پرش به محتوا

امیرالحاج: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۰٬۸۴۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۴
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۴۹: خط ۴۹:
==اولین امیر الحاج==
==اولین امیر الحاج==
اولین کسی که مستقلاً به عنوان امیرالحاج از سوی [[پیامبر]]{{صل}} عازم [[سفر حج]] شد و [[سرپرستی]] و امارت حجاج و نیز [[ابلاغ پیام]] [[برائت از مشرکان]] را بر عهده گرفت، [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} بود. ماجرا آن‌گونه که از [[روایات شیعه]] و [[اهل سنت]] استفاده می‌شود، از این قرار بود که پیامبر{{صل}} پس از [[نزول]] آیاتی از [[سوره]] [[برائت]]، به [[ابوبکر]] [[مأموریت]] داد تا برای [[ابلاغ]] این سوره به [[مردم]] در [[سرزمین منا]]، عازم [[بیت الله الحرام]] شود. اما پس از مدتی علی بن ابی‌طالب{{ع}} را احضار فرمود و به او مأموریت داد تا به سراغ ابوبکر رفته، سوره برائت را از او دریافت نماید و خود این مأموریت را انجام دهد. [[علامه امینی]] این ماجرا را از ۷۳ تن از [[مفسران]] و [[مورخان]] اهل سنت با اختلافاتی جزئی نقل کرده است<ref>الغدیر، علامه امینی، ج۶، ص۳۳۸ – ۳۴۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۴۸.</ref>
اولین کسی که مستقلاً به عنوان امیرالحاج از سوی [[پیامبر]]{{صل}} عازم [[سفر حج]] شد و [[سرپرستی]] و امارت حجاج و نیز [[ابلاغ پیام]] [[برائت از مشرکان]] را بر عهده گرفت، [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} بود. ماجرا آن‌گونه که از [[روایات شیعه]] و [[اهل سنت]] استفاده می‌شود، از این قرار بود که پیامبر{{صل}} پس از [[نزول]] آیاتی از [[سوره]] [[برائت]]، به [[ابوبکر]] [[مأموریت]] داد تا برای [[ابلاغ]] این سوره به [[مردم]] در [[سرزمین منا]]، عازم [[بیت الله الحرام]] شود. اما پس از مدتی علی بن ابی‌طالب{{ع}} را احضار فرمود و به او مأموریت داد تا به سراغ ابوبکر رفته، سوره برائت را از او دریافت نماید و خود این مأموریت را انجام دهد. [[علامه امینی]] این ماجرا را از ۷۳ تن از [[مفسران]] و [[مورخان]] اهل سنت با اختلافاتی جزئی نقل کرده است<ref>الغدیر، علامه امینی، ج۶، ص۳۳۸ – ۳۴۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۴۸.</ref>
== رابطه منصب امیرالحاج با [[زیارت]] ==
این برنامه، نقش [[هدایت]] [[فکری]] و [[معنوی]] حج‌گزاران را داشته و [[حکومت اسلامی]]، مسلمانان را در این مجتمع عظیم [[اسلامی]]، به [[حال]] خود رها نمی‌کرده که هر کس، هر وقت، هر کاری خواست بکند و هیچ [[نظم]] و [[نظام]] و [[مدیریت]] و [[هدایتی]] در کار نباشد. بلکه خود را ملزم به نوعی سامان بخشیدن و [[سازمان]] دادن به امور انبوه حجاج [[مسلمان]] می‌دانسته است. از این جهت، گاهی آنان که نمی‌خواستند زیر بار [[حکومت مرکزی]] بروند، یا خود در این مسأله، داعیه‌ای و نماینده‌ای داشتند، به نحوی در امر "امیرالحاج" اختلال ایجاد می‌کردند که نوعی معارضه با حکومت رسمی محسوب می‌شد. در دوران [[خلافت]] و [[زمامداری]] [[حضرت امیر]]{{ع}}، سه سال "[[عبدالله بن عباس]]" این [[مسؤولیت]] را به عهده داشت، و یک سال هم [[کارگزار]] [[حکومتی]] آن حضرت در [[مکه]]، یعنی "قُثم بن عباس" [[طیّ]] ابلاغیه‌ای از سوی [[امام]]، مأمور شد که حج را برای [[مردم]] اقامه کند<ref>{{عربی|«فاقم للناس الحجّ»}} نهج البلاغه فیض الاسلام، نامه ۶۷.</ref>.
[[مسعودی]]، در [[تاریخ]] خود نقل می‌کند که: "در سال ۳۷هجری که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}، عبدالله بن عباس را به [[نمایندگی]] خود برای سرپرستی حجاج در آن سال فرستاد، [[معاویه]] هم از آن طرف، شخص دیگری را به نامِ "[[یزید بن شجره رهاوی]]" فرستاد. این دو [[نماینده]]، بر سر مسأله امیرالحاج بودن و سرپرستی زائرانِ خانه خدا، کارشان به [[نزاع]] و [[کشمکش]] منجر شد و هیچکدام، حاضر نبود که مسؤولیت را به دیگری واگذار نماید. تا اینکه بالأخره، هر دوی آنان توافق کردند که شخص ثالثی به نام"[[شیبه بن عثمان]]" عهده‌دار این کار شود و [[امامت]] [[مردم]] را در [[نماز]]، به دوش بگیرد" <ref>مروج الذهب، ج۴، ص۳۰۲.</ref>. معلوم است که مسأله، در حد یک [[امام جماعت]] بودن خلاصه نمی‌شده، بلکه آثار و تبعات [[سیاسی]] و جنبی دیگر داشته است. به همین جهت هم [[معاویه]]، برای درهم شکستن وحدتِ کلمه [[مسلمین]] و [[مخالفت با امامت]] و [[ولایت علی بن ابی طالب]]{{ع}} دکّانی در مقابل آن حضرت باز کرد و از طرف خود، [[امیرالحاج]] دیگری به [[مکه]] اعزام نمود.
در [[تاریخ اسلام]]، موارد مشابهی برای اینگونه تحرّکات، دیده می‌شود. در سال ۱۳۱هجری، ولید بن عروه با استناد به یک [[نامه]] جعلی، به مکه آمد و امور [[حج]] [[مسلمانان]] را به دست گرفت<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۳۰۵، ۳۰۶.</ref>. همچنین ابوجعفر، [[منصور دوانیقی]]، در سال ۱۳۶هجری، امیرالحاج مردم بود و در همان [[مراسم]]، از مردم به نفعِ خود [[بیعت]] گرفت<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۳۰۵، ۳۰۶.</ref>. این‌گونه استفاده‌های سیاسی از [[مواقف حج]]، هم برای [[تحکیم حکومت]] موجود مورد استفاده قرار می‌گرفت و هم برای [[شورش]] علیه [[حکومت]] و نوعی [[سرپیچی]] و اعلام [[مخالفت]] و حدّاقل مبارزه‌ای منفی. در سال ۱۹۹هجری، در ایام خلافتِ [[مأمون عباسی]]، "محمد بن داوود بن [[عیسی]]" به عنوانِ امیرالحاج با مردم[[حج]] گزارد. در آن ایام، "[[ابوالسرایا]]" بر ضدّ حکومت [[قیام]] کرده بود و قصد [[استیلاء]] بر مکه و [[تصرف]] مکه و [[مدینه]] را داشت. ابن الافطس [[علوی]] را ([[حسین بن حسن]] بن علی بن [[علی بن الحسین بن علی]]:) که از [[اولاد]] [[امام سجاد]]{{ع}} بود، به مکه فرستاد تا ضمن تصرّف آنجا، حج را هم برای مردم اقامه کند. [[والی]] [[شهر]]، ابتدا عدّه ای را برای مقابله با او [[بسیج]] و مهیا کرد و خود، بیرون رفت و برای انجام امور حج، پسرش محمد را [[منصوب]] کرد... خلاصه آنکه [[اعمال]] حج مردم بدون [[سرپرست]] و جسته و گریخته انجام گرفت و نیروهای "ابن افطس" بر مواضعی [[استیلا]] یافته بودند و نیروهای [[حکومتی]]، [[شهر]] و [[عرفه]] و [[منا]] را [[تخلیه]] کرده بودند و [[امام جماعت]] هم گریخته بود و باقیمانده [[اعمال]]، با ریاستِ ابن افطس انجام شد<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۱۲۰؛ مروج الذهب، ج۴، ص۳۰۹.</ref>. به نقل دیگر: ابن افطس، در [[مدینه]] خروج کرد و ابتدا [[مردم]] را به [[بیعت]] با [[ابن طباطبا]] [[دعوت]] نمود و پس از [[مرگ]] او، مردم را به خود و [[امامت]] خود دعوت کرد و به [[مکه]] رفت و در منا، در حالی که [[امیرالحاج]] مردم داوود بن [[عیسی]] بود، داوود [[فرار]] کرد و مردم به "[[مزدلفه]]" رفتند و او خود را به مزدلفه رساند و امور [[حج]] و [[نماز]] مردم را به دست گرفت و پس از [[عید قربان]]، به مکه رفت<ref>مروج الذهب، ج۳، ص۴۴۰و ج۴، ص۳۰۹.</ref>. در سال ۲۰۲هجری هم "[[ابراهیم بن موسی]] بن جعفر" به عنوانِ اولین [[علوی]] از [[اولاد]] [[ابی طالب]] در [[تاریخ اسلام]]، بدون اینکه از سوی کسی [[ولایت]] و [[مأموریت]] یافته باشد، خود، با یک [[حرکت]] [[خشن]] نظامی، بر این سمت استیلا یافت و بر مردم[[حج]] گزارد و در [[مسجدالحرام]]، جمع زیادی را [[کشتار]] نمود<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۹۳۰۹.</ref>.
در سال ۲۵۱هجری، اسماعیل بن یوسف علوی در مکه خروج کرد و به دنبال آن، [[والی مکه]]- جعفر بن فضل- گریخت و اسماعیل بن یوسف، [[خانه]] [[والی]] و دیگر [[دولتمردان]] را [[غارت]] کرد و تعداد فراوانی از نیروهای مسلّح را کشت و [[اموال]] بسیاری را تصاحب کرد و در مکه غارت و [[آتش]] برپا نمود.. و پس از مدتی که آنجا ماند، بالأخره در [[روز عرفه]] که حجاج در عرفه بودند به آن موقف آمد و پس از درگیری‌هایی [[جمعیت]] زیادی کشته شدند و عده‌ای به مکه گریختند و امکان وقوف به عرفه در شب یا [[روز]] برای آنان نبود و حج آنان به هم خورد....<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۳۱۱؛ تاریخ طبری، ج۷، ص۴۹۲با اندکی تفاوت در نقل.</ref>همچنین در سال ۳۱۷هجری هم که [[فتنه]] [[قرمطیان]]<ref>قرمطیان، یا قرامطه، فرقه‌ای بودند از اسماعیلیه، که در قرن چهارم می‌زیستند ولی بنیاد آن در سال ۲۸۰هجری به دست حمدان اشعث، معروف به"قرمط" گذاشته شد. آنان معتقد به شورش و قیام مسلحانه برای مبارزه با خلافت بودند و با قتل و کشتارها و حمله به مسجدالحرام در موسم [[حج]] و ایجاد درگیری‌های گوناگون، فتنه‌های فراوانی پدید آوردند. شورشیانی بودند با نظریات افراطی که با سلطه بنی عباس می‌جنگیدند و بحرین، یکی از نقاط مرکزیت آنان بود.</ref> در [[مکه]] پیش آمد، [[امیرالحاج]] آن سال، [[عمر بن حسن]] بن [[عبدالعزیز]] بود ولی با [[شورش]] [[قرامطه]] و [[کشتار]] فراوان [[مردم]]، باز حج مردم به هم خورد و حج آنان، بدونِ [[امام]] برگزار شد<ref>مروج الذهب، ج۴، ص۳۱۲.</ref> از این نمونه‌ها در [[تاریخ اسلام]] فراوان است و غرض، یادی از چند نمونه از کارهایی بود که در [[موسم حج]] و با استفاده از تجمع عجیب و عظیم [[زائران]] [[کعبه]] انجام می‌گرفت و یا در جهت [[تبلیغ]] و [[تحکیم]] [[نظام حاکم]] بر [[جامعه]] بود و یا اقدامی مسلحانه بر ضدّ [[سلطه]] خلافت‌ها و [[حکومت‌ها]]. در [[زمان]] ما هم، چند سال پیش، [[شاهد]] اقدام مسلحانه گروهی بودیم که در موسم حج، با موضع گرفتن در [[مسجدالحرام]]، علیه نیروهای [[حکومتی]] جنگیدند و تا آخرین نفر، [[مقاومت]] کردند و سرانجام کشته شدند. نام این گروه [[مسلح]]، [[جنبش]] الاخوان بود که به [[رهبری]] "جهیمان العتیبی" در اول [[محرم]] ۱۴۰۰هجری [[قمری]]، با شرکتِ بیش از هزار نفر، [[قیام]] خود را شروع کردند، ولی به شدت [[سرکوب]] شدند<ref>برای آشنایی بیشتر با ماهیت این گروه و جزئیات قیامشان، ر. ک: قیام کعبه، سرآغاز خونینِ قرن، ترجمه شاکر کسرایی.</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۱۵۷-۱۶۰.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
# [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
# [[پرونده:81.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|'''فرهنگ زیارت''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش