قربانی: تفاوت میان نسخهها
←پیشینه قربانی
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
[[فرهنگ]] قربانی، تاریخچهای به درازای [[تاریخ]] دارد. [[قرآن مجید]]، آنجا که به داستان [[دشمنی]] دو پسر [[حضرت آدم]]{{ع}} اشاره میکند، از قربانی آوردن آن دو به پیشگاه [[خداوند]] خبر میدهد<ref>{{متن قرآن|لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ}} «اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمیکنم تا تو را بکشم؛ که من از خداوند، پروردگار جهانیان میهراسم» سوره مائده، آیه ۲۸.</ref>. [[روایات]]، قربانی [[هابیل]] را گوسفندی فربه و قربانی [[قابیل]] را خوشهای نامرغوب میشناسانند. در نتیجه قربانی هابیل در پیشگاه خداوند پذیرفته میشود و قربانی قابیل مورد پذیرش قرار نمیگیرد<ref>{{متن قرآن|لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ}} «اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمیکنم تا تو را بکشم؛ که من از خداوند، پروردگار جهانیان میهراسم» سوره مائده، آیه ۲۸.</ref>. | [[فرهنگ]] قربانی، تاریخچهای به درازای [[تاریخ]] دارد. [[قرآن مجید]]، آنجا که به داستان [[دشمنی]] دو پسر [[حضرت آدم]]{{ع}} اشاره میکند، از قربانی آوردن آن دو به پیشگاه [[خداوند]] خبر میدهد<ref>{{متن قرآن|لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ}} «اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمیکنم تا تو را بکشم؛ که من از خداوند، پروردگار جهانیان میهراسم» سوره مائده، آیه ۲۸.</ref>. [[روایات]]، قربانی [[هابیل]] را گوسفندی فربه و قربانی [[قابیل]] را خوشهای نامرغوب میشناسانند. در نتیجه قربانی هابیل در پیشگاه خداوند پذیرفته میشود و قربانی قابیل مورد پذیرش قرار نمیگیرد<ref>{{متن قرآن|لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ}} «اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمیکنم تا تو را بکشم؛ که من از خداوند، پروردگار جهانیان میهراسم» سوره مائده، آیه ۲۸.</ref>. | ||
تاریخ و آثار باقی مانده از | تاریخ و آثار باقی مانده از معابد، بتخانهها و آتشکدههای [[ادیان پیشین]] نشان میدهد که عبادتگاهها همواره در کنار خود محلی به عنوان مذبح و [[قربانگاه]] داشته و مراسم عبادی در آنجا و با قربانی پایان مییافته است. [[قرآن کریم]]، خود [[گواه]] این مطلب است: {{متن قرآن|لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا}}<ref>«برای هر امتی آیینی نهادهایم» سوره حج، آیه ۳۴.</ref>. | ||
[[امام رضا]]{{ع}} از جدش [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[روایت]] میکند که فرمود: «[[اصحاب]] الرّسّ» مردمی بودند که درخت صنوبری را میپرستیدند و قربانیها به آن میدادند؛ سپس با هیزم [[آتش]] برافروخته، قربانیها را در آن میسوزاندند. هنگامی که [[دود]] آن به هوا برمیخواست، در برابر درخت صنوبر به [[سجده]] میافتادند و [[گریه و زاری]] میکردند...<ref>عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ج۱، ص۲۰۶.</ref>. | [[امام رضا]]{{ع}} از جدش [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[روایت]] میکند که فرمود: «[[اصحاب]] الرّسّ» مردمی بودند که درخت صنوبری را میپرستیدند و قربانیها به آن میدادند؛ سپس با هیزم [[آتش]] برافروخته، قربانیها را در آن میسوزاندند. هنگامی که [[دود]] آن به هوا برمیخواست، در برابر درخت صنوبر به [[سجده]] میافتادند و [[گریه و زاری]] میکردند...<ref>عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ج۱، ص۲۰۶.</ref>. | ||
در [[تاریخ]] آمده است: عُزَّی، خدای بسیار | در [[تاریخ]] آمده است: عُزَّی، خدای بسیار عزیز [[مشرکان]] که معادل [[ستاره]] [[زهره]] بود؛ در [[نخله]]، شرق [[مکه]] قرار داشت و بیش از دیگر [[بتها]] معتبر بود. [[حرم]] [[عزی]] از سه درخت تشکیل شده بود و قربانی [[انسان]] بدان تقدیم میشد. | ||
[[شهر]] | [[شهر]] حرّان، آنجا که ابراهیم{{ع}} [[دعوت]] خود را بر ضد ستارهپرستی آغاز کرد، مرکز «[[صابئین]]» بود. در آن شهر، [[ستارگان]] مورد [[احترام]] بودند. [[عقیده]] به نجوم و ارتباط حرکات ستارگان با [[مقدرات]] زمینی به نحو اعلی بود. هر یک از ستارگان را الهه یکی از حوادث میدانستند. هیاکل «مریخ» و «مشتری» و «زهره»... را در محرابگاه [[نصب]] میکردند و از آنها کمک میخواستند و گاهی قربانی به آنها تقدیم میکردند. | ||
[[مردم]] [[دومة الجندل]] هر ساله شخصی را با تشریفاتی [[انتخاب]] و در پیشگاه الهه و [[اصنام]] خود قربانی و پیکر خونینش را در نزدیکی [[قربانگاه]] [[دفن]] میکردند. بسیاری از طوایف [[عرب]]، وقتی در [[غارت]] و [[جنگ]]، بر حریفان خود [[پیروز]] میشدند، [[اموال]] آنان را به یغما برده و خودشان را به [[اسارت]] میگرفتند؛ از جمله اعمالی که به شکرانه این [[پیروزی]] با | [[مردم]] [[دومة الجندل]] هر ساله شخصی را با تشریفاتی [[انتخاب]] و در پیشگاه الهه و [[اصنام]] خود قربانی و پیکر خونینش را در نزدیکی [[قربانگاه]] [[دفن]] میکردند. بسیاری از طوایف [[عرب]]، وقتی در [[غارت]] و [[جنگ]]، بر حریفان خود [[پیروز]] میشدند، [[اموال]] آنان را به یغما برده و خودشان را به [[اسارت]] میگرفتند؛ از جمله اعمالی که به شکرانه این [[پیروزی]] با اسرا انجام میشد، آن بود که یکی از زیباترین آنان را در پیشگاه بتهای خود قربانی میکردند! و [[خون]] این قربانی را به عنوان [[تیمن]] و [[تبرک]] و ادامه فتح و [[ظفر]]، بر سر و روی خویش میمالیدند! پدرانی بر اثر پیشآمدهایی [[نذر]] میکردند تا یکی از [[فرزندان]] خود را قربانی کنند. | ||
ژاپنیها، به منظور جلب [[محبت]] [[ارواح]] [[مردگان]] یا | ژاپنیها، به منظور جلب [[محبت]] [[ارواح]] [[مردگان]] یا «الهه»، نخست با تقدیم هدایای مادی؛ چون قربانی و [[نذورات]] و کم کم مادی و [[معنوی]]، چون انجام [[کارهای نیک]]، مناسکی انجام میدادند! از جمله [[مناسک]]، [[آیین]] «شینتو» آن بود که برای بازداشتن [[باران]] [[زیان]] بخش یا دوام یک عمارت و دیوار، به [[قربانی کردن]] [[انسان]] دست میزدند! | ||
[[مصریان]] عادت داشتند زیباروترین [[دختران]] خود را به عنوان [[هدیه]] و قربانی به [[رود نیل]] نثار کنند تا از [[فیض]] آب، در کشت محصولات خود بیشتر بهرهمند گردند. این گونه قربانیها در میان فینیقیان، | [[مصریان]] عادت داشتند زیباروترین [[دختران]] خود را به عنوان [[هدیه]] و قربانی به [[رود نیل]] نثار کنند تا از [[فیض]] آب، در کشت محصولات خود بیشتر بهرهمند گردند. این گونه قربانیها در میان فینیقیان، کنعانیان، [[مردم]] [[روم]] و دیگر ملل باستان، رواج کامل داشت. نخل مقدسی در [[نجران]] بود که نذرها را به صورت [[سلاح]] و پارچه و [[لباس]] بر آن میآویختند. قربانی شتر و گوسفند در [[مکه]]، در کنار انصاب و بتهای مختلف که [[بت]] یا [[قربانگاه]] بود، رواج داشت. | ||
[[قرآن مجید]] هم در ترسیم وضعیت قربانی دادن [[مشرکان]] میفرماید: {{متن قرآن|وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا}}<ref>«و برای خداوند از آنچه از کشت و چهارپایان پدید آورده است بهرهای نهادند و به پندار خویش گفتند: این از آن خداوند است و این برای بتان ما» سوره انعام، آیه ۱۳۶.</ref>. همچنین [[اعراب جاهلی]]، هرگاه شتری (یا گاو و گوسفندی) را برای [[خدا]] قربانی میکردند، با [[خون]] آن، [[کعبه]] را میآغشتند. [[مسلمانان]] [[ناآگاه]] هم، آهنگ چنین کاری داشتند که [[پیک وحی]] این [[آیه]] را آورد: {{متن قرآن|لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ...}}<ref>«هرگز گوشت و خون آنها به خداوند نمیرسد اما پرهیزگاری شما (در قربانی کردن آنها) به او میرسد؛ بدینگونه آنها را برای شما رام گردانید.».. سوره حج، آیه ۳۷.</ref>. | [[قرآن مجید]] هم در ترسیم وضعیت قربانی دادن [[مشرکان]] میفرماید: {{متن قرآن|وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا}}<ref>«و برای خداوند از آنچه از کشت و چهارپایان پدید آورده است بهرهای نهادند و به پندار خویش گفتند: این از آن خداوند است و این برای بتان ما» سوره انعام، آیه ۱۳۶.</ref>. همچنین [[اعراب جاهلی]]، هرگاه شتری (یا گاو و گوسفندی) را برای [[خدا]] قربانی میکردند، با [[خون]] آن، [[کعبه]] را میآغشتند. [[مسلمانان]] [[ناآگاه]] هم، آهنگ چنین کاری داشتند که [[پیک وحی]] این [[آیه]] را آورد: {{متن قرآن|لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ...}}<ref>«هرگز گوشت و خون آنها به خداوند نمیرسد اما پرهیزگاری شما (در قربانی کردن آنها) به او میرسد؛ بدینگونه آنها را برای شما رام گردانید.».. سوره حج، آیه ۳۷.</ref>. | ||
آن چه از [[تاریخ]] بر میآید، این است که مهمترین [[آداب]] و مناسک | آن چه از [[تاریخ]] بر میآید، این است که مهمترین [[آداب]] و مناسک قبیلههای عرب [[جاهلی]] ـ در عین [[بتپرستی]] ـ آداب و رسومی چون [[تعظیم]] کعبه، [[طواف]]، [[حج]] و [[عمره]]، وقوف در [[عرفات]]، وقوف در مزدلفه، قربانی شتران و تلبیه [[حج]] و [[عمره]] از [[زمان]] [[حضرت ابراهیم]] در میان ایشان باقی مانده بود و در همین [[آداب]] هم [[حق و باطل]] را به هم آمیخته بودند<ref>تاریخ پیامبر اسلام، دکتر آیتی، ص۱۰.</ref>. | ||
در بین این [[مناسک]]، [[آیین]] تقدیم قربانی از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار بوده و بیشترین مایه [[تقرب]] با | در بین این [[مناسک]]، [[آیین]] تقدیم قربانی از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار بوده و بیشترین مایه [[تقرب]] با خدایان را همین عمل قربانی میدانستند. | ||
[[اسلام]]، با پالایش [[مناسک حج]] از آداب خرافی و [[بتپرستی]]، و با دمیدن [[روح]] خدایی و [[یگانهپرستی]]، آن را وارد در | [[اسلام]]، با پالایش [[مناسک حج]] از آداب خرافی و [[بتپرستی]]، و با دمیدن [[روح]] خدایی و [[یگانهپرستی]]، آن را وارد در احکام امضایی خود کرد و الگوپذیری از جانفشانیها و فداکاریهای حضرت ابراهیم{{ع}} و تمرین و نمایش صحنههای ماندگار آن [[پیامبر]] را در دستور کار و برنامههای [[دینی]] [[مسلمانان]] قرار داد<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۶۶ ـ ۷۶۹.</ref>. | ||
== قربانی در [[قرآن]] == | == قربانی در [[قرآن]] == | ||