جبرئیل: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[جبرئیل]]''' نام یکی از بزرگترین و مقرّب‌ترین [[فرشتگان الهی]] است. او یکی از چهار [[فرشته مقرّب]] (علاوه بر [[میکائیل]]، [[اسرافیل]] و [[عزرائیل]]) است. او رابط میان [[خداوند سبحانه و تعالی]] و [[پیامبران]] است. و در کتاب‏‌های [[دینی]] [[یهودیت]]، [[مسیحیت]] و [[اسلام]] از نقش جبرئیل بسیار یاد شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref>. [[جبرئیل]] [[پیک وحی]] است<ref>[[احمد جمالی|جمالی، احمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۴۹۶ - ۵۱۶.</ref>؛ از سوی [[خدا]] بر پیامبران فرود می‌آمد و [[پیام آسمانی]] خدا را می‌آورد. در [[قرآن کریم]]، نام او آمده و به عنوان فرشته‌ای که در [[آسمان‌ها]] [[امر]] او را [[اطاعت]] می‌کنند یاد شده است. "[[روح]] الأمین" نام دیگر جبرئیل است. در [[آغاز بعثت]] نیز، در [[غار حرا]] بر [[حضرت محمّد]]{{صل}} نازل شد و اولین [[آیات قرآن]] را آورد. [[جبرئیل امین]] پیوسته آیات قرآن را بر [[قلب]] [[رسول خدا]]{{صل}} نازل می‌کرد و بیشتر اوقات، در چهره [[جوانی]] به نام "دِحیه کلبی" ظاهر می‌شد و [[خدمت]] [[پیامبر]] می‌آمد<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۶۸.</ref>.

یکی از دیدگاه‌های مشهور بین [[دانشمندان]] [[مسلمان]] این است که جبرئیل همان [[روح القدس]] است. دلیل این مطلب را [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِن رَّبِّكَ}}<ref> بگو آن (قرآن) را روح القدس از سوی پروردگارت نازل کرده است؛ سوره نحل، آیه: ۱۰۲.</ref> و آیه {{متن قرآن|قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref> بگو هرکس دشمن جبرئیل شد بداند که جبرئیل آن (قرآن) را به دستور الهی بر دل تو نازل کرده است؛ سوره بقره، آیه: ۹۷.</ref> ذکر شده است. همچنین در [[قرآن]] با نام‏‌های {{متن قرآن|الرُّوحَ}}<ref>سوره غافر، آیه: ۱۵.</ref>، {{متن قرآن|الرُّوحُ الأَمِينُ}}<ref>سوره شعراء، آیه:۱۹۳.</ref>، {{متن قرآن|شَدِيدُ الْقُوَى}}<ref>سوره نجم، آیه:۵.</ref> و {{متن قرآن|رَسُولٍ كَرِيمٍ}} <ref>سوره تکویر، آیه:۱۹.</ref> از او یاد شده است<ref>خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref>.

روایاتی چند، از نقش آن [[فرشته]] بزرگ [[الهی]] در [[قیام]] عظیم و جهانی‏ [[حضرت مهدی]]{{ع}}‏، به روشنی سخن گفته و از او به عنوان نخستین کسی که با حضرت مهدی{{ع}} [[بیعت]] خواهد کرد، نام برده‌‏اند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref>.

در بعضی از [[روایات]] گفته شده: او به همراه گروه بزرگی از [[فرشتگان]]، [[هنگام ظهور]] در محضر واپسین [[حجّت الهی]] حاضر شده و به [[یاری]] آن حضرت خواهند شتافت. [[امام صادق]]{{ع}} در قسمتی از یک [[روایت]] طولانی فرمود: نخستین کس که با او [[بیعت]] می‌‏کند، [[حضرت جبرئیل]] است<ref> {{عربی|" أَوَّلُ‏ مَنْ‏ يُبَايِعُهُ‏ جَبْرَئِيل‏‏‏‏‏‏‏"}}، علی بن ابراهیم قمی، تفسیر قمی، ج ۲، ص۲۰۴؛ ر. ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۴، ص۱۸۴، ح ۳</ref><ref>خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref>.  

این، بدان معناست که یکی از [[امدادهای غیبی]] [[خداوند سبحانه و تعالی]] در آن [[قیام جهانی]]، [[یاری دادن]] [[جبرئیل]] به حضرت مهدی{{ع}}‏ است. همان‏گونه که این [[فرشته]] بزرگ [[الهی]]، به یاری [[پیامبران]] دیگر نیز آمده بود<ref>خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۱۴۹ - ۱۵۰.</ref>.

==[[جبرئیل]]==

فرشته الهی است که راهنمای [[آدم]]{{ع}} و در انجام [[مناسک حج]] بود. او [[پذیرش توبه آدم]]{{ع}} را به آن حضرت [[ابلاغ]] کرد، سپس [[مناسک]] را به او آموخت، از جمله آن مناسک، هفت دور [[حج]] [[طواف]] گرد [[خانه خدا]] بود.

[[ازرقی]] می‌نویسد: در یکی از کتاب‌های پیشینیان نخستین چنین دیدم که هیچ فرشته‌ای را [[خداوند]] به [[زمین]] نمی‌فرستد مگر آنکه او را به [[زیارت]] [[کعبه]] [[فرمان]] می‌دهد. آن فرشته از کنار [[عرش]] [[احرام]] بسته و لبیک‌گویان فرود می‌آید. نخست [[حجر]] را می‌بوسد و استلام می‌کند و سپس هفت دور بر [[خانه]] طواف می‌کند و داخل کعبه دو رکعت [[نماز]] می‌گزارد،آن‌گاه به [[آسمان]] صعود می‌کند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۳۹.</ref>.

جبرئیل راهنمای [[حضرت ابراهیم]] و اسماعیل{{عم}} نیز در انجام مناسک حج بوده است. [[محمد بن اسحاق]] نقل می‌کند که وقتی [[ابراهیم خلیل الرحمن]] از ساختن بیت‌الحرام [[آسوده]] شد، [[جبرائیل]] پیش آمد و گفت: هفت بار بر [[کعبه]] [[طواف]] کن. او همراه اسماعیل هفت دور طواف کرد و در هر دور طواف، هر دو به تمام گوشه‌های کعبه[[دست]] می‌کشیدند و چون هفت دور طواف تمام شد هر دو پشت [[مقام ابراهیم]] دو رکعت [[نماز]] گزاردند<ref>التاریخ القویم، ج۳، ص۴۷ (به نقل از حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، ص۹۱).</ref>. [[فرشتگان]] ضمن طواف به ابراهیم{{ع}} [[سلام]] دادند.

ابراهیم پرسید: شما در طواف خود چه می‌گویید گفتند: پیش از [[روزگار]] [[آدم]]{{ع}} {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ اللَّهُ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}} می‌گفتیم و چون به آدم گفتیم، فرمود: بر این کلمات {{متن حدیث|وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} را هم بیفزایید: ابراهیم{{ع}} فرمود: بر آن {{متن حدیث|الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ}} را هم بیفزایید و فرشتگان چنین کردند<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۴۵.</ref>.

[[امام پنجم]]{{ع}} فرمود: [[خدای تعالی]] به [[جبرئیل]] [[وحی]] کرد که بر آدم و [[حوا]] وارد شو، و آنها را از جای پایه‌های [[خانه]] من کنار کن و پایه‌های خانه مرا برای فرشتگانم و سپس برای [[فرزندان آدم]] بساز و بالا بیاور تا فرمود جبرئیل پایه‌های بیت‌الحرام را با سنگی از [[کوه صفا]] و سنگی از [[کوه]] [[مروه]] و سنگی از [[کوه سینا]] و سنگی از کوه [[سلام]] که در [[پشت کوفه]] است [[استوار]] کرد. پس [[خدا]] به جبرئیل وحی کرد که خانه را بساز و تمام کن. [[جبرئیل]] به [[فرمان خدا]] با پر خود این چهار سنگ را از جا کند و جائی که [[خدای عزوجل]] دستور داده بود نهاد. سپس دستور داده شد که با سنگ‌های کوه [[ابوقبیس]] تمامش کن و دو دَر بر آن بگذار، یکی سمت [[مشرق]] و دیگر [[مغرب]]، وقتی جبرئیل کار را به اتمام رساند فرشتگان، دور آن طواف کردند<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۵۹.</ref>.

در [[مناسک]] الشیعه آمده است که قبل از [[حضرت آدم]]{{ع}}، [[ملائکه]] [[خانه خدا]] را بنا کرده‌اند<ref>راهنمای حرمین شریفین ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۶۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص۲۹۷.</ref>

# [[پرونده:000059.jpg|22px]] [[احمد جمالی|جمالی، احمد]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم''']]