بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۱۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
خشونت، واژهای عربی از ریشه "خ ـ ش ـ ن" و به معنای درشتی، زبری و [[سختی]] و ضد نرمی و انعطافپذیری است<ref>لسان العرب، ج ۱۳، ص۱۴۰؛ مجمعالبحرین، ج ۱، ص۶۵۱، "خشن".</ref> و در فارسی نیز در همان معنای عربی آن به کار میرود | خشونت، واژهای عربی از ریشه "خ ـ ش ـ ن" و به معنای درشتی، زبری و [[سختی]] و ضد نرمی و انعطافپذیری است<ref>لسان العرب، ج ۱۳، ص۱۴۰؛ مجمعالبحرین، ج ۱، ص۶۵۱، "خشن".</ref> و در فارسی نیز در همان معنای عربی آن به کار میرود<ref>لغت نامه، ج ۷، ص۹۸۳۲، "خشونت".</ref>. این واژه در وصف پدیدههای طبیعی مانند خشکی و ناهمواری [[زمین]] یا کوههای دشوار، همچنین رفتارهای انسانی به کار میرود؛ چه کارهایی که مانند چگونگی [[پوشش]]، نوع خوراک و [[سبک زندگی]] در زندگی شخصی قرار میگیرد؛ یا اعمالی که در حیطه [[اجتماعی]] و چگونگی [[رفتار]] با دیگران<ref>لسان العرب، ج ۱۳، ص۱۴۰.</ref>. تعریف همهپذیر از خشونت در حیطه رفتارهای اجتماعی در دست نیست. این مفهوم، هرچند از گذشته، کم یا بیش، نگاههای [[فلسفی]] را به خود جلب کرده بود، تنها در [[قرن]] ۲۰ موضوع فلسفی مستقلی شد و در پی ظهور جنبشهای اجتماعی خشونتزدای اخیر، توجه به بهرهگیری کارامد از خشونت دوخته شد. خشونت در کاربرد سادهاش بهرهوری قهرآمیز از [[زور]] است که به شکلی معمول به دیگران یا [[اموال]] آنها آسیب میرساند و میتواند مانند ضرب و شتم فرد یا نظیر [[جنگ]] میان [[ملتها]] انجام گیرد. | ||
در سالهای اخیر، توجه فلسفی ویژهای به گسترش معنایی خشونت، از گونه آشکار به خشونت [[سازمان]] یافته و پنهان، مانند تبعیض نژادی و جنسیتی و آسیبهای روانی شده است | در سالهای اخیر، توجه فلسفی ویژهای به گسترش معنایی خشونت، از گونه آشکار به خشونت [[سازمان]] یافته و پنهان، مانند تبعیض نژادی و جنسیتی و آسیبهای روانی شده است<ref>۲۸. Macmillan Encyclopedia of philosophy، p.۶۷۷.</ref>. جواز دستیازی به خشونت همواره در میان [[فیلسوفان]] بحث برانگیز بوده است؛ اما در [[نظامهای حقوقی]]، خشونت را دو گونه ناپسند یا [[نامشروع]] و پسندیده یا [[مشروع]] دانستهاند که نشانگر دو سویه بودن آن از نظر آنهاست<ref>نک: نظام بینالمللی حقوق بشر، ص۱۰۰.</ref>.<ref>[[سید حسین محدث|محدث]] و [[زهرا محمودی|محمودی]]، [[خشونت (مقاله)|مقاله «خشونت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref> | ||
== تأکید بر [[نفی خشونت]] در [[خانواده]] == | == تأکید بر [[نفی خشونت]] در [[خانواده]] == | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
[[قرآن کریم]] در تنگنا قرار دادن [[همسر]] را در هیچ شرایطی روا نمیداند و به [[پیروان]] خود در سختترین اوضاع و احوال [[خانوادگی]] نیز [[اجازه]] خشونتورزی نمیدهد؛ و بهطور کلی مردان را به پاسداشت حقوق و حدود [[زنان]] و رعایت احوال آنان و پرهیز از [[آزار]] دادن ایشان و [[زیان]] رساندن و در تنگنا قرار دادن آنان [[فرمان]] داده است: {{متن قرآن|وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}}<ref>«و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>. | [[قرآن کریم]] در تنگنا قرار دادن [[همسر]] را در هیچ شرایطی روا نمیداند و به [[پیروان]] خود در سختترین اوضاع و احوال [[خانوادگی]] نیز [[اجازه]] خشونتورزی نمیدهد؛ و بهطور کلی مردان را به پاسداشت حقوق و حدود [[زنان]] و رعایت احوال آنان و پرهیز از [[آزار]] دادن ایشان و [[زیان]] رساندن و در تنگنا قرار دادن آنان [[فرمان]] داده است: {{متن قرآن|وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}}<ref>«و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید» سوره طلاق، آیه ۶.</ref>. | ||
[[پیامبر اکرم]]{{صل}} نسبت به | [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نسبت به خشونت - در انواع و اقسامش و نسبت به هرکس - سخت حساسیت نشان میداد و بر [[نفی]] آن بهطور کامل تأکید مینمود، چنانکه در سخنی والا فرمود: {{متن حدیث|مَنْ آذَى مُؤْمِناً فَقَدْ آذَانِي وَ مَنْ آذَانِي فَقَدْ آذَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ آذَى اللَّهَ فَهُوَ مَلْعُونٌ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ وَ الْفُرْقَانِ}}<ref>«هرکه مؤمنی را بیازارد بیگمان مرا آزرده است، و هرکه مرا بیازارد بیگمان خدا را آزرده است، و چنین کسی در تورات و انجیل و زبور و قرآن از رحمت خدا به دور [معرفی شده] است». روضة الواعظین، ص۳۲۱؛ مشکاة الانوار، ص۸۳؛ بحارالانوار، ج۶۷، ص۷۲، ج۷۵، ص۱۵۰؛ مستند الشیعة، ج۱۴، ص۱۵۹؛ مستدرک الوسائل، ج۹، ص۹۹؛ جامع أحادیث الشیعة، ج۱۶، ص۳۰۵.</ref>. | ||
آزار نمودن و خشونت ورزیدن چنان مطرود است که در تعبیری شگفت از [[رسول خدا]]{{صل}} آمده است: {{متن حدیث|مَنْ آذَى مُؤْمِناً بِغَيْرِ حَقٍّ فَكَأَنَّمَا هَدَمَ مَكَّةَ وَ بَيْتَ اللَّهِ الْمَعْمُورَ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ كَأَنَّمَا قَتَلَ أَلْفَ مَلَكٍ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ}}<ref>«هرکه مؤمنی را به ناحق بیازارد چنان باشد که مکه و خانه آباد خدا را ویران کرده و هزار فرشته مقرب را کشته باشد». جمالالدین الحسن بن یوسف المطهر (العلامة الحلی)، الرسالة السعدیة، اخراج و تعلیق و تحقیق عبد الحسین محمد علی بقال، الطبعة الاولی، مکتبة المرعشی النجفی، قم، ۱۴۱۰ ق. ص۱۴۳؛ عوالی اللآلی، ج۱، ص۳۶۱؛ مستدرک الوسائل، ج۹، ص۱۰۰؛ جامع أحادیث الشیعة، ج۱۶، ص۳۰۵.</ref>. | آزار نمودن و خشونت ورزیدن چنان مطرود است که در تعبیری شگفت از [[رسول خدا]]{{صل}} آمده است: {{متن حدیث|مَنْ آذَى مُؤْمِناً بِغَيْرِ حَقٍّ فَكَأَنَّمَا هَدَمَ مَكَّةَ وَ بَيْتَ اللَّهِ الْمَعْمُورَ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ كَأَنَّمَا قَتَلَ أَلْفَ مَلَكٍ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ}}<ref>«هرکه مؤمنی را به ناحق بیازارد چنان باشد که مکه و خانه آباد خدا را ویران کرده و هزار فرشته مقرب را کشته باشد». جمالالدین الحسن بن یوسف المطهر (العلامة الحلی)، الرسالة السعدیة، اخراج و تعلیق و تحقیق عبد الحسین محمد علی بقال، الطبعة الاولی، مکتبة المرعشی النجفی، قم، ۱۴۱۰ ق. ص۱۴۳؛ عوالی اللآلی، ج۱، ص۳۶۱؛ مستدرک الوسائل، ج۹، ص۱۰۰؛ جامع أحادیث الشیعة، ج۱۶، ص۳۰۵.</ref>. | ||
اینگونه بیانات حاکی از شدت ویرانگری | اینگونه بیانات حاکی از شدت ویرانگری خشونت است و کسی که [[خانواده]] را که محبوبترین بنیان نزد خداست ویران سازد و با [[رفتار]] غیر [[انسانی]] و خشونتورزی [[حقوق]] و حدود [[همسر]] و خانواده خویش را تباه کند گویا [[خانه خدا]] را ویران ساخته و بزرگترین تعدیها را نموده است. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: {{متن حدیث|كَفَى بِالْمَرْءِ إِثْماً أَنْ يُضِيعَ مَنْ يَعُولُ...}}<ref>«همین یک گناه برای مرد کافی است که خانواده خود را تباه کند». دعائم الاسلام، ج۲، ص۲۵۴؛ کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۸؛ عدة الداعی، ص۸۲؛ وسائل الشیعة، ج۱۲، ص۴۴؛ بحار الانوار، ج۱۰۳، ص۱۳.</ref>. | ||
بر مرد است که بیش از هر چیز [[حرمت]] و [[کرامت]]، و حقوق و حریم خانواده و همسر را پاس دارد و با خشونتورزی آن را نشکند و تباه نسازد، چنانکه امام صادق{{ع}} از پدر گرامیاش روایت کرده است که فرمود: {{متن حدیث|مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْيُكْرِمْهَا فَإِنَّمَا امْرَأَةُ أَحَدِكُمْ لُعْبَتُهُ فَمَنِ اتَّخَذَهَا فَلَا يُضَيِّعْهَا}}<ref>«کسی که زنی را به همسری گزیند باید او را تکریم نماید. بیگمان همسرتان محبوب شماست و هر که ازدواج میکند حق ندارد همسر خود را تباه سازد». قرب الاسناد، ص۷۰؛ وسائل الشیعة، ج۳، ص۳۸۱؛ بحارالانوار، ج۷۹، ص۲۹۷، ج۱۰۳، ص۲۲۴.</ref>. | بر مرد است که بیش از هر چیز [[حرمت]] و [[کرامت]]، و حقوق و حریم خانواده و همسر را پاس دارد و با خشونتورزی آن را نشکند و تباه نسازد، چنانکه امام صادق{{ع}} از پدر گرامیاش روایت کرده است که فرمود: {{متن حدیث|مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْيُكْرِمْهَا فَإِنَّمَا امْرَأَةُ أَحَدِكُمْ لُعْبَتُهُ فَمَنِ اتَّخَذَهَا فَلَا يُضَيِّعْهَا}}<ref>«کسی که زنی را به همسری گزیند باید او را تکریم نماید. بیگمان همسرتان محبوب شماست و هر که ازدواج میکند حق ندارد همسر خود را تباه سازد». قرب الاسناد، ص۷۰؛ وسائل الشیعة، ج۳، ص۳۸۱؛ بحارالانوار، ج۷۹، ص۲۹۷، ج۱۰۳، ص۲۲۴.</ref>. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
[[خداوند]] نسبت به هیچچیز همچون [[زنان]] و کودکان تأکید نکرده است که در [[حدیث]] [[امام کاظم]]{{ع}} آمده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْضَبُ بِشَيْءٍ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ}}<ref>«بیگمان خداوند به اندازهای که برای زنان و کودکان خشم میگیرد، برای هیچچیز به خشم نمیآید». الکافی، ج۵، ص۵۱۱؛ بحارالانوار، ج۱۰۴، ص۷۳؛ مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۲۵۲. بدین صورت نیز روایت شده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیْسَ يَغْضِبُ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ}}. الکافی، ج۶، ص۵۰؛ عدة الداعی، ص۷۵؛ وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۲۰۲.</ref>. | [[خداوند]] نسبت به هیچچیز همچون [[زنان]] و کودکان تأکید نکرده است که در [[حدیث]] [[امام کاظم]]{{ع}} آمده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْضَبُ بِشَيْءٍ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ}}<ref>«بیگمان خداوند به اندازهای که برای زنان و کودکان خشم میگیرد، برای هیچچیز به خشم نمیآید». الکافی، ج۵، ص۵۱۱؛ بحارالانوار، ج۱۰۴، ص۷۳؛ مستدرک الوسائل، ج۱۴، ص۲۵۲. بدین صورت نیز روایت شده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیْسَ يَغْضِبُ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ}}. الکافی، ج۶، ص۵۰؛ عدة الداعی، ص۷۵؛ وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۲۰۲.</ref>. | ||
[[خشم]] و [[خشنودی خداوند]] چون خشم و [[خشنودی]] [[آدمیان]] نیست که ناشی از انفعال نفس باشد، بلکه خشم و خشنودی خداوند به معنای دور شدن از [[رحمت خدا]] و مورد [[عذاب]] و عقاب واقع شدن و مشمول رحمت خدا شدن و مورد [[ثواب]] و [[رضا]] واقع گردیدن است؛ و آنکه | [[خشم]] و [[خشنودی خداوند]] چون خشم و [[خشنودی]] [[آدمیان]] نیست که ناشی از انفعال نفس باشد، بلکه خشم و خشنودی خداوند به معنای دور شدن از [[رحمت خدا]] و مورد [[عذاب]] و عقاب واقع شدن و مشمول رحمت خدا شدن و مورد [[ثواب]] و [[رضا]] واقع گردیدن است؛ و آنکه خشونت میورزد خود را از رحمت خدا [[محروم]] میسازد و گرفتار عقاب این جهانی و آن جهانی مینماید<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)|سیره نبوی ج۴]]، ص۳۱۹-۳۲۴.</ref>. | ||
== خشونت رفتاری == | == خشونت رفتاری == | ||
{{اصلی|خشونت رفتاری}} | {{اصلی|خشونت رفتاری}} | ||
از مهمترین جلوههای خشونت که به شدت [[نفی]] شده، خشونت رفتاری یا [[بدرفتاری]] است. | از مهمترین جلوههای خشونت که به شدت [[نفی]] شده، [[خشونت رفتاری]] یا [[بدرفتاری]] است. [[ترشرویی]]، [[اخم و تخم]]، [[فخرفروشی]] و خودنمایی، [[خشم]] و [[عصبانیت]]، [[زورگویی]] و [[سلطهگری]]، [[غیرتورزی]] منفی و [[تعصب]] بیجا، [[کتک زدن]] و... صورتهایی از بدرفتاری است که آثار و پیامدهای تباهکننده و ویرانگری بر [[زندگی]] دارد. شکستن حریم یکدیگر با اینگونه [[رفتارها]] و مرزشکنی و [[تعدی]] به [[حقوق]] هم، تلخ و سیاه نمودن زندگی است. در مدرسه نبوی هرگونه بدرفتاری در [[خانواده]]، تحت هر شرایطی، ممنوع اعلام شده و سخت از آن پرهیز داده شده است. [[پیامبر]]{{صل}} به [[پیروان]] خود آموخته است: «بهترین مردان [[امت]] من کسانیاند که بر خانواده خود گستاخی و تعدی نکنند و به آنان [[محبت]] ورزند و به ایشان [[ستم]] ننمایند»<ref>{{متن حدیث|خَيْرُ الرِّجَالِ مِنْ أُمَّتِي الَّذِينَ لَا يَتَطَاوَلُونَ عَلَى أَهْلِيهِمْ وَ يَحِنُّونَ عَلَيْهِمْ وَ لَا يَظْلِمُونَهُمْ}}؛ مکارم الاخلاق، ص۲۱۶-۲۱۷.</ref>. | ||
بدرفتاری نسبت به خانواده در صورتهای مختلف خود را نشان میدهد و لازم است از هر صورتی پرهیز شود تا زندگی معنای [[انسانی]] و [[ایمانی]] بیابد مانند: | بدرفتاری نسبت به خانواده در صورتهای مختلف خود را نشان میدهد و لازم است از هر صورتی پرهیز شود تا زندگی معنای [[انسانی]] و [[ایمانی]] بیابد مانند: [[ترشرویی]]؛ فخرفروشی و خودنمایی؛ خشم و عصبانیت؛ زورگویی و سلطهگری؛ غیرتورزی و تعصب بیجا؛ [[کنارهگیری]] و کتک زدن<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)|سیره نبوی ج۴]]، ص۳۵۳ ـ ۳۶۷.</ref>. | ||
== [[خشونت گفتاری]] | == خشونت گفتاری == | ||
{{اصلی|خشونت گفتاری}} | |||
از جمله صورتهای به شدت نکوهیده [[خشونت خانوادگی]]، [[خشونت گفتاری]] یا بدزبانی است. تندی و تیزی و درشتی در گفتار، به کار گرفتن واژههای [[زشت]] به منظور تحقیر و [[آزار]]، گزندگی در بیان، استفاده از داد و فریاد، نسبت ناروا دادن، [[ناسزا]] گفتن و... همه مطرود و ممنوع است. از [[جابر بن عبدالله انصاری]] [[روایت]] شده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «آیا شما را از بدترین مردانتان [[آگاه]] نسازم؟ گفتیم: چرا، ای رسول خدا. فرمود: بدترین مردان شما کسی است که تهمتزن، بداخلاق و بدزبان و دشنامگوی است»<ref>{{متن حدیث|أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِ رِجَالِكُمْ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ مِنْ شِرَارِ رِجَالِكُمُ الْبَهَّاتَ الْجَرِيءَ الْفَحَّاشَ...}}؛ الکافی، ج۲، ص۲۹۲؛ تهذیب الاحکام، ج۷، ص۴۰۰؛ وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۳۴۰؛ بحارالانوار، ج۷۲، ص۱۱۵.</ref>. | |||
آزار دادن یکدیگر در [[خانواده]] با زبان، به هر نحوی، در آموزههای [[نبوی]] به شدت [[نفی]] شده است، چنانکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرمود: «هر زنی که شوهرش را با زبان بیازارد، اگر روزها را [[روزه]] بگیرد و شبها به [[عبادت]] بپردازد و بندهها [[آزاد]] کند و مالها در [[راه خدا]] [[انفاق]] نماید، [[خداوند]] هیچچیزی را در ازای بدزبانیاش نپذیرد و هیچ کار [[نیکی]] را از او قبول نکند تا آنگاه که شوهرش را از خود [[خشنود]] سازد، وگرنه آن [[زن]] نخستین کسی است که به [[دوزخ]] میرود؛ و مرد نیز اگر درباره [[همسر]] خود بدزبانی و [[ستم]] روا دارد، چنین [[گناه]] و عذابی خواهد داشت»<ref>{{متن حدیث|أَيُّمَا امْرَأَةٍ آذَتْ زَوْجَهَا بِلِسَانِهَا لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهَا صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا وَ لَا حَسَنَةً مِنْ عَمَلِهَا حَتَّى تُرْضِيَهُ وَ إِنْ صَامَتْ نَهَارَهَا وَ قَامَتْ لَيْلَهَا وَ أَعْتَقَتِ الرِّقَابَ وَ حَمَلَتْ عَلَى جِيَادِ الْخَيْلِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ كَانَتْ أَوَّلَ مَنْ يَرِدُ النَّارَ وَ كَذَلِكَ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ لَهَا ظَالِماً}}؛ المحاسن، ج۲، ص۶۳۰؛ کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۵؛ امالی الصدوق، ص۲۹؛ مکارم الاخلاق، ص۲۱۴؛ تنبیه الخواطر، ج۲، ص۲۶۱؛ وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۱۵۴؛ بحارالانوار، ج۷۶، ص۳۳۴.</ref>. سزاوار آن است که در هر شرایطی، [[زبان]] پاس داشته شود و [[زن]] و مرد آن را به بدی نیالایند و [[زندگی]] این جهانی و آن جهانی خود را تیره نسازند. | |||
در منطق [[دین]] هرگونه بدزبانی، هرچند فقط به صورت بالا بردن صدا باشد، ممنوع است و [[خداوند]] آن را [[زشت]] و نکوهیده معرفی کرده است. بنابراین پرهیز از بدزبانی و جلوگیری از هرگونه جلوه آن از امور اساسی در زندگی و [[سلامت]] فرد و [[خانواده]] است؛ هرچند غرولند زیر لب باشد و یا تعابیری که آرام به زبان آید ولی گزنده باشد و از [[خشونت گفتاری]] برآید. معلوم است که پاسداشت زبان تا چه حد لازم است، و اینکه هنگام [[اختلاف]] و بروز [[مشکلات]] زندگی و در وقت [[خشم]] نباید این پاسداشت [[سست]] گردد و سخنانی بر زبان آید که نباید و لازم است آفات گوناگون زبان در روابط خانوادگی که هریک نمودی از خشونت گفتاری است شناخته شود و از آنها پرهیز گردد؛ جلوههایی چون: دشنامدهی، [[ناسزاگویی]]، [[مسخره کردن]]، [[سرزنش]] نمودن، بهتان زدن، [[لعنت]] کردن، [[منت]] گذاشتن، [[مشاجره]] نمودن و...<ref>ر.ک: احیاء علوم الدین، ج۳، ص۱۰۴-۱۵۷؛ المحجة البیضاء، ج۵، ص۱۹۰-۲۸۸ [کتاب آفات اللسان].</ref> که به مواردی از آنها اشاره میشود<ref>[[مصطفی دلشاد تهرانی|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)|سیره نبوی ج۴]]، ص۳۳۶-۳۵۲.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده: 1100685.jpg|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)|سیره نبوی ج۴]] | # [[پرونده: 1100685.jpg|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)|سیره نبوی ج۴]] | ||
# [[پرونده: 000063.jpg|22px]] [[سید حسین محدث]]، [[زهرا محمودی]]، [[خشونت (مقاله)|خشونت]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۶: | ||
{{قدرت}} | {{قدرت}} | ||
[[رده: | [[رده:رذایل اخلاقی]] | ||