طواف: تفاوت میان نسخه‌ها

طواف (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۴ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۸

۶۷٬۵۳۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۴ ژوئن ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۳۶: / خط ۳۶: @@
 #یک مرتبه<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۴۸۴ و ۲۸۵.</ref>. (لازم به ذکر است که مراد از هر مرتبه طواف، هفت شوط می‌باشد).
 ثواب طواف و [[منافع]] آن به قدری زیاد است که [[امام صادق]]{{ع}} حتی در شدت [[بیماری]] برای انجام آن، به [[بیت الله الحرام]] می‌آمدند: ربیع بن خیثم گفته است: [[امام صادق]]{{ع}} را در حالی که به شدت [[بیمار]] بود، دیدم ایشان را در اطراف [[کعبه]] [[طواف]] می‌دادند. حضرت هرگاه به [[رکن یمانی]] می‌رسید می‌فرمود: تا ایشان را [[زمین]] بگذارند، سپس دست خویش را از محمل خارج کرده و بر زمین می‌مالید، آنگاه می‌فرمود: مرا بلند کنید. و در [[روایت]] دیگر آمده که حضرت در پاسخ سوال کسی که علت این کار را جویا شده بود با اشاره به [[آیه]] {{متن قرآن|لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ}}<ref>«تا سودهایی که برای آنان دارد ببینند» سوره حج، آیه ۲۸.</ref> فرمودند: همانا من دوست دارم از منافعی که [[خداوند]] فرموده، بهره بگیرم<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۸۱؛ وسائل الشیعه، ج۸، ص۷۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۱۷.</ref>
+==طواف==
+نخستین عمل [[واجب]] از [[احرام]] و ورود به [[حرم الهی]] است. [[زائر]] پس از رسیدن به [[مکه]] به [[مسجدالحرام]] رفته و هفت مرتبه [[کعبه]] را طواف می‌کند. بر [[انسان]] حج‌گزاری که [[حج تمتع]] به جا می‌آورد، سه طواف واجب است: طواف [[عمره]] [[تمتع]]، طواف حج تمتع، طواف [[نساء]].
+طواف در لغت به معنای گرد چیزی گشتن و در اصطلاح پیرامون کعبه گردیدن است. طواف، هفت مرتبه دور [[خانه کعبه]] گردیدن است که هر دور را «شوط» می‌گویند. طواف از ارکان عمره است و کسی که آن را از روی عمد ترک کند تا وقت آن فوت شود، عمره او [[باطل]] است، چه عالم به مسأله باشد و چه [[جاهل]] باشد<ref>مناسک محشی، مسأله ۵۳۱، ص۲۰۰.</ref>. طواف در [[مراسم]] [[زیارت]] [[خانه خدا]] دو گونه است:
+«طواف زیارت» که واجب رکنی است و «طواف نساء» که واجب غیر رکنی است. وقت انجام این طواف‌ها در [[حج]] و عمره متفاوت است.
+پیشینه طواف به هزاران سال قبل از [[هبوط]] [[حضرت آدم]]{{ع}} به [[زمین]] باز می‌گردد. برای ورود به مسجدالحرام و طواف کعبه، هر انسان حج‌گزاری ابتدا باید خود را با آب [[توبه]] بشوید و بار سنگین [[گناهان]] را از دوش خویش بر زمین بگذارد. آن‌گاه [[غسل]] کرده، تکبیرگویان همراه با [[آرامش]] خاطر و [[متانت]] کامل دارد مسجدالحرام شود و عاشقانه گرد کعبه بچرخد تا [[خداوند]] از آنان [[خشنود]] شود؛ همان‌گونه که از [[ملائکه]] خشنود گردید<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۲۵.</ref>.
+هر رکنی از ارکان کعبه ویژگی خاصی دارد. طواف کننده از نقطه شروع تا پایان، مراحلی را برای وصول به [[قرب]] [[حق]] طی می‌کند. هر شرط طواف از [[حجرالاسود]] شروع و به آن پایان می‌یابد.
+در اهمیت طواف، [[امام صادق]]{{ع}} از پدرانش و آن [[بزرگوار]] از [[رسول اکرم]]{{صل}} نقل کرده که فرمود: [[زینت]] [[ایمان]]، [[اسلام]] و زینت کعبه، طواف است<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۷۵.</ref>. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} طواف را مانند [[نماز]] دانسته‌اند، با این تفاوت که در طواف می‌توانند سخن بگویند اما در [[نماز]] نه<ref>سنن ترمذی، ص۱۵۳.</ref>.
+[[پیامبر]] فرمودند: [[خداوند]] به طواف کنندگان [[فخر]] می‌کند و اگر قرار بود [[ملائکه]] با کسی [[مصافحه]] کنند، با طواف کنندگان [[خانه خدا]] مصافحه می‌کردند<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۲۹۲.</ref>.
+[[امام رضا]]{{ع}} نیز فرمودند: بر شما باد به [[نماز شب]]، [[قنوت]] طولانی و زیاد طواف کردن<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۷۷.</ref>.
+[[مستحب]] است کسانی که به [[مکه]] می‌آیند سیصد و شصت طواف و اگر مقدورشان نیست، سیصد و شصت شوط طواف کنند و اگر نمی‌توانند تا زمانی که در مکه هستند هر چه می‌توانند طواف کنند<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۷۷ و ۳۷۸.</ref>.
+[[حافظ]] [[محب الدین طبری]] می‌گوید: گفته‌اند از روزی که خداوند [[کعبه]] را پدید آورد، همواره [[انسان‌ها]]، [[جنیان]] و [[فرشتگان]] گرداگرد آن طواف کرده‌اند و هرگز از طواف کننده خالی نبوده است<ref>التاریخ القویم، ج۴، ص۱۶۲.</ref>.
+برخی از شیفتگان طواف خانه خدا، هنگام جاری شدن سیل در [[مسجدالحرام]] نیز دست از تلاش برنداشته، شناکنان گرد کعبه طواف می‌کردند<ref>التاریخ القویم، ج۴، ص۱۶۳.</ref>.
+[[مردم]] در دوره [[جاهلیت]] هم برای کعبه و طواف، [[قداست]] خاصی قائل بوده، به هنگام شروع و ختم طواف، [[حجرالاسود]] را لمس می‌کردند و در روزهای [[دوشنبه]] و [[پنجشنبه]] درب کعبه را گشوده و به [[احترام]] کعبه، کفش‌ها را بیرون [[خانه]] درآورده، سپس وارد کعبه می‌شدند<ref>التاریخ القویم، ج۴، ص۱۶۵.</ref>.
+درباره [[پاداش]] طواف کنندگان [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: هنگامی که هفت شوط طواف کردی و بعد در [[مقام ابراهیم]] دو رکعت نماز طواف گزاردی، فرشته‌ای [[بزرگوار]] دست بر دو شانه‌ات می‌زند و می‌گوید: آن گناهانی که در گذشته از تو سرزده است، بخشیده شد<ref>شرح من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۸.</ref>.
+[[حسین بن سعید اهوازی]] می‌گوید، [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: هر کس هفت مرتبه گرد این خانه طواف کند، خداوند شش هزار [[حسنه]] برای او می‌نویسد و شش هزار گناهش را می‌بخشد و شش هزار درجه او را بالا می‌برد<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۷۶.</ref>.
+امام صادق{{ع}} فرمود: خداوند اطراف کعبه، یکصد و بیست [[رحمت]] قرار داده که شصت رحمت آن مخصوص طواف کنندگان، چهل رحمت برای [[نمازگزاران]] و بیست [[رحمت]] برای نگاه کنندگان به [[کعبه]] است<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۳.</ref>.
+[[پیامبر خدا]]{{صل}} فرمود: هر کس هفت بار بر گرد کعبه طواف کند و سخنی جز به {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} نگوید، ده [[گناه]] از او محو می‌شود و ده [[حسنه]] برای او نوشته می‌شود و به وسیله آن ده درجه بالا می‌رود و هر کس طواف کند و در آن [[حال]] حرف بزند، با دو پایش در رحمت فرو رفته است، همچون کسی که با دو پایش در آب فرو رود<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۲۸۴.</ref>.
+درباره [[ادب]] طواف از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدند که تند و با [[شتاب]] برویم یا کند و آهسته؟ فرمودند: راه رفتنی میانه<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۲۸۵.</ref>.
+پیامبر خدا{{صل}} وقتی به [[مکه]] می‌آمد هنگام لمس رکن [[حجرالاسود]]، در آغاز طواف، سه دور از هفت دور طواف را با حالتی شبیه دویدن انجام می‌داد<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۲۸۷.</ref>.
+امام صادق{{ع}} فرمودند: طواف را در حالی رها کن که هنوز میل به آن داری<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۲۸۹.</ref>.
+در [[نقلی]] آمده است که قبل از [[اسلام]]، طواف در میان [[قریش]] عدد خاصی نداشت و [[عبدالمطلب]] آن را هفت شوط تعیین کرد و [[خداوند]] نیز پس از [[پیدایش اسلام]] همان را قرار داد<ref>بحار الانوار، ج۹۶، ص۳۸۴.</ref>.
+در روایتی از [[امام کاظم]]{{ع}} به نقل از [[رسول خدا]]{{صل}} آمده است: در هر طوافی، بدون آنکه کسی را [[آزار]] دهد، حجرالاسود را لمس می‌فرمود<ref>کافی، ج۴، ص۴۱۲.</ref>.
+[[یعقوب بن شعیب]] می‌گوید: از امام صادق{{ع}} پرسیدم وقتی در طواف، مقابل حجرالاسود رسیدم چه بگویم؟ فرمود: [[تکبیر]] بگوی و بر [[پیامبر و آل او]] [[درود]] فرست. [[ابوحمزه ثمالی]] می‌گوید: به [[امام سجاد]]{{ع}} عرض کردم چرا طواف هفت شوط است؟ فرمود: [[خداوند]] به [[ملائکه]] فرمود: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>؛ ملائکه برخلاف فرموده خداوند گفتند: {{متن قرآن|أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ}}<ref>«آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref> خداوند فرمود: {{متن قرآن|إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref> به دنبال آن [[پروردگار متعال]] هفت هزار سال [[نور]] خود را از آنان پوشانید. ملائکه هفت هزار سال به [[عرش]] [[پناه]] بردند، پس خداوند بر ایشان [[رحمت]] آورد و توبه‌شان را پذیرفت و [[بیت المعمور]] را که در [[آسمان]] چهارم بود برای آنان قرار داد {{متن حدیث|وَ جَعَلَهُ مَثَابَةً...}} و [[بیت الحرام]] را برای [[مردم]] در روی [[زمین]] مقابل بیت المعمور قرار داد {{متن حدیث|فَجَعَلَهُ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً}} پس طواف بر [[بندگان]]، هفت شوط [[واجب]] شد، برای هر هزار سال یک شوط<ref>علل الشرائع، ج۱، ص۴۰۱؛ نورالثقلین، ج۱، ص۵۳ تا ۸۳.</ref>.
+قطع طواف واجب برای رفع [[حاجت]] دیگران؛ «[[ابان بن تغلب]]» می‌گوید: با [[امام صادق]]{{ع}} طواف می‌کردم، مردی از [[اصحاب]] خود را به من عرضه کرد و میل داشت برای حاجتی که دارد همراه او بروم. من [[دوست]] نداشتم امام صادق{{ع}} را ترک کنم و خواسته او را [[اجابت]] نمایم. او مجدداً در دور بعد به من اشاره نمود و درخواست خویش را تکرار کرد، [[امام]]{{ع}} متوجه او شد و به من فرمود: [[ابان]]! آیا او به تو اشاره می‌کند؟ عرض کردم: بلی، فرمود: او کیست؟ عرض کردم: مردی از اصحاب ماست، فرمود: آیا او هم مانند تو [[دوستدار اهل بیت]] است؟ عرض کردم: بلی، فرمود: به سویش برو و خواسته او را اجابت کن، عرض کردم: طوافم را قطع کنم، فرمود: بلی، قطع کن. عرض کردم: اگرچه طواف واجب باشد، فرمود: اگر چه طواف واجب باشد. [[ابان]] می‌گوید: طبق [[دستور امام]]{{ع}} طواف خود را قطع نمودم و از پی انجام کار او رفتم.
+در [[روایت]] دیگر «[[ابن عباس]]» می‌گوید: من و [[حضرت امام حسن مجتبی]]{{ع}} در [[مسجدالحرام]] بودیم، او [[معتکف]] بود و طواف می‌نمود. مردی از [[شیعیان]] به حضورش آمد و عرض کرد: یابن [[رسول الله]]! من به فلانی بدهکارم اگر ممکن است، آن را از طرف من پرداخت کنید. حضرت فرمود: به صاحب این بنا قسم که امروز چیزی ندارم. عرض کرد: بیایید از او بخواهید به من مهلت دهد. [[حضرت امام حسن]]{{ع}} طواف را قطع نموده و با او راه افتاد. عرض کردم: آیا فراموش کردید که در [[مسجد]] معتکف هستید؟ فرمود: از یادم نرفته، اما از پدرم شنیدم که [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: «هر کس [[حاجت]] [[برادر]] خود را برآورده سازد، مانند کسی است که نه هزار سال [[خدا]] را [[عبادت]] کند، روزها [[روزه]] باشد و شب‌ها در [[حال]] عبادت»<ref>سفینة البحار، ج۱، ص۳۵۶.</ref>.
+از عجائب و [[اسرار الهی]] در مورد [[خانه خدا]] این است که این [[خانه]] در هیچ شرایطی، شب و [[روز]]، وقت [[ریزش باران]]، حتی موقع جاری شدن سیل به مسجدالحرام و فصل [[گرما]] و سرما، از طواف کننده خالی نبوده است.
+طواف برای پیدا شدن [[مال]]؛ «داوود رقّی» به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کرد: مردی مالم را برداشته و رفته و مدتی است در جستجوی او هستم و خبری از او نیست. حضرت فرمود: چون به [[مکه]] رفتی، یک طواف و دو رکعت [[نماز]]، برای [[عبدالمطلب]] و یک طواف و دو رکعت نماز نیز برای عبدالله و یک طواف و دو رکعت نماز برای [[آمنه]] و یک طواف و دو رکعت نماز برای [[فاطمه بنت اسد]] به جای آور(یعنی ۴ طواف و نماز). پس خدا را بخوان که مال تو را به تو برگرداند. «داوود رقّی» می‌گوید: چون به مکه، رفتم طوافی را با نماز به جا آوردم و از درب [[صفا]] خارج شدم، دیدم [[غریم]] (قرض‌دار) خودم را که به [[انتظار]] من ایستاده، گفت: ای داوود! مدتی است مرا معطل کردی، بگیر مالت را و مرا خلاص کن. پس تمام [[مال]] من بدون نقصان به من رسید.
+طواف برای همه؛ «ابراهیم [[حضرمی]]» از پدرش نقل کرده که گفت: از [[مکه]] به جانب [[مدینه]] برگشتم، حضرت کاظم‌{{ع}} را دیدم در حالی که بین [[قبر]] و [[منبر]] نشسته بود، عرض کردم: یابن رسول الله! بسا می‌شود که وقتی به مکه می‌روم یک نفر به من می‌گوید: یک طواف و دو رکعت [[نماز]] به قصد من به جای آور و من از این سفارش؛ [[غفلت]] می‌کنم و درخواست [[برادر]] [[ایمانی]] به عمل نمی‌آید. چون بر می‌گردم، نمی‌دانم جواب او را چه بگویم.
+فرمود: چون به مکه رفتی و از [[اعمال]] خود فارغ شدی، هفت شوط دور [[خانه خدا]] طواف کن و دو رکعت نماز بخوان و بگو: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الطَّوَافَ وَ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ عَنْ أَبِي وَ عَنْ أُمِّي وَ عَنْ زَوْجَتِي وَ عَنْ وُلْدِي وَ عَنْ حَامَّتِي وَ عَنْ جَمِيعِ أَهْلِ بَلَدِي حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَ أَبْيَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ فَلَا تَشَاءُ أَنْ تَقُولَ لِلرَّجُلِ إِنِّي قَدْ طُفْتُ عَنْكَ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۸، ص۱۴۵.</ref>؛
+«خدایا! این طواف و این دو رکعت نماز از طرف پدرم، مادرم، همسرم، فرزندانم و خویشانم و همشهریانم، [[آزاد]] و [[بنده]] و سپید و سیاه از آنان باشد، پس مانعی ندارد که به هر یک از [[اهل]] بلد بگویی که من برای تو طواف و نماز به جا آوردم.»..<ref>وسائل الشیعه، ج۸، ص۱۳؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۵۵.</ref>.
+«یحیی بن ازرق» می‌گوید: به [[امام کاظم]]{{ع}} عرض کردم! مردی که از طرف دیگری [[حج]] انجام می‌دهد، آیا می‌تواند از طرف خویشاوندانش طواف کند؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا قَضَى مَنَاسِكَ الْحَجِ فَلْيَصْنَعْ مَا شَاءَ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۳، ص۳۹۸.</ref>.
+«اگر [[مناسک حج]] را انجام داده هر چه می‌خواهد انجام دهد».
+دعای طواف؛ [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[حال]] طواف این [[آیه]] را [[تلاوت]] می‌فرمود: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref><ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۴۰.</ref>.
+در [[حدیث]] دیگری آمده است که [[پیامبر]] در طواف، هرگاه مقابل ناودان می‌رسیدند، عرضه می‌داشتند: پروردگارا! از تو [[راحتی]] به هنگام [[مرگ]] و [[عفو]] به هنگام رسیدگی به [[حساب]] را مسألت می‌کنم<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۱۹.</ref>.
+[[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: [[سخن گفتن]] و [[دعا خواندن]] در طواف اشکالی ندارد، لکن [[خواندن قرآن]] [[افضل]] است<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۴۰۵.</ref>.
+شخصی به امام صادق{{ع}} عرض کرد: من مشغول انجام طواف [[واجب]] بودم و دعایی به یادم نیامد جز [[صلوات بر پیامبر]] و [[خاندان]] او. حضرت فرمود: به درخواست کننده‌ای، بهتر از آن چه تو خواسته‌ای داده نشده است<ref>کافی، ج۴، ص۴۰۷.</ref>.
+[[فرشتگان]] در [[حال]] طواف می‌گفتند: {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}}<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۵.</ref>؛ [[حضرت آدم]]{{ع}} بر این کلمات، {{متن حدیث|لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} را هم افزود و [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} بر آنها {{متن حدیث|الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ}} را اضافه کرد<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۵.</ref>.
+در دعاهای مربوط به طواف «اعم از دعای رکن [[حجرالاسود]]، دعای [[حطیم]]، دعای [[حجر اسماعیل]]» چندین خواسته را از [[خداوند]] مطرح می‌کنیم:
+# [[سعادت ابدی]]: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِكَ‌...}} تمام [[عبادات]] [[اسلامی]] در صدد رساندن [[انسان]] به سعادت ابدی است و [[سعادت بشر]]، رسیدن به [[قرب]] [[حق]] و [[بهشت]] برین است. هر کس به آن راه یافت، به کمال [[واقعی]] خود رسیده و [[لذت]] قرب را چشیده است. البته با توجه به موانع و علایق درونی و بیرونی، تهیه اسباب رسیدن به چنان [[قربی]]، به آسانی میسر نیست.
+# [[ایمنی]] از [[دوزخ]]: {{متن حدیث|وَ أَجِرْنِي بِرَحْمَتِكَ مِنَ النَّارِ}} با توجه به [[هواهای نفسانی]] و [[وسوسه‌های شیطانی]] و جاذبه‌های [[دنیوی]] و خواسته‌های [[شهوانی]] و [[قصور]] و تقصیر در عبادات و [[ارتکاب محرمات]]، [[مؤاخذه]] و [[مجازات]] بسیار [[سختی]] در پیش رو است و علاوه بر جرایم [[دنیوی]]، [[جریمه]] [[اخروی]] نیز [[قطعی]] است، مگر آن‌که [[رحمت]] [[حق]] [[یاری]] نماید که [[گناهکار]] از جرایم اخروی، که [[دوزخ]] است [[نجات]] یابد.
+# [[سلامتی]] تن و [[روزی حلال]]: {{متن حدیث|وَ عَافِنِي مِنَ السُّقْمِ وَ أَوْسِعْ عَلَيَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلَالِ...}} رسیدن به [[قرب الهی]]، نیازمند دو وسیله و ابزار مهم است: یکی [[عبادت]] و دیگری [[خدمت به خلق]]، این دو نیز میسر نگردد جز در [[سایه]] [[صحت]] بدن و روزی حلال. اگر [[نماز]] و [[روزه]] و [[حج]] و... موجب تقرب‌اند، در انجام آنها صحت بدن شرط لازم است و اگر [[اطعام]] و [[انفاق]] به [[فقیر]] و مستمند و [[خدمت‌رسانی]] به [[درماندگان]]، [[تقرب]] آفرین است، داشتن [[مال]] فراوان شرط تحقق آن است و [[حاجی]] برای رسیدن به این دو، که [[توشه]] راه سلوک‌اند، از [[خداوند]] مدد می‌طلبد.
+# [[ایمنی]] در [[دنیا]]: {{متن حدیث|وَ ادْرَأْ عَنِّي شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ}} دست‌یابی به [[آبادانی]] دنیوی و کسب [[امور اخروی]] در سایه [[امنیت]] میسور می‌گردد و [[آسایش]] در امنیت است و در [[ناامنی]] همه چیز آشفته می‌شود؛ لذا در [[جامعه]] [[شر]] خیز و آشفته، نه [[حفظ ایمان]] ممکن است و نه به [[کمال معنوی]] رسیدن میسور می‌گردد. از این روست که حاجی برای ایجاد محیط مناسب به دفع شر [[فاسقان]]، از [[جن]] و انس و [[عرب]] و [[عجم]]، [[دعا]] می‌کند<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۲۹.</ref>
+==طواف اول [[عهد]]==
+یا طواف [[تحیت]]، طواف قدوم، طواف [[لقاء]] به طواف موقع دخول به [[مکه]] گویند<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۱۱۰.</ref>.
+==طواف [[پیامبران]]==
+هفتاد و پنج [[پیامبر]] حج گزارده و همگان طواف کرده‌اند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۶۹.</ref>.
+پس از [[مرگ]] [[حضرت آدم]]، [[شیث]]{{ع}} نیز به همان شیوه حج گزارد. از طواف [[حضرت نوح]] نیز در [[روایات]] سخن به میان آمده است. گرچه در [[نقلی]] گفته شده که از فاصله زمانی حضرت نوح تا [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} هیچ یک از پیامبران حج نگزارده، پیرامون [[خانه خدا]] طواف نکرده‌اند، لیکن [[یعقوبی]] می‌نویسد: «[[خدای متعال]] هود بن عبدالله بن رباح بن خلود بن عاد بن عوص بن ارم بن سام بن نوح را [[مبعوث]] فرمود<ref>اعراف، ۷۲ – ۶۵، هود ۶۰ – ۵۰، شعراء، ۱۴۰ – ۱۲۳.</ref> و او عاد را به [[عبادت]] و [[اطاعت]] [[پروردگار]] و دوری از [[محرمات]] [[دعوت]] می‌کرد و آنها تکذیبش نمودند، تا [[خدا]] سه سال [[باران]] را از آنان گرفت. پس کسانی از خود را به سوی [[کعبه]] فرستادند تا برای آنها از خدا باران بخواهند و آنها چهل [[روز]] به طواف کعبه و [[مراسم]] [[زیارت]] آن مشغول بودند»<ref>تاریخ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۳، ج۱، ص۲۰.</ref>. سال‌ها می‌گذرد و به دوران حضرت [[ابراهیم خلیل]]{{ع}} کعبه و حج‌گزاری رونقی تازه پیدا می‌کند.
+[[معلم]] [[حضرت ابراهیم]] و اسماعیل{{ع}} در [[مناسک حج]]، [[جبرئیل]] بود.
+پس از حضرت ابراهیم، [[موسی]]{{ع}} نیز [[حج]] گزارده، از [[امام صادق]]{{ع}} سئوال شد: آیا قبل از [[بعثت نبی اکرم]]{{صل}} حج گزارده می‌شد؟ فرمود: آری و [[تصدیق]] آن در [[قرآن]]، گفتار شعیب است که هنگام [[ازدواج]] موسی گفت: {{متن قرآن|عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ}}<ref>«بنابر آنکه هشت سال برای من کار کنی» سوره قصص، آیه ۲۷.</ref> تصمیم دارم یکی از دو دخترم را به ازدواج تو درآورم، بر این مهر که هشت حج برای من [[خدمت]] کنی همانا [[آدم]] و نوح حج گزاردند. [[سلیمان بن داوود]] همراه با [[جن]] و انس و پرنده و باد حج انجام داد. موسی سوار بر شتری سرخ رنگ حج گزارده و می‌فرمود: {{متن حدیث|لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ‌}}<ref>تفسیر برهان، ج۱، ص۱۵۵، بحار الانوار، ج۹۹، ص۴۱/۶۴.</ref>.
+[[یونس بن متی]] و [[عیسی]]{{ع}} نیز حج گزارده‌اند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۷۳.</ref>.
+[[رسول اکرم]]{{صل}} در هر طوافی، بدون آنکه کسی را [[آزار]] دهد، [[حجرالاسود]] را لمس می‌فرمود<ref>کافی، ج۴، ص۴۱۲.</ref>.
+«[[ابن عباس]]» می‌گوید: [[پیامبر]]{{صل}} در حالی وارد [[مکه]] شدند که برگرد کعبه ۳۶۰ [[بت]] بود، برخی از آنها را با سرب [[استوار]] کرده بودند، پیامبر{{صل}} با چوب‌دستی خود به [[بت‌ها]] اشاره می‌فرمودند، و [[بت]] فرو می‌افتاد. آن‌گاه همچنان سواره هفت دور طواف فرمود و با همان چوب‌دستی [[حجرالاسود]] را استلام کرد و چون طواف ایشان تمام شد، از مرکب خود پیاده شدند و کنار [[مقام ابراهیم]] آمدند و....
+اهالی [[مکه]] نیز پس از [[بعثت رسول اکرم]]{{صل}} و [[دستورات]] و [[قوانین]] حیات‌بخش [[اسلام]]، آرام آرام [[بدعت‌ها]] و [[سنت‌های غلط جاهلی]] را از بین بردند و با تبیین و تشریح [[فلسفه]] طواف و نشان دادن [[الگو]]، فصل جدیدی در انجام صحیح [[مناسک حج]] گشوده شد.
+نخستین کسی که اساس [[خانه کعبه]] را نهاد و در آن [[نماز]] گزارد و بر آن طواف کرد، [[آدم]] بود<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۷.</ref>. او هفت طواف در شب و پنج طواف در [[روز]] انجام داد<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۴.</ref>.
+به دنبال [[بنای کعبه]]، [[ملائکه]] [[شیوه]] طواف کردن برگرد آن را به آدم آموختند. در [[تاریخ]] الخمیس آمده است: ملائکه به آدم گفتند ما هزار سال پیش از تو [[حج]] می‌گزاردیم، سپس پیشاپیش آدم [[حرکت]] کردند تا او هفت دور طواف کرد.
+[[عبدالله بن ابی سلیمان]] [[آزاد کرده]] [[بنی‌مخزوم]] می‌گوید: چون آدم از [[بهشت]] فرود آمد، نخست هفت بار گرد [[کعبه]] طواف کرد و سپس دو رکعت نماز رو به روی کعبه گزارد و از آن هنگام که آدم طواف کرد، طواف بر گرد کعبه [[سنت]] شد<ref>حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، نشر مشعر، ص۸۸.</ref>.
+راهنمای آدم در انجام مناسک حج، [[جبرائیل]] [[امین]] بود، او [[پذیرش توبه آدم]]{{ع}} را به آن حضرت [[ابلاغ]] کرد، سپس مناسک حج را به او آموخت؛ از جمله آن [[مناسک]]، هفت دور طواف گرد [[خانه خدا]] بود<ref>وافی، فیض کاشانی، ج۸، ص۱۳۰.</ref>.
+برخی فاصله زمانی [[هبوط آدم]] تا [[مبعث]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را حدود چهار هزار و هشتصد و یازده سال و شش ماه و ده روز ذکر کرده‌اند<ref>مروج الذهب، مسعودی، ج۱، ص۶۱۹.</ref>.
+وقتی [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} از ساختن [[بیت الحرام]] [[آسوده]] شد، [[جبرئیل]] پیش او آمد و گفت: هفت بار بر کعبه طواف کن. او همراه با اسماعیل، هفت دور طواف کرد و در هر دور طواف، هر دو به تمام گوشه‌های [[کعبه]] دست می‌کشیدند و چون هفت دور طواف تمام شد، هر دو پشت [[مقام ابراهیم]] دو رکعت [[نماز]] گزاردند<ref>تاریخ القویم، ج۳، ص۴۷ (به نقل از حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، نشر مشعر، قم، ۱۳۸۴، ص۹۱).</ref>.
+[[معلم]] ابراهیم{{ع}} و فرزندش اسماعیل، [[جبرئیل]] بود، آنان را نزد [[حجرالاسود]] آورد، ابتدا خود آن را استلام کرد، سپس به ابراهیم و اسماعیل نیز گفت استلام کنند، سپس همراه با هم، هفت مرتبه طواف کردند<ref>وافی، فیض کاشانی، ج۸، ص۱۳۸.</ref>.
+[[فرشتگان]] ضمن طواف به ابراهیم{{ع}} [[سلام]] کردند: ابراهیم پرسید: شما در طواف خود چه می‌گویید؟ گفتند: پیش از [[روزگار]] [[آدم]]{{ع}} {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}} می‌گفتیم و چون به آدم گفتیم: فرمود: بر این کلمات {{متن حدیث|لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} را هم بیفزایید. ابراهیم فرمود: بر آن {{متن حدیث|الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ}} را هم بیفزایید و فرشتگان چنین کردند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۳۵.</ref>
+==طواف حامل==
+طواف حامل و محمول آن چنان است که یکی به ضرورتی دیگری را بر شانه یا پشت بگیرد و حمل کند تا او طواف را انجام دهد. حامل می‌تواند ضمن حمل او برای خود نیز [[نیت]] طواف کند.
+==طواف در [[جاهلیت]]==
+در دوران قبل از [[اسلام]] و در [[عصر جاهلی]]، [[مراسم حج]] و طواف [[خانه خدا]]، همچنان وجود داشت. [[قریش]] و عموم [[فرزندان]] [[معدّ بن عدنان]] پاره‌ای از [[احکام]] [[دین ابراهیم]] را به دست داشتند. [[خانه کعبه]] را [[زیارت]] می‌کردند و [[مناسک حج]] را به پا می‌داشتند، مهمان‌نواز بودند و [[ماه‌های حرام]] را بزرگ می‌داشتند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۳۳۱، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ص۱۳۶۳.</ref>.
+لیکن با گذشت [[زمان]]، آگاهان دین‌ساز، بازیگران [[دنیا]] خواه و [[کج‌اندیشان]] [[جاهل]]، به گونه‌های مختلف به [[تحریف]] این [[فریضه الهی]] پرداختند.
+[[یعقوبی]] می‌نویسد: [[عمرو بن لحی]] به [[سرزمین شام]] رفت و آنجا مردمی از [[عمالقه]] بودند که [[بت]] می‌پرستیدند، پس به آنها گفت: این بت‌هایی که شما می‌پرستید چیستند؟ گفتند: اینها بت‌هایی هستند که آنها را [[پرستش]] می‌کنیم و از آنها [[یاری]] می‌خواهیم، پس یاری کرده می‌شویم و به وسیله آنها [[باران]] می‌خواهیم پس [[سیراب]] می‌شویم، [[عمر]] بن لحی گفت: یکی از این [[بت‌ها]] را به من نمی‌بخشید تا آن را به [[زمین]] [[عرب]] برم، همان‌جا که عرب برای [[زیارت]] [[خانه خدا]] می‌آیند؟ پس بتی به نام «[[هبل]]» به او دادند و آن را به [[مکه]] آورد و نزد [[کعبه]] نهاد و آن اول بتی بود که در مکه نهاده شد. سپس «[[اساف]]» و «[[نائله]]» را آوردند و هر کدام را بر یکی از ارکان کعبه نهادند و طواف کننده، طواف خود را از اساف شروع می‌کرد و آن را می‌بوسید و نیز به آن ختم می‌کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۳۱ و ۲۳۲.</ref>.
+برخی علاوه بر طواف [[خانه]]، برگرد بت نیز طواف می‌کردند. عمرو بن لُحَی، [[بت عزی]] را در منطقه [[نخله]] قرار داد و هنگامی که از [[حج]] و طواف خود بر کعبه [[آسوده]] می‌شدند، از [[احرام]] بیرون نمی‌آمدند تا کنار بت عزی می‌رفتند و بر آن طواف می‌کردند و سپس همان‌جا از احرام بیرون می‌آمدند<ref>اخبار مکه، ازرقی، ج۱، ص۱۲۶.</ref>.
+بت و [[بتخانه]] [[عزی]] در راه مکه به [[عراق]] و بالاتر از [[ذات عرق]] قرار داشته است. [[مشرکان]] هر گاه در [[مراسم حج]]، طواف و وقوف در [[عرفات]] و [[منی]] را انجام می‌دادند، سرهای خود را کنار بت [[منات]] می‌تراشیدند و برای آن [[نیت]] حج می‌کردند و تلبیه می‌گفتند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۱۲۵.</ref>.
+[[بدعت‌ها]] و [[رسوم]] غلط [[جاهلی]]، یکی پس از دیگری آشکار گردید و طواف، این [[فریضه الهی]]، و کعبه این جلوه‌گاه [[توحید]]، جایگاهی برای ابراز وجود هرزگان و هوسرانان گردید. برهنه طواف کردن برای گروهی [[سنت]] شد و از این رهگذر [[قداست]] خانه خدا را خدشه‌دار کردند. به تاریخچه این ماجرا توجه کنید:
+عرب در کیش‌های خود دو صنف بودند: حُمس و حلّه، عرب‌های حُمس در کار [[دین]] بر خود سخت می‌گرفتند و هنگام انجام دادن [[اعمال]] [[حج]]، غذای روغنی نمی‌پختند و شیری اندوخته نمی‌کردند، و میان شیردهی و شیرخوارگانش مانع نمی‌شدند تا خود آن را رها سازند. مو و ناخن نمی‌گرفتند و روغن استعمال نمی‌کردند و دست به [[زنان]] نمی‌بردند و خود را [[خوشبو]] نمی‌کردند و گوشتی نمی‌خوردند و در حج خود، [[کرک]] و پشم و مویی نمی‌پوشیدند و [[لباس]] نوی به تن می‌کردند و با نعلین خویش گرد [[خانه]] طواف می‌نمودند و از نظر [[تعظیم]]، پا روی [[زمین]] [[مسجد]] نمی‌نهادند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۳۳۵.</ref>.
+عرب‌های حله یعنی قبیله‌های [[تمیم]] و ضَبّه و مُزَینه و رِباب و عُکل و ثَور و [[قیس عیلان]] همه‌اش به جز [[عدوان]] و ثقیف و [[عامر بن صعصعه]]، و [[ربیعة بن نزار]] همه‌اش و [[قضاعه]] و حضرموت و [[عک]] و قبیله‌هایی از [[ازد]]... هرگاه به [[مکه]] می‌رسیدند، پس از انجام [[مناسک]]، جامه‌هایی را که پوشیده بودند بیرون می‌آوردند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۳۳۵.</ref> و دیگر آن را نمی‌پوشیدند و به این جامه‌ها «لُقی» می‌گفتند. بدین جهت اگر می‌توانستند جامه‌های حمس را به کرایه یا عاریه می‌پوشیدند و در آنها طواف می‌کردند و گرنه برهنه طواف خانه را انجام می‌دادند<ref>سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۱۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۳۸.</ref>
+==طواف در شب==
+نخستین کسی که برای طواف کنندگان در [[مسجدالحرام]]، چراغ روشن کرد، [[عقبة بن ازرق بن عمرو غسانی]] بود که بر لبه [[دیوار]] خانه خود، چراغی بزرگ می‌نهاد، تا مسجد را برای طواف کنندگان و دیگر کسانی که در آن بودند؛ روشن کند.
+[[محمد بن سائب بن برکة]] از مادرش نقل کرده که گفته است: شبی [[عایشه]] [[همسر پیامبر]]{{صل}} به چراغ‌داران [[پیام]] داد، چراغ‌ها را خاموش کردند و آن‌گاه در [[حجاب]] کامل و پوشیده طواف کرد<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۵۰.</ref>.
+پس از آن [[خالد بن عبدالله قسری]]، چراغی کنار [[چاه زمزم]] و روبه‌روی [[حجرالاسود]] نهاد و این به [[روزگار]] [[حکومت]] [[عبدالملک بن مروان]] بود و اینها را از گذاشتن آن چراغ منع کرد<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۲۸۷.</ref>.
+در [[حکومت]] [[مأمون عباسی]]، [[محمد بن سلیمان]]، [[حاکم مکه]] شد و چراغی دیگر بر ستونی بلند مقابل آن و کنار رکن [[غربی]] نهاد و چون محمد بن داوود حاکم مکه شد، دو ستون بلند دیگر یکی مقابل [[رکن یمانی]] و دیگری مقابل رکن شامی نهاد و چون [[هارون]] ([[الواثق بالله]]) [[خلیفه]] شد، دستور داد، ده ستون بلند که قندیل داشت بر اطراف محل طواف نهادند و در آنها چراغ روشن می‌کردند<ref>اخبار مکه، ج۹، ص۳۹۵.</ref>.
+گفته‌اند: ستون‌های زرد مسی که اطراف [[کعبه]] [[نصب]] شده بود، ابتدا در کاخ [[بابک خرمی]] در [[ارمنستان]] بوده و در [[صحن]] [[خانه]] او روشن می‌شده است و چون [[خداوند]] او را [[زبون]] ساخته و کشته شد (و پسرش را به [[سامرا]] آوردند و در [[شهرها]] گرداندند و خانه‌اش را خراب کردند؛ زیرا او گروه بسیاری از [[مسلمانان]] را کشته بود و خداوند [[مردم]] را از او [[آسوده]] کرد) این ستون‌ها را از کاخ وی آوردند که چهارده ستون بود، چهارتای آن را در [[دارالخلافه]] سامرا نصب کردند و ده ستون دیگر را [[معتصم]] در سال دویست و سی و چند، برای کعبه فرستاد که اطراف کعبه در صف اول نصب کردند<ref>اخبار مکه، ج۹، ص۳۹۵.</ref>.
+خلیفه‌ها و [[پادشاهان]] در زمان‌های مختلف بر شمار ستون‌ها و قندیل‌های [[مسجد]] و چراغ‌های منطقه [[حرم]] و درهای مسجد و [[منبرها]] افزودند، چنان‌که نزدیک به یک هزار و پانصد رسید و همچنان نفت سوز و روغن سوز بود تا سال ۱۳۳۹ [[قمری]] که تمام چراغ‌های آن به برق مبدل شد<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۲۸۸.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۳۹.</ref>
+==طواف [[زیارت]]==
+طواف [[واجب]] رکنی است در [[مراسم حج]] و [[عمره]]. به آن طواف اول، طواف فرض، طواف [[فریضه]]، طواف رکن هم می‌گویند. این طواف در عمره مفرده دومین عمل است که پس از [[احرام]] و در [[لباس]] احرام صورت می‌گیرد و [[زمان]] انجام آن طول ایام سال است، به جز ایام اختصاصی [[حج]].
+طواف [[زیارت]] در [[عمره]] [[تمتع]] دومین عمل است که بعد از [[احرام]] و در [[لباس]] احرام صورت می‌گیرد و [[زمان]] انجام آن از اول [[ماه شوال]] است تا قبل از [[روز نهم ذی‌حجه]]. اما در حج، هفتمین عمل حج (تمتع و قران) است که بعد از حلق یا تقصیر در [[روز دهم ذی‌حجه]] با کوچ از [[منی]] به [[مکه]] صورت می‌گیرد. این طواف را پس از مراجعت از منی (در [[روز دوازدهم ذی‌حجه]]) نیز می‌توان انجام داد، ولی [[مستحب]] است که در همان [[روز]] [[عید]] صورت گیرد. این طواف در غیر لباس احرام صد صورت می‌گیرد چون با انجام حلق یا تقصیر، [[حاجی]] از لباس احرام بیرون می‌آید<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۱۱۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۰.</ref>
+==طواف عاشقانه==
+یکی از لحظات شیرین و به یادماندنی حج، زمانی است که حاجی پس از انجام طواف، [[پرده کعبه]] را در دست گرفته، خود را به [[کعبه]] چسبانده، قطرات اشکش مرواریدگونه از گونه‌هایش سرازیر گردد و با [[خدا]] [[راز و نیاز]] کند. [[عاشقان]] [[حریم]] [[دوست]]، آن‌گاه که در کنار [[خانه]] [[یار]] قرار می‌گیرند، حالاتی خوش و دیدنی دارند.
+اصمعی می‌گوید: شبی گِرد کعبه طواف می‌کردم، [[جوانی]] ظریف اندام را دیدم که به پرده کعبه چنگ زده، می‌گفت: [[چشم‌ها]] در خوابند و [[ستارگان]] برآمده‌اند، و تو [[پادشاه]] زنده [[پایداری]]، [[پادشاهان]] درب‌هایشان را بسته و بر آن نگاهبانانی گمارده‌اند [ولی] درب خانه تو برای درخواست کنندگان باز است، به سوی تو آمدم تا به [[رحمت]] خود به من نظر کنی، ای [[مهربان‌ترین]] مهربانان.
+سپس این [[شعر]] را می‌خواند:
+{{عربی|يا من يجيب المضطر في الظلم *** يا كاشف الضر و البلوى مع السقم
+قد نام و فدك حول البيت قاطبة *** و أنت وحدك يا قيوم لم تنم
+أدعوك [[رب]] [[دعاء]] قد أمرت به *** فارحم بكائي بحق البيت و الحرم
+ان كان عفوك لايرجوه دوسرف *** فمن يجود على العاصين بالنعم}}.
+اصمعی می‌گوید: جستجو کردم فهمیدم این [[جوان]]، [[زینت]] [[عبادت کنندگان]]؛ [[امام سجاد]]{{ع}} است<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۵۳، حدیث ۱۱۰۵۸.</ref>.
+علی بن مزید [[بیاع سابری]] نیز گفته است: [[امام صادق]]{{ع}} را در [[حجر اسماعیل]] دیدم؛ زیرا ناودان ایستاده، صورتش را به [[کعبه]] گذاشته و دست‌هایش را گشوده و می‌فرمود:
+{{متن حدیث|اللَّهُمَّ ارْحَمْ ضَعْفِي وَ قِلَّةَ حِيلَتِي، اللَّهُمَّ أَنْزِلْ عَلَيَّ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِكَ، وَ أَدِرَّ عَلَيَّ مِنْ رِزْقِكَ الْوَاسِعِ، وَ ادْرَأْ عَنِّي شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ، وَ شَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَ الْعَجَمِ، اللَّهُمَّ أَوْسِعْ عَلَيَّ فِي الرِّزْقِ وَ لَا تَقْتُرْ عَلَيَّ}}.
+[[خالد بن ربعی]] نیز گفته است: [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}} برای برخی نیازها وارد [[مکه]] شدند [در [[مسجدالحرام]]] مرد [[عرب]] بیابانی را دیدند که [[پرده کعبه]] را گرفته و می‌گفت: ای صاحب [[خانه]]، خانه خانه تو است و مهمان نیز مهمان تو، هر مهمانی از میزبانش [[نیکی]] می‌بیند، پس امشب احسانت به من، [[آمرزش]] گناهانم باشد.
+[[امیر مؤمنان]]{{ع}} به [[یاران]] خود فرمودند: آیا نشنیدید سخن [[اعرابی]] را؟ گفتند: آری شنیدیم، حضرت فرمود: [[خداوند]] کریم‌تر از آن است که میهمانش را براند. شب دوم دیدند بار دیگر این مرد آمده خود را به رکن چسبانده و می‌گوید:
+{{متن حدیث|يَا عَزِيزاً فِي عِزِّكَ فَلَا أَعَزَّ مِنْكَ فِي عِزِّكَ أَعِزَّنِي بِعِزِّ عِزِّكَ فِي عِزٍّ لَا يَعْلَمُ أَحَدٌ كَيْفَ هُوَ أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ وَ أَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} عَلَيْكَ أَعْطِنِي مَا لَا يُعْطِينِي أَحَدٌ غَيْرُكَ وَ اصْرِفْ عَنِّي مَا لَا يَصْرِفُهُ أَحَدٌ غَيْرُكَ}}.
+سپس امیر مؤمنان{{ع}} به یاران خویش فرمودند: «به [[خدا]] [[سوگند]] این اسم اکبر به زبان [[یونانی]] است که حبیب من [[رسول خدا]]{{صل}} آن را به من خبر داده است. او [[بهشت]] را [[طلب]] کرد و خداوند به او [[عنایت]] نمود. او از خداوند خواست [[آتش]] را از وی بگرداند و خداوند نیز چنین کرد<ref>مستدرک الوسائل، باب استحباب التعلق باستتار الکعبه و الدعاء عندها، ج۹، ۱.</ref>.
+[[طاووس یمانی]] نیز گفته است؛ در [[دل]] شب مردی را دیدم که پرده کعبه را در دست گرفته و می‌گوید:
+{{عربی|أَلَا أَيُّهَا الْمَأْمُولُ فِي كُلِّ حَاجَةٍ *** شَكَوْتُ إِلَيْكَ الضُّرَّ فَاسْمَعْ شِكَايَتِي‌
+أَلَا يَا رَجَائِي أَنْتَ كَاشِفُ كُرْبَتِي *** فَهَبْ لِي ذُنُوبِي كُلَّهَا وَ اقْضِ حَاجَتِي‌
+زَادِي قَلِيلٌ مَا أَرَاهُ مُبَلِّغِي *** أَ لِلزَّادِ أَبْكِي أَمْ لِبُعْدِ مَسَافَتِي‌
+أَتَيْتُ بِأَعْمَالٍ قِبَاحٍ رَدِيَّةٍ *** فَمَا فِي الْوَرَى خَلْقٌ جَنَى كَجِنَايَتِي‌
+أَ تُحْرِقُنِي فِي النَّارِ يَا غَايَةَ الْمُنَى *** فَأَيْنَ رَجَائِي مِنْكَ أَيْنَ مَخَافَتِي‌}}.
+طاووس می‌گوید: دقت کردم دیدم [[علی بن الحسین]] [[امام سجاد]]{{ع}} است<ref>کافی، ج۹، حدیث ۱۱۰۵۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۱.</ref>
+==طواف [[عربان]]==
+طوافی که [[عرب]] در [[حج]] [[جاهلی]] می‌بایست در [[لباس]] حمس انجام دهد، یعنی هر کس که اول بار به حج یا [[عمره]] می‌آمد می‌بایست اولین طواف خود را در جامه‌ای انجام دهد که از «حمس» عاریه و یا [[اجاره]] کرده باشد و اگر در لباس غیر حمس طواف می‌کرد، می‌بایست آن را به دور اندازد و اگر نمی‌خواست لباسش را از دست بدهد می‌بایست برهنه طواف کند<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۱۱۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۳.</ref>
+==طواف عمره==
+طواف [[واجب]] [[خانه]] خداست ضمن انجام [[مناسک]] عمره. عمره [[تمتع]] یک طواف واجب دارد به نام طواف [[زیارت]]. عمره مفرده دو طواف واجب دارد، یکی به نام طواف زیارت و دیگری به نام طواف [[نساء]].<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۳.</ref>
+==طواف [[فرشتگان]]==
+پیشینه طواف به هزاران سال قبل از [[هبوط]] [[حضرت آدم]]{{ع}} به [[زمین]] باز می‌گردد. فرشتگان در ناحیه «[[ردم]]» از [[آدم]] استقبال کردند و به او گفتند: ما دو هزار سال پیش از تو به این خانه حج گزاردیم. آدم پرسید: شما هنگام طواف چه می‌گویید. گفتند می‌گوییم: {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}}<ref>حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، نشر مشعر، ص۸۵.</ref>.
+[[ازرقی]] می‌نویسد: در یکی از کتاب‌های پیشینیان نخستین که در آن موضوع [[کعبه]] آمده بود، چنین دیدیم که هیچ فرشته‌ای را [[خداوند]] به زمین نمی‌فرستد، مگر آن‌که او را به زیارت کعبه [[فرمان]] می‌دهد و آن [[فرشته]] از کنار [[عرش]]، [[احرام]] بسته و لبیک‌گویان فرود می‌آید. نخست [[حجر]] را می‌بوسد و استلام می‌کند و سپس هفت دور بر خانه طواف می‌کند و داخل کعبه دو رکعت [[نماز]] می‌گزارد، آن‌گاه به [[آسمان]] صعود می‌کند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۹.</ref>.
+[[معلم]] [[حضرت ابراهیم]] و فرزندش اسماعیل{{ع}} نیز، [[جبرئیل]] بود. [[فرشتگان]] ضمن طواف به ابراهیم{{ع}} [[سلام]] دادند. ابراهیم پرسید: شما در طواف خود چه می‌گویید؟ گفتند: پیش از [[روزگار]] [[آدم]]{{ع}} {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}} می‌گفتیم و چون به آدم گفتیم، فرمود: بر این کلمات {{متن حدیث|لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} را هم بیفزاید. ابراهیم فرمود: بر آن {{متن حدیث|الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ}} را هم بیفزایید و فرشتگان چنین کردند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۳.</ref>
+==طواف مستحبی==
+[[روایات]] نسبت به عدد طواف‌های مستحبی در ایام توقف در [[مکه]] مختلف است. در بعضی آمده است که [[مستحب]] است ۵۲ طواف که ۳۶۴ شوط می‌شود انجام دهد<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۹۷.</ref>. در برخی روایات است که ۳۶۰ طواف کند و اگر مقدور نبود ۳۶۰ شوط و اگر آن را هم نتوانست، آن چه می‌تواند به جا آورد<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۹۶.</ref>. در طواف مستحبی، [[طهارت]] (با [[وضو]] بودن) شرط نیست.
+البته کسی که می‌خواهد طواف مستحبی به جا آورد سزاوار است [[مزاحم]] کسانی که طواف [[واجب]] انجام می‌دهند نشود، و اگر در طواف‌های مستحبی خواست دو رکعت نماز طواف بخواند، می‌تواند در هر کجای [[مسجدالحرام]] بخواند.
+طواف‌های مستحبی قبل از [[اعمال]] [[حج]] و رفتن به [[منی]] و [[عرفات]]، [[برتر]] از طواف‌های پس از اعمال حج است. در [[روایت]] آمده است که یک طواف قبل از حج، برتر از هفتاد طواف پس از حج است<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۹۹.</ref>.
+هرگاه کسی بتواند طواف‌های مستحبی را طبق دستور و روایات، در هر شبانه [[روز]]، ده طواف انجام دهد [[افضل]] است، یعنی در اول شب ۳ طواف، آخر شب ۳ طواف، پس از دخول صبح ۲ طواف و بعد از ظهر ۲ طواف<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۹۶.</ref>. البته روشن است که این طواف‌ها بعد از نمازهای [[فریضه]] در اول وقت است. در روایت است که طواف مستحبی به [[نیابت]] از طرف زنده‌ای که تا ۲۰ کیلومتری [[مکه]] است جائز نیست، ولی از طرف [[مردگان]] و کسانی که از مکه بیش از ۲۰ کیلومتر فاصله دارند، [[سنت]] است. بالاخص از طرف پدر، مادر، [[زن]]، فرزند، [[دوستان]] و [[مردم]] [[شهر]] خویش. اگر یک طواف به قصد همه کند درست است، ولی بهتر این است که برای هر کدام، هفت شوط یک طواف و دو رکعت [[نماز]] به جا آورد.
+[[علی بن ابراهیم]] حضر می‌از پدرش نقل کرده، گفت: من در مراجعت از مکه به حضور، [[امام هفتم]]{{ع}} رسیدم و آن حضرت در [[مسجدالنبی]]، میان [[قبر]] و [[منبر]]، نشسته بودند. عرض کردم: ای فرزند [[رسول خدا]]{{صل}}! من وقتی که به [[حج]] می‌روم، گاهی بعضی از مردم به من می‌گویند از جانب من هفت شوط طواف کن و دو رکعت نماز بخوان و بعضی اوقات در اثر کارهای بسیار نمی‌توانم به جا آورم و در بازگشت نمی‌دانم چه بگویم؟ فرمود: وقتی که به مکه رسیدی و [[اعمال]] خود را انجام دادی، هفت شوط طواف کن و دو رکعت نماز بخوان و بگو: خدایا این طواف و این دو رکعت نماز را که به جا آوردمريال از جانب پدرمريال مادرم، همسرمريال فرزندانم، خویشانم و از طرف همه همشهری‌هایم [[آزاد]] و [[بنده]]، سیاه و سفید ایشان است. پس از مراجعت به هر که بگویی من از طرف تو طواف کرده‌ام و نماز خوانده‌ام، راست گفته‌ای. آمده است که [[افضل]] از تمامی اعمالی که در مکه [[انسان]] می‌تواند انجام دهد، طواف به نیابت [[چهارده معصوم]]{{عم}} می‌باشد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۳، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۴.</ref>
+==طواف [[نساء]]==
+طواف [[واجب]] غیر [[رکنی]] [[خانه خدا]] در [[مراسم حج]] و [[عمره]] را می‌گویند که موسوم به طواف دوم و طواف [[زنان]] است. این طواف با [[لباس]] غیر [[احرام]] است و در عمره [[تمتع]] وجود ندارد. اما در عمره مفرده، ششمین عمل است که پس از حلق یا تقصیر صورت می‌گیرد و [[زمان]] انجام آن در طول ایام سال است، به جز ایام اختصاصی [[حج]]. طواف [[نساء]] در حج، دهمین عمل [[حج تمتع]] و حج [[قرآن]] است که پس از خاتمه [[واجبات]] [[منی]] تا [[روز]] دهم یا دوازدهم و مراجعت به [[مکه]] پس از سعی [[صفا و مروه]] صورت می‌گیرد<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۱۱۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۵.</ref>
+==طواف نیابتی==
+[[مستحب]] است [[حاجی]] تا زمانی که در مکه حضور دارد، برای خود و یا به [[نیابت]] از دیگران طواف کند. آنان که دارای [[معرفت]] بیشتری هستند به نیابت از [[پیامبر بزرگوار اسلام]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} طواف نموده، حج خود را با حج [[پیامبر]] و [[ائمه]]{{عم}} پیوند می‌زنند. [[موسی بن قاسم]] می‌گوید: به [[امام جواد]]{{ع}} عرض کردم: می‌خواستم به نیابت از شما و پدرتان طواف کنم، به من گفتند برای [[اولیای خدا]] [و به نیابت از آنان] نمی‌توان طواف کرد. حضرت فرمود: هر اندازه برای تو امکان دارد [برای آنان] طواف کن که جایز است.
+سه سال بعد [[خدمت]] آن حضرت رسیده عرض کردم: من برای انجام طواف به نیابت از شما و پدر بزرگوارتان کسب [[اجازه]] کردم و شما اجازه فرمودید و آن‌چه [[خدا]] خواست به نیابت از شما طواف کردم، سپس مسأله‌ای در [[ذهن]] من آمد که به آن عمل کردم، حضرت فرمودند: آن مسأله چه بود؟ گفتم: روزی به [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}} طواف کردم، امام جواد{{ع}} سه مرتبه فرمود: [[درود خدا]] بر [[رسول الله]]. روز دوم را به نیابت از [[امیر مؤمنان]]{{ع}} روز سوم به [[نیابت از امام]] حسن{{ع}} روز چهارم از [[امام حسین]]{{ع}} روز پنجم از [[امام سجاد]]{{ع}} روز ششم از [[امام باقر]]{{ع}} روز هفتم از [[امام صادق]]{{ع}} روز هشتم از [[امام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} هر روز نهم از پدرتان [[علی بن موسی الرضا]]{{ع}} روز دهم از طرف شما، مولای من! اینان کسانی هستند که به [[ولایت]] و [[دوستی]] آنها [[دین]] خود را پذیرفتم. حضرت فرمودند: به خدا [[سوگند]]. اینک نیز دارای دین هستی، [[دینی]] که [[خداوند]] غیر آن را از بندگانش نمی‌پذیرد.
+گفتم و گاهی هم به [[نیابت]] از مادرتان [[فاطمه]]{{س}} طواف نمودم و گاهی نیز طواف نکردم. [[امام]]{{ع}} فرمودند: برای مادرم زهرا{{س}} فراوان طواف کن؛ زیرا که بهترین عملی که انجام می‌دهی همین است<ref>کافی، کتاب الحج، باب الطواف و الحج عن الائمه، حدیث ٢.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۶.</ref>
+==طواف [[وداع]]==
+آخرین طواف [[حاجی]] است که هنگام خروج از [[مکه]] انجام می‌دهد. این طواف [[مستحب]] است و [[اهل سنت]] آن را «طواف صدر» یعنی طواف بازگشت هم می‌نامند؛ زیرا حاجی پس از آن از مکه به [[شهر]] خود بازمی‌گردد و این طواف در نظر آنان [[واجب]] می‌باشد و [[کفاره]] ترک آن یک [[قربانی]] است، ولی ما آن را مستحب می‌دانیم<ref>فرهنگ جغرافیای تاریخی در حدیث و سیره نبوی، ص۲۸۴.</ref>. به طواف وداع، طواف آخرالعهد هم گویند.
+دعای طواف وداع؛ کسی که می‌خواهد از مکه بیرون رود، مستحب است طواف وداع نماید، و در هر دور، [[حجرالاسود]] و [[رکن یمانی]] را در صورت امکان استلام کند. شکم خود را به [[خانه کعبه]] بچسباند، یک دست را به [[حجر]] و دست دیگر را به طرف درب گذارد. [[حمد]] و [[ثنای الهی]] نماید و [[صلوات بر پیغمبر]] و [[آل]] او بفرستد و این [[دعا]] را بخواند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ أَمِينِكَ وَ حَبِيبِكَ وَ نَجِيِّكَ وَ خِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ اللَّهُمَّ كَمَا بَلَغَ رِسَالاتِكَ وَ جَاهَدَ فِي سَبِيلِكَ وَ صَدَعَ بِأَمْرِكَ وَ أُوذِيَ فِي جَنْبِكَ وَ عَبَدَكَ حَتَّى أَتَاهُ الْيَقِينُ اللَّهُمَّ اقْلِبْنِي مُفْلِحاً مُنْجِحاً مُسْتَجَاباً لِي...}}<ref>ادعیه و آداب حرمین، ص۴۱۰ و ۴۱۱؛ کافی، ج۴، ص۵۳۰ و ۵۳۱.</ref>.
+پس مقداری از آب [[زمزم]] بیاشامد، و این دعا را بخواند:
+{{متن حدیث|آئِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ إِلى رَبِّنا راغِبُونَ إِلَى اللَّهِ رَاجِعُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ}}<ref>کافی، ج۴، ص۵۳۱.</ref>.
+شایسته است که [[زائر]] در آخرین [[عهد]] و دیدار خود با [[کعبه]]، دست بر [[بیت الله الحرام]] نهاده و عرض کند: {{متن حدیث|الْمِسْكِينُ عَلَى بَابِكَ فَتَصَدَّقْ عَلَيْهِ بِالْجَنَّةِ}}<ref>کافی، ج۴، ص۵۳۲.</ref>.
+[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا قَضَى أَحَدُكُمْ نُسُكَهُ فَلْيَرْكَبْ رَاحِلَتَهُ وَ لْيَلْحَقْ بِأَهْلِهِ فَإِنَّ الْمُقَامَ بِمَكَّةَ يُقْسِي الْقَلْبَ}}<ref>بحار الانوارج، ۹۹، ص۸۱؛ علل الشرایع ج۲، ص۴۴۶.</ref>؛ «از [[اعمال]] [[حج]] که فارغ شدی به سوی [[اهل]] [[وطن]] برگرد؛ زیرا اقامه و مکث در [[مکه]] موجب [[قساوت قلب]] می‌شود».
+نیز فرموده است: {{متن حدیث|فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْ حَجِّكَ فَاشْتَرِ بِدِرْهَمٍ تَمْراً فَتَصَدَّقْ بِهِ...}}<ref>بحار، ج۹۹، ص۳۱۸.</ref>؛ «هر گاه از [[حجت]] فارغ شدی، یک درهم خرما بخر و [[صدقه]] بده».
+[[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث|إِذَا فَرَغْتَ مِنْ نُسُكِكَ فَارْجِعْ فَإِنَّهُ أَشْوَقُ لَكَ إِلَى الرُّجُوعِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۳، ص۲۳۴.</ref>؛ «هرگاه از حج فارغ شدی، به خانه‌ات مراجعت کن؛ زیرا این روش باعث می‌شود علاقمندی تو نسبت به [[رجوع]] (به مکه و [[کعبه]]) بیشتر شود.
+[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید:
+{{متن حدیث|يَنْبَغِي لِمَنْ أَرَادَ الْخُرُوجَ مِنْ مَكَّةَ بَعْدَ قَضَاءِ حَجِّهِ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ يَطُوفُ بِهِ طَوَافَ الْوَدَاعِ ثُمَّ يُوَدِّعُهُ يَضَعُ يَدَهُ بَيْنَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ وَ الْبَابِ وَ يَدْعُو وَ يُوَدِّعُ وَ يَنْصَرِفُ خَارِجاً}}.
+«سزاوار است کسی که پس از انجام حجش، می‌خواهد از مکه خارج شود، برای آخرین بار طواف [[وداع]] کند، آن‌گاه دستش را بین [[حجرالاسود]] و درب کعبه بگذارد و [[دعا]] کند و پس از وداع برگردد».<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۶۴۷.</ref>
 == منابع ==