حضرت ام فروه بنت قاسم: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
بنابر روایتی قاسم، پسر خاله امام زین العابدین {{ع}} بود؛ زیرا بعد از [[اسارت]] دو دختر [[یزدگرد]]، [[شهربانو]] به [[عقد]] [[امام حسین]] {{ع}} و [[شاهزنان]] به عقد [[محمد بن ابیبکر]] در آمد که امام زین العابدین {{ع}} از شهربانو به دنیا آمد و [[قاسم بن محمد]] از شاه زنان<ref>اعلام الوری، ص۲۵۶.</ref>. | بنابر روایتی قاسم، پسر خاله امام زین العابدین {{ع}} بود؛ زیرا بعد از [[اسارت]] دو دختر [[یزدگرد]]، [[شهربانو]] به [[عقد]] [[امام حسین]] {{ع}} و [[شاهزنان]] به عقد [[محمد بن ابیبکر]] در آمد که امام زین العابدین {{ع}} از شهربانو به دنیا آمد و [[قاسم بن محمد]] از شاه زنان<ref>اعلام الوری، ص۲۵۶.</ref>. | ||
مادر ام فروه، [[اسما]] دختر [[عبدالرحمان بن ابیبکر]] بود. بنابراین، نسبِ ام فروه از طرف پدر و مادر، به [[ابوبکر]] میرسد؛ از اینرو امام صادق {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|ولدني ابوبكر مرتين}}<ref>دلائل الامامه، ص۲۴۸.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۳.</ref> | مادر ام فروه، [[اسما]] دختر [[عبدالرحمان بن ابیبکر]] بود. بنابراین، نسبِ ام فروه از طرف پدر و مادر، به [[ابوبکر]] میرسد؛ از اینرو امام صادق {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|ولدني ابوبكر مرتين}}<ref>دلائل الامامه، ص۲۴۸.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۳.</ref> | ||
== پیوند با [[برکت]] == | == پیوند با [[برکت]] == | ||
سرگذشت مادران [[امامان]] بعد از [[امام سجاد]] {{ع}}، به طور مفصّل بیان نشده است؛ از این رو تاریخ ازدواج [[امام باقر]] {{ع}} با ام فروه معلوم نیست. امام باقر {{ع}} دو [[همسر]] دائم به نامهای [[ام فروه]] و [[ام حکیم]] داشت<ref>الارشاد، ص۵۲۴.</ref>. ام فروه، اولین [[همسر]] دائمی [[امام باقر]] {{ع}} بود. | سرگذشت مادران [[امامان]] بعد از [[امام سجاد]] {{ع}}، به طور مفصّل بیان نشده است؛ از این رو تاریخ ازدواج [[امام باقر]] {{ع}} با ام فروه معلوم نیست. امام باقر {{ع}} دو [[همسر]] دائم به نامهای [[ام فروه]] و [[ام حکیم]] داشت<ref>الارشاد، ص۵۲۴.</ref>. ام فروه، اولین [[همسر]] دائمی [[امام باقر]] {{ع}} بود. | ||
«[[سیدالساجدین]] {{ع}} خواست دختر قاسم را برای پسرش امام باقر {{ع}} [[خواستگاری]] نماید. هنگامی که سید الساجدین {{ع}} برای خواستگاری، با [[قاسم بن محمد]] [[گفتوگو]] کرد، قاسم گفت: یا ابن [[رسول الله]]! [[حق]] این بود که شما دختر مرا از خودتان خواستگاری میکردید؛ زیرا نفسِ [[مقدّس]] شما بر [[جان]]، [[مال]] و عیال من، از من [[برتر]] است. بدین ترتیب، ام فروه، دختر قاسم به [[شرف]] همسری امام باقر {{ع}} [[افتخار]] یافت»<ref>معصوم هفتم، ص۸۶.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۴.</ref> | «[[سیدالساجدین]] {{ع}} خواست دختر قاسم را برای پسرش امام باقر {{ع}} [[خواستگاری]] نماید. هنگامی که سید الساجدین {{ع}} برای خواستگاری، با [[قاسم بن محمد]] [[گفتوگو]] کرد، قاسم گفت: یا ابن [[رسول الله]]! [[حق]] این بود که شما دختر مرا از خودتان خواستگاری میکردید؛ زیرا نفسِ [[مقدّس]] شما بر [[جان]]، [[مال]] و عیال من، از من [[برتر]] است. بدین ترتیب، ام فروه، دختر قاسم به [[شرف]] همسری امام باقر {{ع}} [[افتخار]] یافت»<ref>معصوم هفتم، ص۸۶.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۴.</ref> | ||
== ولادت فرزند == | == ولادت فرزند == | ||
خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
== [[هجرت]] امّ فروه به طِنفِسَه == | == [[هجرت]] امّ فروه به طِنفِسَه == | ||
در سال نود [[هجری]]، [[بیماری]] مسری و خطرناک آبله در [[مدینه]] شیوع پیدا کرد و عدهای از [[کودکان]] به این بیماری واگیردار [[مبتلا]] شدند. [[امام جعفر صادق]] {{ع}} در آن [[زمان]] ده ساله یا هفت ساله بود. [[ام فروه]] با [[فرزندان]] خود، از جمله جعفر، از مدینه به «[[طنفسه]]» رفت تا فرزندانش به این بیماری مبتلا نشوند. ایشان پس از سکونت در طنفسه، [[اطمینان]] یافت که فرزندانش به آبله مبتلا نمیشوند؛ [[غافل]] از اینکه خود او به این [[مرض]] خطرناک دچار شده و مانند همه [[بیماران]] مبتلا به آبله، ابتدا نمیدانست دچار آن بیماری خطرناک شده؛ اما به محض مطلع شدن به [[فکر]] فرزندانش افتاد و گفت تا فوری آنها را از طنفسه دور کنند. در مدینه، به [[امام محمد باقر]] {{ع}} اطلاع دادند که همسرش به بیماری آبله مبتلا شده است. چون بیماری خطرناک بود، امام محمد باقر {{ع}} برای رفتن به طنفسه ناچار شد درس را تعطیل کند. قبل از عزیمت بر [[مزار]] [[پیغمبر اسلام]] {{صل}} در همان [[مسجد]] (محل [[تدریس]]) رفت و از [[روح]] [[پیغمبر]] {{صل}} خواست که همسرش را [[شفا]] بدهد. پس به طنفسه نزد همسرش رفت. ام فروه با دیدن امام عرض کرد: چرا به اینجا آمدید؟! مگر به شما نگفته بودند که من به آبله مبتلا شدهام؟ مگر نمیدانید نباید به [[عیادت]] [[بیمار]] مبتلا به آبله آمد؟! امام فرمود: من از روح پیغمبر {{صل}} درخواست کردهام که تو را شفا بدهد و میدانم که شفا خواهی یافت و من هم به بیماری مبتلا نخواهم شد. امّ فروه بعد از مداوا، به مدینه بازگشت؛ ولی چون هنوز بیماری آبله در مدینه ریشهکن نشده بود، فرزندانش را به [[شهر]] نیاورد<ref>مغز متفکر جهان شیعه، ص۳۰ و ۳۱.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۶.</ref> | در سال نود [[هجری]]، [[بیماری]] مسری و خطرناک آبله در [[مدینه]] شیوع پیدا کرد و عدهای از [[کودکان]] به این بیماری واگیردار [[مبتلا]] شدند. [[امام جعفر صادق]] {{ع}} در آن [[زمان]] ده ساله یا هفت ساله بود. [[ام فروه]] با [[فرزندان]] خود، از جمله جعفر، از مدینه به «[[طنفسه]]» رفت تا فرزندانش به این بیماری مبتلا نشوند. ایشان پس از سکونت در طنفسه، [[اطمینان]] یافت که فرزندانش به آبله مبتلا نمیشوند؛ [[غافل]] از اینکه خود او به این [[مرض]] خطرناک دچار شده و مانند همه [[بیماران]] مبتلا به آبله، ابتدا نمیدانست دچار آن بیماری خطرناک شده؛ اما به محض مطلع شدن به [[فکر]] فرزندانش افتاد و گفت تا فوری آنها را از طنفسه دور کنند. در مدینه، به [[امام محمد باقر]] {{ع}} اطلاع دادند که همسرش به بیماری آبله مبتلا شده است. چون بیماری خطرناک بود، امام محمد باقر {{ع}} برای رفتن به طنفسه ناچار شد درس را تعطیل کند. قبل از عزیمت بر [[مزار]] [[پیغمبر اسلام]] {{صل}} در همان [[مسجد]] (محل [[تدریس]]) رفت و از [[روح]] [[پیغمبر]] {{صل}} خواست که همسرش را [[شفا]] بدهد. پس به طنفسه نزد همسرش رفت. ام فروه با دیدن امام عرض کرد: چرا به اینجا آمدید؟! مگر به شما نگفته بودند که من به آبله مبتلا شدهام؟ مگر نمیدانید نباید به [[عیادت]] [[بیمار]] مبتلا به آبله آمد؟! امام فرمود: من از روح پیغمبر {{صل}} درخواست کردهام که تو را شفا بدهد و میدانم که شفا خواهی یافت و من هم به بیماری مبتلا نخواهم شد. امّ فروه بعد از مداوا، به مدینه بازگشت؛ ولی چون هنوز بیماری آبله در مدینه ریشهکن نشده بود، فرزندانش را به [[شهر]] نیاورد<ref>مغز متفکر جهان شیعه، ص۳۰ و ۳۱.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۶.</ref> | ||
== از نگاه فرزند == | == از نگاه فرزند == | ||
خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
[[ام فروه]] محضر سه [[امام]] [[معصوم]]، [[امام سجاد]] {{ع}} ([[پدر]] شوهرش)، [[امام باقر]] {{ع}} (شوهرش) و [[امام صادق]] {{ع}} (فرزندش)، را [[درک]] کرد. او از [[زنان]] [[راوی حدیث]] است. این [[روایت]] در [[اصول کافی]] از او نقل شده است: امام صادق {{ع}} فرمود: مادرم به من گفت: پدرت به من فرمود: {{متن حدیث|يَا أُمَّ فَرْوَةَ إِنِّي لَأَدْعُو اللَّهَ لِمُذْنِبِي شِيعَتِنَا فِي الْيَوْمِ وَ اللَّيْلَةِ أَلْفَ مَرَّةٍ لِأَنَّا نَحْنُ فِيمَا يَنُوبُنَا مِنَ الرَّزَايَا نَصْبِرُ عَلَى مَا نَعْلَمُ مِنَ الثَّوَابِ وَ هُمْ يَصْبِرُونَ عَلَى مَا لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>اصول کافی، ج۲، ص۵۰۱</ref>؛ ام فروه! من در هر شبانهروز، برای [[شیعیان]] گنهکار هزار مرتبه [[دعا]] میکنم؛ زیرا ما [[دانا]] به [[پاداش]] [[صابران]] هستیم و [[صبر]] میکنیم؛ ولی آنان با این که دانا به پاداش صابران نیستند، صبر میکنند. | [[ام فروه]] محضر سه [[امام]] [[معصوم]]، [[امام سجاد]] {{ع}} ([[پدر]] شوهرش)، [[امام باقر]] {{ع}} (شوهرش) و [[امام صادق]] {{ع}} (فرزندش)، را [[درک]] کرد. او از [[زنان]] [[راوی حدیث]] است. این [[روایت]] در [[اصول کافی]] از او نقل شده است: امام صادق {{ع}} فرمود: مادرم به من گفت: پدرت به من فرمود: {{متن حدیث|يَا أُمَّ فَرْوَةَ إِنِّي لَأَدْعُو اللَّهَ لِمُذْنِبِي شِيعَتِنَا فِي الْيَوْمِ وَ اللَّيْلَةِ أَلْفَ مَرَّةٍ لِأَنَّا نَحْنُ فِيمَا يَنُوبُنَا مِنَ الرَّزَايَا نَصْبِرُ عَلَى مَا نَعْلَمُ مِنَ الثَّوَابِ وَ هُمْ يَصْبِرُونَ عَلَى مَا لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>اصول کافی، ج۲، ص۵۰۱</ref>؛ ام فروه! من در هر شبانهروز، برای [[شیعیان]] گنهکار هزار مرتبه [[دعا]] میکنم؛ زیرا ما [[دانا]] به [[پاداش]] [[صابران]] هستیم و [[صبر]] میکنیم؛ ولی آنان با این که دانا به پاداش صابران نیستند، صبر میکنند. | ||
مامقانی در [[تنقیح المقال]] بعد از نقل این [[حدیث]] میگوید: «نقل این روایت بر [[وثاقت]] امّ فروه دلالت دارد و اینکه او دارای تقوا و عمل [[نیکو]] بوده و ما او را از افراد مورد [[اطمینان]] میدانیم»<ref>تنقیح المقال، ج۳، قسم ۲، ص۷۳.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۷.</ref> | مامقانی در [[تنقیح المقال]] بعد از نقل این [[حدیث]] میگوید: «نقل این روایت بر [[وثاقت]] امّ فروه دلالت دارد و اینکه او دارای تقوا و عمل [[نیکو]] بوده و ما او را از افراد مورد [[اطمینان]] میدانیم»<ref>تنقیح المقال، ج۳، قسم ۲، ص۷۳.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۷.</ref> | ||
== [[دفاع]] از [[فقه]] [[اهل بیت]] {{عم}} == | == [[دفاع]] از [[فقه]] [[اهل بیت]] {{عم}} == | ||
[[عبدالاعلی]] میگوید: [[امّ فروه]] را دیدم که [[طواف]] [[کعبه]] میکرد و کسایی پوشیده بود که کسی او را نشناسد. او [[حجر الاسود]] را با دست چپ خود لمس کرد. مردی که آنجا مشغول طواف بود، به او گفت: {{متن حدیث|يَا أَمَةَ اللَّهِ أَخْطَأْتِ السُّنَّةَ فَقَالَتْ إِنَّا لَأَغْنِيَاءُ عَنْ عِلْمِكَ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۷۶؛ اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۵۹.</ref>؛ «[[کنیز]] [[خدا]]! در [[سنت]] و [[آداب]] [[خطا]] کردی که [[حجر]] را با دست چپ استلام نمودی. امّ فروه فرمود: ما از [[علم]] تو بینیازیم». | [[عبدالاعلی]] میگوید: [[امّ فروه]] را دیدم که [[طواف]] [[کعبه]] میکرد و کسایی پوشیده بود که کسی او را نشناسد. او [[حجر الاسود]] را با دست چپ خود لمس کرد. مردی که آنجا مشغول طواف بود، به او گفت: {{متن حدیث|يَا أَمَةَ اللَّهِ أَخْطَأْتِ السُّنَّةَ فَقَالَتْ إِنَّا لَأَغْنِيَاءُ عَنْ عِلْمِكَ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۷۶؛ اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۵۹.</ref>؛ «[[کنیز]] [[خدا]]! در [[سنت]] و [[آداب]] [[خطا]] کردی که [[حجر]] را با دست چپ استلام نمودی. امّ فروه فرمود: ما از [[علم]] تو بینیازیم». | ||
[[شیخ عباس قمی]] میگوید: گویا آن مرد از فقهای [[عامه]] بوده و چگونه [[غنی]] و [[بینیاز]] نباشد از [[فقه]] عامه، زنی که شوهرش [[باقر]] العلوم اولین و آخرین باشد؟ پدر شوهرش [[امام زین العابدین]] {{ع}}؛ فرزندش ینبوع علم و [[معدن]] [[حکمت]] و [[یقین]]، [[جعفر بن محمد الصادق]] الأمین ـ [[صلوات]] علیهم اجمعین ـ باشد و پدرش از [[ثقات]] و معتمدان [[علی بن الحسین]] {{ع}} و یکی از فقهای سبعه [[مدینه]] است و در دامن علم [[تربیت]] شده و در [[بیت]] فقه نشو و نما کرده است. آن بانوی بزرگوار به قدری دارای [[کرامت]] بود که گاهی [[حضرت صادق]] {{ع}} را «ابن المکرمه» میخواندند<ref>منتهی الآمال، ج۲، ص۲۳۵.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۸.</ref> | [[شیخ عباس قمی]] میگوید: گویا آن مرد از فقهای [[عامه]] بوده و چگونه [[غنی]] و [[بینیاز]] نباشد از [[فقه]] عامه، زنی که شوهرش [[باقر]] العلوم اولین و آخرین باشد؟ پدر شوهرش [[امام زین العابدین]] {{ع}}؛ فرزندش ینبوع علم و [[معدن]] [[حکمت]] و [[یقین]]، [[جعفر بن محمد الصادق]] الأمین ـ [[صلوات]] علیهم اجمعین ـ باشد و پدرش از [[ثقات]] و معتمدان [[علی بن الحسین]] {{ع}} و یکی از فقهای سبعه [[مدینه]] است و در دامن علم [[تربیت]] شده و در [[بیت]] فقه نشو و نما کرده است. آن بانوی بزرگوار به قدری دارای [[کرامت]] بود که گاهی [[حضرت صادق]] {{ع}} را «ابن المکرمه» میخواندند<ref>منتهی الآمال، ج۲، ص۲۳۵.</ref>.<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۸.</ref> | ||
== [[وکیل]] [[امام]] {{ع}} == | == [[وکیل]] [[امام]] {{ع}} == | ||
[[شیعیان]] از [[ترس]] [[دستگیری]]، جرئت [[دیدار]] با [[امامان معصوم]] {{عم}} را نداشتند. گروهی از شیعیان نیز به دلیل دوری مسافت، نمیتوانستند به حضور امامان معصوم {{عم}} شرفیاب شوند. در این میان، آنچه سبب [[حفظ]] [[تشیع]] و رساندن دستورهای [[اهل بیت]] به شیعیان میشد، ساختار [[وکالت]] بود. وکیل پلی ارتباطی بین امام و شیعیان به حساب میآمد. [[وظیفه]] [[وکیلان]] امامان معصوم {{عم}} جمعآوری [[وجوهات شرعی]] از [[مردم]] و تقسیم آنها بین [[نیازمندان]] و [[پاسخگویی]] به پرسشهای [[سیاسی]] ـ [[اعتقادی]] مردم بود. وکیلان امامان معصوم {{عم}} [[آگاه]] به [[مسائل اعتقادی]] و [[شرعی]] و مورد [[اطمینان]] آنان بودند. [[مادر]] و [[همسر]] [[امام صادق]] {{ع}} از وکلای امام صادق {{ع}} بودند: {{عربی|كلما اراد الامام الصادق {{ع}} تقسيم حقوق اهل المدينة اعطاها لأمه امّ فروة و زوجته حميدة المصفاة}}<ref>تنقیح المقال، ج۳، قسم ۲، ص۷۶؛ أعلام النساء المؤمنات، ص۳۱۱.</ref>؛ «هرگاه [[امام صادق]] {{ع}} میخواست [[حقوق مالی]] [[مردم مدینه]] را پرداخت کند، آن را به مادرش [[امّ فروه]] و همسرش [[حمیده]] مُصفا ([[پاکیزه]]) میداد»<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]] ص ۱۴۹.</ref>. | [[شیعیان]] از [[ترس]] [[دستگیری]]، جرئت [[دیدار]] با [[امامان معصوم]] {{عم}} را نداشتند. گروهی از شیعیان نیز به دلیل دوری مسافت، نمیتوانستند به حضور امامان معصوم {{عم}} شرفیاب شوند. در این میان، آنچه سبب [[حفظ]] [[تشیع]] و رساندن دستورهای [[اهل بیت]] به شیعیان میشد، ساختار [[وکالت]] بود. وکیل پلی ارتباطی بین امام و شیعیان به حساب میآمد. [[وظیفه]] [[وکیلان]] امامان معصوم {{عم}} جمعآوری [[وجوهات شرعی]] از [[مردم]] و تقسیم آنها بین [[نیازمندان]] و [[پاسخگویی]] به پرسشهای [[سیاسی]] ـ [[اعتقادی]] مردم بود. وکیلان امامان معصوم {{عم}} [[آگاه]] به [[مسائل اعتقادی]] و [[شرعی]] و مورد [[اطمینان]] آنان بودند. [[مادر]] و [[همسر]] [[امام صادق]] {{ع}} از وکلای امام صادق {{ع}} بودند: {{عربی|كلما اراد الامام الصادق {{ع}} تقسيم حقوق اهل المدينة اعطاها لأمه امّ فروة و زوجته حميدة المصفاة}}<ref>تنقیح المقال، ج۳، قسم ۲، ص۷۶؛ أعلام النساء المؤمنات، ص۳۱۱.</ref>؛ «هرگاه [[امام صادق]] {{ع}} میخواست [[حقوق مالی]] [[مردم مدینه]] را پرداخت کند، آن را به مادرش [[امّ فروه]] و همسرش [[حمیده]] مُصفا ([[پاکیزه]]) میداد»<ref>[[حیدر مظفری ورسی|مظفری ورسی، حیدر]]، [[مادران چهارده معصوم (کتاب)|مادران چهارده معصوم]]، ص ۱۴۹.</ref>. | ||
== منابع == | == منابع == |