خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

در پی بروز اختلال در کارکردهای خانواده، آسیب‌هایی آشکار می‌شوند و پدیده‌ها و عللی که سبب ظهور آسیب در این [[نهاد اجتماعی]] می‌شوند با عنوان «آسیب‌های خانواده» بررسی می‌گردند<ref>نک: دائره‌المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، ج ۱، ص۲۷.</ref>. در مطالعات خانواده به آسیب‌های یاد شده در سه حوزه [[فرزندان]]، [[سالمندان]] و روابط[[زن]] و مرد توجه شده است.

قرآن برپایه جایگاهی که برای خانواده پذیرفته است، با عواملی [[مخالفت]] می‌ورزد که از نقش این نهاد می‌کاهند؛ یا به [[ثبات]] و [[استحکام]] آن آسیب می‌رسانند و با وضع [[احکام]] و قواعدی، برای رفع [[مشکلات]] و [[تحکیم]] [[روابط خانوادگی]] می‌کوشد<ref>اسلام و جامعه‌شناسی خانواده، ص۶۴ - ۶۵؛ نک: حجة التفاسیر، ج ۱، ص۶۰ - ۶۱، «مقدمه».</ref> و با این [[هدف]]، صریحا برخی آسیب‌ها را یاد می‌کند و در مواردی نیز که تصریح ندارد، قواعدی می‌شناساند که به [[پیشگیری]] از مشکل یا رفع آن می‌انجامد<ref>[[مهدی ملک‌محمدی|ملک‌محمدی، مهدی]]، [[خانواده (مقاله)|مقاله «خانواده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]].</ref>.

# نشوز و خودداری از [[وظایف]] همسری: خودداری [[زن]] از وظایف همسری از آسیب‌های حوزه خانواده است که [[قرآن]] برای آن راهکاری سه مرحله‌ای دارد: نخست از مردان می‌خواهد [[همسران]] خود را [[پند]] دهند و در مرحله دوم از [[خوابیدن]] با آنها در یک بستر خودداری کنند و در مرحله پایانی [[تنبیه بدنی]] را به کار گیرند: {{متن قرآن|وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ}}<ref>«آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاه‌ها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان» سوره نساء، آیه ۳۴.</ref>. در واقع، این تاکتیک‌های سه گانه مقدمه [[آشتی]] همسران‌اند و نباید به گونه‌ای [[اعمال]] شوند که سبب [[گریز]] از یکدیگر گردند<ref>خانواده در قرآن، ص۱۱۳.</ref>، از این رو در ادامه تأکید می‌کند اگر [[اطاعت]] کردند، راهی برای [[سرزنش]] آنها مجویید: {{متن قرآن|فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا}}<ref>«اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید» سوره نساء، آیه ۳۴.</ref>.

# [[اختلاف]] همسران با یکدیگر و [[ترس]] از جدایی: گاه آسیب به اندازه‌ای است که همسران توان رفع آن را ندارند و به مرز [[دشمنی]] و جدایی از یکدیگر می‌رسند؛ در چنین مواردی، [[قرآن]] به [[خویشاوندان]] دستور می‌دهد دو نفر را، یکی از خانواده مرد و یکی از خانواده زن که [[آگاه]] از ویژگی‌های شخصی، [[خانوادگی]] و [[اجتماعی]] دو طرف هستند، برگزینند تا جنبه‌های گوناگون مشکل را بررسی و برای بازگرداندن زوجین به کانون خانواده تلاش کنند<ref>سوره نساء، آیه ۳۵.</ref>.<ref>من وحی القرآن، ج ۷، ص۲۴۶.</ref>.

# [[طلاق]]: طلاق به فرو پاشیدن بنیان‌های خانواده می‌انجامد. [[قرآن]] با واقع بینی، اصل آن را پذیرفته است؛ ولی می‌کوشد با ارائه راهکارهایی خانواده را بازسازی کند؛ یا دست کم از آسیب‌های طلاق بکاهد. دستور به نگهداشتن عِدّه برای [[زنان]] که امکان بازگشت به [[زندگی]] و [[حفظ]] رابطه همسری را فراهم می‌کند<ref>سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>.<ref>من هدی القرآن، ج ۱۶، ص۶۷؛ نک: ازدواج و خانواده در کلام خدا، ص۱۰۶.</ref> و امکان [[ازدواج]] دوباره پس از سپری شدن عِدّه<ref>سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> تأمین کننده مقصود یاد شده‌اند. با این همه، اگر ادامه [[زندگی]] امکان نداشته باشد، راه جدایی را پیشنهاد؛ ولی تأکید می‌کند در [[طلاق]] دادن یا تصمیم به ادامه زندگی، نباید به [[زنان]] [[ستم]] شود<ref>سوره بقره، آیه ۲۲۹.</ref>.<ref>[[مهدی ملک‌محمدی|ملک‌محمدی، مهدی]]، [[خانواده (مقاله)|مقاله «خانواده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۵۹۶ ـ ۶۰۰.</ref>