰، ص۷۵۰.</ref>. عدهای نیز [[حقیقت]] [[استعاذه]] را مرتبه [[قلبی]] آن دانسته و گفتهاند: استعاذه کیفیتی [[نفسانی]] است که از [[علم کامل]] برهانی و [[ایمان]] به [[مقام]] [[توحید فعلی]] [[حق]] حاصل میشود<ref>پرواز در ملکوت، ج ۲، ص۱۴۰.</ref>. استعاذه یادآوری نعمتهای بزرگ [[خدا]] و ذکر شدّت [[کیفر]] اوست و این دو، [[بنده]] را به دوری از [[هوای نفس]] و رویکرد به [[شریعت]] فرا میخوانند<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۵، ص۹۸.</ref>. بر اساس این نظر، گفتار زبانی، فقط بیانگر حقیقت استعاذه محسوب شده<ref>تفسیر المنار، ج ۹، ص۵۴۱؛ الفرقان، ج ۱۴، ص۴۷۸ ـ ۴۷۹.</ref> و اشاره به حالتی است که [[انسان]] در مواجهه با [[شرور]] مییابد و در گفتار و [[عقیده]] و عمل از آنها میگریزد<ref>الفرقان، ج ۳۰، ص۵۴۴.</ref>. برخی نیز حقیقت استعاذه را دارای سه مرتبه دانستهاند: | |||
#استعاذه در مقام توحید فعلی. | |||
#استعاذه در مقام [[توحید صفاتی]]. | |||
#استعاذه در مقام [[توحید ذات]]، و احتمال دادهاند که دعای منسوب به [[رسول اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث|عُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عِقابِكَ، وَ أَعُوذُ بِرِضاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَ أَعُوذُ بِمُعافاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْكَ}} به این سه مقام اشاره داشته باشد<ref>سر الصلوه، ص۸۴؛ بیان السعاده، ج ۱، ص۲۴.</ref>.<ref>[[محمد مرادی|مرادی، محمد]]، [[استعاذه - مرادی (مقاله)|مقاله «استعاذه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۱۰۶.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||