میراث امام کاظم: تفاوت میان نسخه‌ها

== میراث علمی امام کاظم{{ع}}‌==

پس از شهادت [[امام جعفر صادق]]{{ع}} دانشگاه او به [[امام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} رسید. علی‌رغم شرایط سخت و [[دگرگونی]] اوضاع، این دانشگاه و دانش‌اندوزان آن در طول سه دهه و نیم از توجه و عنایت و کار و فعالیت مستمر [[علمی]] امام{{ع}} در پرورش [[یاران]] هوشیار و [[شیعیان]] امام{{ع}} که طالبان [[معرفت]] و [[دانش]] بودند، بهره‌مند شدند. از [[امام کاظم]]{{ع}} مجموعه‌هایی [[روایی]] مانند: «مسائل [[علی بن جعفر]]»، «الأشعثیات» و... ثبت و نقل شده است.

 

آنان که [[میراث]] [[اهل بیت]]{{ع}} را مورد توجه قرار داده، با دیده اهمیت و ارج نهادن، بدان می‌نگریستند، به گردآوری تراث نقل شده از اهل بیت{{عم}} از تمام مصادر پرداخته، آن را تنظیم و فصل‌بندی کرده «[[مسند]]» نام گزاردند که این تلاش در خور [[ستایش]] است،؛ چراکه با این اقدام، فرصتی مناسب برای پژوهشگران فراهم آورده است تا در میراث و سیره اهل بیت{{عم}} غور کرده، به تحقیق و مطالعه عمیق آن بپردازند.

 

آخرین گردآوری [[نصوص]] مربوط به [[حضرت موسی بن جعفر]]{{ع}} در سه جلد و بیش از یک هزار صفحه است که به سبک موسوعه‌هایی روایی، اما با تفاوت‌هایی، فصل‌بندی شده است. در مقدمه این اثر نصوصی درباره پرورش، [[زندگی]] و [[سیره امام کاظم]]{{ع}} نقل شده، میراث [[حدیثی]] امام{{ع}} به بخش‌های: [[عقاید]]، [[اخلاق]]، [[احکام]]، [[سیره]]، [[تاریخ]] و رجال تقسیم شده است.

 

مسند امام کاظم{{ع}} به ترجمه ۶۳۸ تن از راویان امام کاظم{{ع}} پرداخته است. باید به این امر توجه داشت که چنین رقمی برای یک دوره ۳۵ ساله و شرایط آن دوره رقم بسیار بزرگی است. فهرست این [[مسند]] دربردارنده تعداد [[نصوص]] هرباب از ابواب [[دانش]] است که برخی به واسطه [[امام کاظم]]{{ع}} از [[پدران]] و جدش [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده که این خود [[گواهی]] بر نهایت توجه و اهتمام آن حضرت به [[سیره]] جدش می‌باشد و پاره‌ای دیگر از نصوص به هیچ کس اسناد نشده است که باید آن را از تراث خاص امام کاظم{{ع}} دانست.

 

 

== [[توحید]] و اساس [[تدبیر]] و برنامه خداوندی ‌==

# از «[[محمد بن ابی عمیر]]» نقل شده است که گفت: «بر مولایم [[موسی بن جعفر]]{{ع}} وارد شدم و به او گفتم: ای فرزند [[رسول خدا]] علم‌ توحید را به من بیاموز. [[امام]]{{ع}} فرمود: ای [[ابو احمد]]، از آنچه که [[خداوند]] در کتاب خود درباره توحید فرموده، [[تجاوز]] مکن که‌ هلاک می‌شوی. حال که می‌خواهی [[دانش]] توحید را فراگیری‌ پس بدان که [[خداوند متعال]] یکی، یگانه و [[بی‌نیاز]] است. نه زاده است تا [[ارث]] گذارد و نه زاده شده تا [[شریک]] داشته باشد. [[همسر]] و فرزند و شریکی نگزیده است. همو زنده‌ای است که هرگز نمیرد، [[توانایی]] است که [[ناتوان]] نشود، [[پیروزی]] است که مغلوب نگردد، [[بردباری]] است که [[شتاب]] نکند، جاودانه‌ای است که نابود نشود، ماندگاری است که فنا نپذیرد، ثابت و پایایی است که زوال نگیرد، [[بی‌نیازی]] است که [[فقیر]] نگردد، عزیزی است که [[خوار]] نشود، عالمی است که [[نادانی]] بدو راه نیابد، [[دادگری]] است که [[ستم]] روا ندارد، بخشنده‌ای است که [[بخل]] نورزد، خردها به کنه معرفت‌ او نرسند و تصورات او را در نیابند، چیزی او را احاطه نکرده، جایی او را در خود ندارد، دیدگان، او را نمی‌یابند و اوست که دیدگان را درمی‌یابد و او لطیف [[آگاه]] است و چیزی همانند او نیست و اوست که شنوا و بیناست. آن‌گاه [[امام کاظم]]{{ع}} این [[آیه]] را [[تلاوت]] فرمود: «هیچ گفت و گوی محرمانه‌ای میان سه تن نیست، مگر اینکه او چهارمین آنهاست، و نه میان [[پنج تن]] مگر اینکه او ششمین آنهاست، و نه کمتر از این عدد و نه بیشتر، مگر اینکه هرکجا باشند او با آنهاست» سپس فرمود: و او اوّلی است که چیزی پیش از او نبوده و آخری است که چیزی پس از او نخواهد بود. او قدیم و ازلی‌ است و هرچه غیر او مخلوق و حادث است. حضرتش از توصیف و صفات [[خلق]] بالاتر و بسی والاتر است<ref>{{متن حدیث|يَا أَبَا أَحْمَدَ، لَا تَتَجَاوَزْ فِي التَّوْحِيدِ مَا ذَكَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى ذِكْرُهُ فِي كِتَابِهِ فَتَهْلِكَ. وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى وَاحِدٌ، أَحَدٌ، صَمَدٌ، لَمْ يَلِدْ فَيُورَثَ، وَ لَمْ يُولَدْ فَيُشَارَكَ، وَ لَمْ يَتَّخِذْ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً وَ لَا شَرِيكاً، وَ أَنَّهُ الْحَيُّ الَّذِي لا يَمُوتُ، وَ الْقَادِرُ الَّذِي لَا يَعْجِزُ، وَ الْقَاهِرُ الَّذِي لَا يُغْلَبُ، وَ الْحَلِيمُ الَّذِي لَا يَعْجَلُ، وَ الدَّائِمُ الَّذِي لَا يَبِيدُ، وَ الْبَاقِي الَّذِي لَا يَفْنَى، وَ الثَّابِتُ الَّذِي لَا يَزُولُ، وَ الْغَنِيُّ الَّذِي لَا يَفْتَقِرُ، وَ الْعَزِيزُ الَّذِي لَا يَذِلُّ، وَ الْعَالِمُ الَّذِي لَا يَجْهَلُ، وَ الْعَدْلُ الَّذِي لَا يَجُورُ، وَ الْجَوَادُ الَّذِي لَا يَبْخَلُ، وَ أَنَّهُ لَا تُقَدِّرُهُ الْعُقُولُ وَ لَا تَقَعُ عَلَيْهِ الْأَوْهَامُ، وَ لَا تُحِيطُ بِهِ الْأَقْطَارُ، وَ لَا يَحْوِيهِ مَكَانٌ، وَ لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ، وَ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ. {{متن قرآن|مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا}} وَ هُوَ الْأَوَّلُ الَّذِي لَا شَيْ‌ءَ قَبْلَهُ، وَ الْآخِرُ الَّذِي لَا شَيْءَ بَعْدَهُ، وَ هُوَ الْقَدِيمُ وَ مَا سِوَاهُ مَخْلُوقٌ مُحْدَثٌ، تَعَالَى عَنْ صِفَاتِ الْمَخْلُوقِينَ عُلُوّاً كَبِيراً}}؛ [[بحار الانوار]]، ج۷۵، ص۲۹۶- ۳۱۹؛ [[التوحید]]، ص۸۶.</ref>.

# از «[[زکریا بن عمران]]» از [[ابو الحسن]]، [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نقل شده است که فرمود: وجود هرآنچه که در [[آسمان‌ها]] و در [[زمین]] است به هفت چیز بستگی دارد: [[قضا]]، قدر، [[اراده]]، [[مشیت]]، کتاب، [[اجل]] و [[اذن]] ([[فرمان]])، پس هرکس جز این را بگوید به [[یقین]] بر [[خدا]] [[دروغ]] بسته و بر حضرتش برگشته است<ref>{{متن حدیث|لَا يَكُونُ شَيْ‌ءٌ فِي السَّمَاوَاتِ وَ لَا فِي الْأَرْضِ إِلَّا بِسَبْعٍ: بِقَضَاءٍ، وَ قَدَرٍ، وَ إِرَادَةٍ، وَ مَشِيئَةٍ، وَ كِتَابٍ، وَ أَجَلٍ، وَ إِذْنٍ، فَمَنْ زَعَمَ غَيْرَ هذَا، فَقَدْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ، أَوْ رَدَّ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ}}؛ اصول کافى، ج۱، ص۱۴۹؛ الخصال، ص۳۵۹.</ref>.

# از «[[محمد بن حکیم]]» نقل است که گفت: «[[ابو الحسن]]، [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نامه‌ای به پدرم نوشت که در آن آمده بود: [[خداوند]] [[برتر]] و بزرگتر از آن است که بشود به کنه صفات او پی برد، پس او را آن‌گونه توصیف کنید که حضرتش توصیف فرمود و از غیر آن دست بدارید<ref>{{متن حدیث|أَنَّ اللَّهَ أَعْلَى وَ أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ يُبْلَغَ كُنْهُ صِفَتِهِ، فَصِفُوهُ بِمَا وَصَفَ بِهِ نَفْسَهُ، وَ كُفُّوا عَمَّا سِوَى ذَلِكَ}}؛ اصول کافى، ج۱، ص۱۰۲.</ref>.

# نیز [[امام کاظم]]{{ع}} فرموده است: «خدای- تبارک و تعالی- به هیچ چیز تشبیه‌پذیر نبوده و هیچ چیز به او شباهت ندارد. کدامین [[ناسزا]] و [[دشنام]] و هرزه‌درایی، بزرگتر از اینکه [[آفریدگار]] اشیا را به [[جسم]]، صورت اندام [[تشبیه]] کرد یا او را به جایی محدود نمود؟ حضرتش از چنین توصیفی بالاتر و بسی والاتر است»<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ لَا يُشْبِهُهُ شَيْءٌ، أَيُّ فُحْشٍ أَوْ خَنًى أَعْظَمُ مِنْ قَوْلِ مَنْ يَصِفُ خَالِقَ الْأَشْيَاءِ بِجِسْمٍ أَوْ صُورَةٍ أَوْ بِخِلْقَةٍ أَوْ بِتَحْدِيدٍ أَوْ أَعْضَاءٍ، تَعَالَى اللَّهُ عَنْ ذَلِكَ عُلُوّاً كَبِيراً}}؛ اصول کافى، ج۱، ص۱۰۵.</ref>. <ref>[[سید منذر حکیم|سید منذر حکیم،سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۹ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۹]]، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۲.</ref>

 

همچنین حرمت‌ مرا با [[خوش‌رفتاری]] خود در [[اهل]] بیتم مراعات کنید که آن لطیف [[آگاه]] مرا خبر داد که: آن دو از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در کنار [[حوض کوثر]] بر من ([[پیامبر]]) وارد شوند. بدانید که [[اسلام]] چونان سقف است که زیر آن ستون قرار دارد و قوام و [[ثبات]] سقف به ستون وابسته است. اگر یکی از شما آن سقف را با تمام حدودش، اما بدون ستون به کار گیرد و بدان عمل کند، زود است که سقف بر او فرو ریزد و او را به [[دوزخ]] افکند.

 

ای [[مردم]]، [[ستون]] قابل [[اعتماد]]، ستون اسلام است،؛ چراکه [[خداوند متعال]] فرموده است: «سخنان [[پاکیزه]] به سوی او بالا می‌رود، و کار شایسته به آن [[رفعت]] می‌بخشد»<ref>{{متن قرآن|مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَكْرُ أُولَئِكَ هُوَ يَبُورُ}} «هر که عزّت می‌خواهد (بداند که) عزّت همگی از آن خداوند است؛ سخن پاک به سوی او بالا می‌رود و کردار نیکو آن را فرا می‌برد و آنان که نیرنگ‌های بد می‌بازند عذابی سخت خواهند داشت و نیرنگ آنان خود از میان خواهد رفت» سوره فاطر، آیه ۱۰.</ref>. پس کار شایسته ([[عمل صالح]]) [[فرمانبرداری از امام]] و [[ولی امر]] و چنگ‌زدن به ریسمان اوست. ای مردم، آنچه را گفتم‌ فهمیدید؟ خدا را، خدا را، در اهل بیتم مبادا که آنان را واگذارید و راهی جز راه آنان برگزینید که اینان، چلچراغ پر فروغ تاریکی‌ها، کان [[دانش]]، چشمه‌های [[حکمت]] و جایگاه آمد و شد [[فرشتگان]] هستند. [[وصی]]، [[امانتدار]] و [[وارث]] من، از میان آنان است و جایگاه او نسبت به من چونان جایگاه [[هارون]] نسبت به [[موسی]] است. هان ای [[جماعت]] [[انصار]]، آیا آنچه را که باید [[ابلاغ]] کردم؟ هان ای حاضران گوش فرا دهید و بدانید که‌ دروازه [[خانه فاطمه]]{{س}} دروازه [[خانه]] من و خانه‌اش خانه من است. پس هرکس [[حریم]] آن را بشکند، حریم [[خداوند]] را شکسته و [[حجاب]] حضرت- [[باری تعالی]]- را دریده است.

 

عمر گفت: به [[فرمان خدا]] وصیت کردی یا به [[فرمان]] (میل) خودت؟ پیامبر{{صل}} به عمر فرمود: ای عمر، بنشین. به فرمان خدا وصیت کردم و او فرمان داد که از او [[فرمانبرداری]] شود و اگر به امر (خواسته) خودم وصیت کرده و [[وصی]] برگزیده‌ام، پس [[پیروی]] از امر من فرمانبرداری از خداست و هرکس مرا [[نافرمانی]] کند خدا را نافرمانی کرده است و هرکس نافرمانی جانشین می‌کند، نافرمانی مرا کرده است و هرکس فرمان وصی مرا به گوش گیرد از من فرمان برده است و هرکس [[گوش به فرمان]] من بسپارد، از [[خدا]] [[فرمان]] برده است.

 

سپس [[پیامبر]]{{صل}} خشمگینانه رو به حاضران کرد و فرمود: «ای [[مردم]]، [[وصیت]] مرا بشنوید. هر کس به من [[ایمان]] آورده، [[نبوت]] مرا تصدیق کرده و مرا [[پیامبر خدا]] می‌داند بشنود و [[آگاه]] باشد که‌ او را به [[ولایت]] و امامت‌ [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و [[فرمانبرداری]] و تصدیق او سفارش می‌کنم؛ زیرا ولایت او، ولایت من است و ولایت من، [[ولایت پروردگار]] من است. من [[رسالت]] خود را [[ابلاغ]] کردم، پس حاضران، غایبان را آگاه کنند که علی بن ابی طالب، [[پرچم]] و نشانه [[هدایت]] است.

 

هر کس از پرچم و نشانه دور شود [[گمراه]] گردد، هر کس از آن پیشی گیرد به [[دوزخ]] در افتد، هر کس از این نشانه عقب مانده، به راست رود هلاک شود و چون رو به سوی چپ [[نهد]]، گمراه گردد و «و [[توفیق]] من جز به یاری‌ خدا نیست»<ref>{{متن قرآن|وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ}} «و توفیق من جز با خداوند نیست، بر او توکل دارم و به سوی او باز می‌گردم» سوره هود، آیه ۸۸.</ref> آیا شنیدید؟ حاضران گفتند: آری».

 

 

علی{{ع}} گفت: پدر و مادرم فدایت باد، به [[حرمت]] و منزلتی که نزد [[خداوند]] داری و نعمتی که او بر تو دارد، [[امید]] دارم که خدایم مرا در این راه‌ [[یاری]] کرده، استوارم گرداند تا آن هنگام که در محضر خداوند تو را ببینم، تقصیر، [[سستی]] و [[افراطی]] در [[نامه عمل]] خود نداشته باشم و [[خشم]] را بر چهره‌ات- که چهره من و چهره پدرانم و مادرانم فدای آن باد- نبینم، بلکه مرا- که پدر و مادرم فدایت باد- آن‌گونه‌ بیابی که پیوسته و تا واپسین دم [[زندگی]] از [[وصیت]] و روش و [[طریقت]] تو [[پیروی]] کرده باشم و سپس فرزندانم چنین باشند، نه در [[انجام وظیفه]] کوتاهی کرده باشیم، نه راه [[افراط]] پیموده باشیم.

[[امیر المؤمنین]]{{ع}} می‌گوید: سپس خود را بر صورت و سینه [[پیامبر]]{{صل}} افکندم می‌گفتم: وای من و دختر و فرزندانت- که پدرم و مادرم فدایت باد- پس از تو تنها می‌مانیم. بزرگترین [[غم]] و [[اندوه]] من از این است که پس از تو خانه‌ام از خبرهای [[آسمان]] ([[وحی]]) تهی شده و [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] را از دست می‌دهم و ردپایی و صدایی از آنان نخواهم دید و شنید. در این هنگام [[رسول خدا]]{{صل}} مدتی طولانی از [[هوش]] رفت سپس به هوش آمد.  

[[ابو الحسن]] کاظم{{ع}} می‌گوید: به پدرم گفتم: پس از به هوش آمدن پیامبر{{صل}} چه شد؟ پدرم فرمود: [[زنان]] گریه‌کنان بر حضرت وارد شدند. بانگ شیون برخاست و [[مهاجران]] و [[انصار]] که بر درب [[خانه]] بودند [[ضجه]] و ناله زدند. در همین حال صدایی برخاست که می‌گفت: علی کجاست؟ علی{{ع}} بر پیامبر{{صل}} وارد شد. او می‌گوید: خود را بر پیامبر{{صل}} انداختم و او فرمود: فهم کن دریاب‌ که خداوند تو را فهم و [[استواری]] دهد، هدایتت کند، توفیقت دهد، یاری‌ات نماید، لغزش‌های تو را بیامرزد و نامت را بلند آوازه کند!

۳. «[[عیسی ضریر]]» می‌گوید: «... آن‌گاه به [[موسی الکاظم]]{{ع}}‌ گفتم: این‌ مطلب که [[پیامبر]]{{صل}} به [[ابو بکر]] و پس از او عمر دستور دادند تا به [[مسجد]] رفته به جای پیامبر{{صل}}‌ [[امامت جماعت]] را به عهده گیرند؛ بسیار بر سر زبان‌هاست و مردم آن را بازگو می‌کنند. [[موسی]] مدتی دراز سر فرو افکنده، سپس فرمود: آن‌گونه که می‌گویند نیست، اما تو ای عیسی، درباره این‌ امور بسیار [[کاوش]] می‌کنی و جز به یافتن آنها [[رضایت]] نمی‌دهی!

 

عمر گفت: پدرت به این کار سزاوارتر است. عایشه گفت: راست می‌گویی، اما او مردی نرمخو و آرام است و می‌ترسم مردم بر او [[یورش]] ببرند، پس تو به این امر بپرداز. عمر به او گفت: حال که محمد{{صل}} بی‌هوش است و به زودی به هوش نمی‌آید، علی نیز دل‌مشغول اوست و نمی‌تواند او را تنها بگذارد، پدرت به مسجد برود و من هر یورش و جنبشی را از او دور می‌کنم،؛ چراکه [[بیم]] آن دارم اگر محمد{{صل}} به هوش بیاید، علی را برای برگزاری‌ [[نماز جماعت]] به مسجد بفرستد؛ زیرا [[مناجات]] شب گذشته او ([[پیامبر]]) را می‌شنیدم که در پایان آن می‌گفت: نماز. نماز. سپس گفت: [[ابو بکر]] بیرون شد تا [[امامت نماز]] مردم را بر عهده بگیرد. مردم از حضور ابو بکر برای امامت نماز متعجب شد ه حضور او را غیر عادی خواندند. سپس بر این [[گمان]] شدند که او به [[فرمان]] [[رسول خدا]] به مسجد آمده است.

ای مردم، هرکس بر گردن من حقی دارد این منم آماده مقابله شدن‌ و هر کس وعده‌ای (طلبی) دارد نزد [[علی بن ابی طالب]] برود که او ضامن تمام آن است و آنها را ادا می‌کند تا اینکه کسی را بر من حقی نباشد»<ref>خصائص الائمه، ص۷۳- ۷۵ (به نقل از الطرف، ص۲۹- ۳۴)؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۴۸۴- ۴۸۷ (به نقل از خصائص الائمه، ص۷۳- ۷۵). این خبر نیز مانند خبر پیشین از «رسالة الوصیه» عیسى بن مستفاد ابو موسى ضریر بجلى بغدادى «تضعیف» شده نقل شده است. نک: نجاشى، ص۲۹۷، ش۸۰۹.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|سید منذر حکیم،سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۹ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۹]]، ص ۲۹۳ ـ ۳۰۲.</ref>

== [[امامت]] و [[امامان]] از نگاه [[امام کاظم]]{{ع}}‌ ==

# «[[حسین بن علی بن یقطین]]» از پدرش نقل می‌کند که گفت: از ابو الحسن{{ع}} درباره جزئی از حالت‌های عالم و چگونگی [[دانش]] او پرسیدم، او فرمود: {{متن حدیث|نَكْتٌ فِي الْقَلْبِ وَ نَقْرٌ فِي الْأَسْمَاعِ وَ قَدْ يَكُونَانِ مَعاً}}<ref>بصائر الدرجات، ص۳۱۶.</ref>؛ حک شدن در [[قلب]] و نواخته شدن بر گوش‌ها و گاهی نیز هردو باهم فراهم می‌شوند<ref>[[سید منذر حکیم|سید منذر حکیم،سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۹ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۹]]، ص ۳۰۲ ـ ۳۱۰.</ref>

== [[ایمان]]، [[کفر]] و [[شرک]] از نگاه [[امام کاظم]]{{ع}} ‌==

۱. «[[حماد بن عمرو نصیبی]]» می‌گوید: «کسی از عالم امام کاظم{{ع}}‌ پرسید: به من بگو که کدامین [[اعمال]] نزد [[خداوند]] [[برتر]] است؟ او فرمود: {{متن حدیث|مَا لَا يُقْبَلُ عَمَلٌ إِلَّا بِهِ}}؛ آن عملی که اعمال دیگر تنها به وسیله آن پذیرفته می‌شود. گفت: آن عمل چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْإِيمَانُ بِاللَّهِ الَّذِي هُوَ أَعْلَى الْأَعْمَالِ دَرَجَةً وَ أَسْنَاهَا حَظّاً وَ أَشْرَفُهَا مَنْزِلَةً}}؛ ایمان به خداست که بلندمرتبه‌ترین اعمال، باشکوه‌ترین بهره‌ها و دارای والاترین و گرامی‌ترین منزلت‌هاست. گفتم: مرا [[آگاه]] کن که ایمان گفتاری و [[رفتاری]] است که چنین جایگاهی دارد یا ایمان بدون عمل؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْإِيمَانُ عَمَلٌ كُلُّهُ، وَ الْقَوْلُ بَعْضُ ذَلِكَ الْعَمَلِ بِفَرْضٍ مِنَ اللَّهِ بَيَّنَهُ فِي كِتَابِهِ، وَاضِحٍ نُورُهُ، ثَابِتَةٍ حُجَّتُهُ، يَشْهَدُ بِهِ الْكِتَابُ وَ يَدْعُو إِلَيْهِ}}؛ ایمان همه‌اش عمل است و گفتار بخشی از عمل به شمار می‌رود که خداوند چنین خواسته و در [[قرآن]]، آن را آشکار و روشن و با [[حجت]] و [[برهان]] ثابت کرده است و [[کتاب خدا]] [[گواه]] آن است و بدان (عمل) [[دعوت]] می‌کند.

گفتم: آن را توصیف کن تا بفهمم. امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِيمَانَ حَالاتٌ وَ دَرَجَاتٌ وَ طَبَقَاتٌ وَ مَنَازِلُ، فَمِنْهُ التَّامُّ الْمُنْتَهَى تَمَامُهُ، وَ مِنْهُ النَّاقِصُ الْمُنْتَهَى نُقْصَانُهُ، وَ مِنْهُ الزَّائِدُ الرَّاجِحُ زِيَادَتُهُ}}؛ ایمان، حالت‌ها، مراتب، طبقات و منازلی دارد. گونه‌ای‌ از آن در نهایت کمال، برخی ناقص در نهایت نقصان و [[کاستی]] و برخی زیاد و در حال فزونی گرفتن است. گفتم: آیا ایمان‌فزونی، کمال و کاستی می‌پذیرد؟ امام{{ع}} فرمود: آری.

پرسیدم: چگونه چنین می‌شود؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَرَضَ الْإِيمَانَ عَلَى جَوَارِحِ بَنِي آدَمَ وَ قَسَّمَهُ عَلَيْهَا وَ فَرَّقَهُ عَلَيْهَا، فَلَيْسَ مِنْ جَوَارِحِهِمْ جَارِحَةٌ إِلَّا وَ هِيَ مُوَكَّلَةٌ مِنَ الْإِيمَانِ بِغَيْرِ مَا وُكِّلَتْ بِهِ أُخْتُهَا. فَمِنْهَا قَلْبُهُ الَّذِي بِهِ يَعْقِلُ وَ يَفْقَهُ وَ يَفْهَمُ وَ هُوَ أَمِيرُ بَدَنِهِ الَّذِي لَا تُورَدُ الْجَوَارِحُ وَ لَا تَصْدُرُ إِلَّا عَنْ رَأْيِهِ وَ أَمْرِهِ، وَ مِنْهَا يَدَاهُ اللَّتَانِ يَبْطِشُ بِهِمَا وَ رِجْلَاهُ اللَّتَانِ يَمْشِي بِهِمَا وَ فَرْجُهُ الَّذِي الْبَاهُ مِنْ قِبَلِهِ وَ لِسَانُهُ الَّذِي يَنْطِقُ بِهِ الْكِتَابُ وَ يَشْهَدُ بِهِ عَلَيْهَا، وَ عَيْنَاهُ اللَّتَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا، وَ أُذُنَاهُ اللَّتَانِ يَسْمَعُ بِهِمَا. وَ فَرَضَ عَلَى الْقَلْبِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى اللِّسَانِ وَ فَرَضَ عَلَى اللِّسَانِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى الْعَيْنَيْنِ وَ فَرَضَ عَلَى الْعَيْنَيْنِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى السَّمْعِ وَ فَرَضَ عَلَى السَّمْعِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى الْيَدَيْنِ وَ فَرَضَ عَلَى الْيَدَيْنِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى الرِّجْلَيْنِ وَ فَرَضَ عَلَى الرِّجْلَيْنِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى الْفَرْجِ وَ فَرَضَ عَلَى الْفَرْجِ غَيْرَ مَا فَرَضَ عَلَى الْوَجْهِ}}؛ [[خداوند]] پذیرش‌ [[ایمان]] را بر تمام جوارح و اعضای بدن آدمی‌زاده [[واجب]] گرداند و آن را بر اعضای بدن تقسیم کرده، هریک را بهره‌ای از ایمان داد و هریک از اعضای [[انسان]] به گونه‌ای از ایمان [[مأمور]] شده که دیگر عضو، بدان مأمور نشده است.

 

مثلا از آن جمله [[قلب]] انسان است که می‌اندیشد، فرا می‌گیرد و می‌فهمد و [[فرمانروایی]] بر تمام اعضا و جوارح را در [[اختیار]] دارد و هیچ عضوی بدون [[فرمان]] او کاری انجام نمی‌دهد. دیگری دست انسان است که بدان قدرت‌نمایی کرده، حریف را از پای درمی‌آورد و دو پای اوست که با آن دو عضو راه می‌رود. عضو دیگر [[فرج]] (دستگاه آمیزش) اوست که میل جنسی از آن، برمی‌خیزد، دیگر عضو، زبان اوست که کتاب به وسیله آن گویا می‌شود و این عضو علیه اندام‌ها [[گواهی]] دهد و چشمان که با آن می‌بیند و گوش‌ها که با آن می‌شنود.

 

بنابراین و به حسب تفاوت کارآیی اعضا، مسؤولیت‌های آن نیز متفاوت مثلا بر قلب چیزی واجب شده که بر زبان واجب نشده، بر زبان چیزی واجب گشته که بر چشم واجب نگردیده، بر چشم چیزی واجب شده که بر [[گوش]] واجب نشده است. بر گوش چیزی [[تکلیف]] شده که دست بدان [[مکلف]] نشده و بر دست امری واجب گردیده که برپا واجب نشده و [[وظیفه]] پا غیر از [[وظیفه]] [[فرج]] و وظیفه فرج غیر از وظیفه چهره است. {{متن حدیث|فَأَمَّا مَا فَرَضَ عَلَى الْقَلْبِ مِنَ الْإِيمَانِ فَالْإِقْرَارُ وَ الْمَعْرِفَةُ وَ التَّصْدِيقُ وَ التَّسْلِيمُ وَ الْعَقْدُ وَ الرِّضَا بِأَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَحَداً صَمَداً لَمْ يَتَّخِذْ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً وَ أَنَّ مُحَمَّداً{{صل}} عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ}}.

۲. [[امام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} از پدرانش از [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} نقل می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|مَا مِنْ شَيْ‌ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الْإِيمَانِ بِهِ وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ وَ تَرْكِ مَا أَمَرَ بِهِ أَنْ يَتْرُكَهُ}}<ref>بحار الانوار، ج۷۱، ص۲۰۸.</ref>؛ «محبوب‌ترین چیز نزد [[خداوند]] از [[ایمان]] به حضرتش و [[عمل صالح]] و ترک آنچه که حضرتش به ترک آن امر فرموده، می‌باشد».

۳. «[[فضیل]]» می‌گوید: «به [[ابو الحسن]]{{ع}} گفتم: کدام یک از واجباتی که خداوند بر [[بندگان]] مقرر فرموده، برای [[تقرب]] به حضرتش [[برتر]] است؟ امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|أَفْضَلُ مَا يَتَقَرَّبُ بِهِ الْعِبَادُ إِلَى اللَّهِ طَاعَةُ اللَّهِ وَ طَاعَةُ رَسُولِهِ، وَ حُبُّ اللَّهِ وَ حُبُّ رَسُولِهِ{{صل}} وَ أُولِي الْأَمْرِ، وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ{{ع}}: يَقُولُ: حُبُّنَا إِيمَانٌ وَ بُغْضُنَا كُفْرٌ}}<ref>المحاسن، ص۱۵۰.</ref>؛ [[برترین]] چیزی که بندگان، به وسیله آن به خداوند نزدیک می‌شوند، [[فرمانبرداری]] از خداوند و از [[پیامبر]] او و [[دوست داشتن]] خداوند و پیامبر او و «[[اولو الأمر]]» است. [[ابوجعفر باقر]]{{ع}} می‌گفت: [[دوستی]] ما ایمان و [[دشمنی]] با ما [[کفر]] است».

۵. از «[[بکر بن موسی واسطی]]» آمده است که گفت: «از [[ابو الحسن]]، موسی{{ع}} درباره [[شرک]] و [[کفر]] و اینکه کدام پیش‌تر بوده، پرسیدم. [[امام]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|مَا عَهْدِي بِكَ تُخَاصِمُ النَّاسَ}}؛ به یاد ندارم که با [[مردم]] [[مخاصمه]] ([[جدال]]) کنی! گفتم: هشام بن الحکم مرا دستور داد تا از شما در این‌باره سؤال کنم.

۶. از «[[حسین بن الحکم]]» نقل شده است که گفت: «نامه‌ای به [[عبد صالح]]{{ع}} نوشته یادآوری کردم که دچار «[[شک]]» شده‌ام،؛ چراکه [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} نیز عرضه داشته بود: {{متن قرآن|رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى}}<ref>«پروردگارا! به من بنمای چگونه مردگان را زنده می‌سازی» سوره بقره، آیه ۲۶۰.</ref> و من دوست دارم چیزی به من بنمایانی تا از این شک رها شوم‌». امام{{ع}} در پاسخ نوشت: {{متن حدیث|إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ مُؤْمِناً وَ أَحَبَّ أَنْ يَزْدَادَ إِيمَاناً وَ أَنْتَ شَاكٌّ وَ الشَّاكُّ لَا خَيْرَ فِيهِ}}؛ به [[یقین]]، ابراهیم{{ع}} مؤمن بود و [[دوست]] می‌داشت با دیدن دلیل و برهانی الهی‌ ایمانش فزونی گیرد، در حالی‌که تو دستخوش شک هستی و در [[انسان]] گرفتار شک، خیری نیست. و نیز نوشت: {{متن حدیث|إِنَّمَا الشَّكُّ مَا لَمْ يَأْتِ الْيَقِينُ فَإِذَا جَاءَ الْيَقِينُ لَمْ يَجُزِ الشَّكُّ... إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: {{متن قرآن|وَمَا وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ لَفَاسِقِينَ}}<ref>«و در بیشتر آنان پیمانی (استوار) نیافتیم و به راستی بیشتر آنها را نافرمان یافتیم» سوره اعراف، آیه ۱۰۲.</ref> قَالَ: نَزَلَتْ فِي الشَّاكِّ}}؛ زمانی [[شک]] جایی دارد که [[یقین]] حاصل نشده باشد و چون یقین آمد دیگر شک روا نباشد. خدای- عزّ و جلّ- فرموده است: «اکثر [[مردمان]] را در [[عهد]] [[استوار]] ندیدیم، بلکه بیشتر را عهدشکن و [[بزهکار]] یافتیم». [[امام]]{{ع}} فرمود: این [[آیه]] در مورد شکاک نازل شده است»<ref>اصول کافى، ج۲، ص۳۹۱.</ref>.

 

 

== نگاه داشتن زبان در بیان [[امام کاظم]]{{ع}} ‌==

۱. «[[عثمان بن عیسی]]» از [[ابو الحسن]]{{ع}} نقل کرده است که فرمود: {{متن حدیث|إِنْ كَانَ فِي يَدِكَ هَذِهِ شَيْ‌ءٌ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَعْلَمَ هَذِهِ فَافْعَلْ}}؛ اگر در این دستت چیزی داری و بتوانی آن را از دست دیگرت پنهان کنی، پس چنان کن. عثمان بن عیسی می‌گوید: عده‌ای که در آنجا بودند از پراکندن و [[آشکار کردن]] سخن‌ها و رازها [[گفت‌وگو]] به میان آوردند، [[امام]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|احْفَظْ لِسَانَكَ تَعِزَّ، وَ لَا تُمَكِّنِ النَّاسَ مِنْ قِيَادِ رَقَبَتِكَ فَتَذِلَّ}}؛ افسار زبان خویش محکم گیر تا عزیز شوی و با آشکار کردن [[راز]] خود گریبان خود را به دست [[مردم]] مده که [[خوار]] می‌شوی»<ref>اصول کافى، ج۲، ص۲۲۵.</ref>.

همو می‌گوید: «نزد ابو الحسن{{ع}} بودم کسی به او گفت: مرا سفارشی کن. امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|احْفَظْ لِسَانَكَ تَعِزَّ، وَ لَا تُمَكِّنِ النَّاسَ مِنْ قِيَادِكَ فَتَذِلَّ رَقَبَتُكَ}}؛ افسار زبان خویش محکم گیر تا عزیز شوی و با آشکار کردن راز خود گریبان خود را به مردم مده که خوار می‌شوی»<ref>اصول کافى، ج۲، ص۱۱۳.</ref>.

۲. «موسی بن اسماعیل بن موسی به جعفر{{ع}}» از پدرش از پدرانش از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً قَالَ خَيْراً فَغَنِمَ، أَوْ سَكَتَ عَنْ سُوءٍ فَسَلِمَ}}<ref>بحار الانوار، ج۷۱، ص۲۹۳.</ref>؛ [[خدا]] [[رحمت]] کند کسی را که سخنی [[نیکو]] گفت و [[سود]] کرد یا از گفتن بد خموش شد و [[جان]] به [[سلامت]] برد.

۳. نیز «موسی بن اسماعیل» از پدرش از پدرانش نقل می‌کند که پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|الرَّجُلُ الصَّالِحُ يَجِي‌ءُ بِخَبَرٍ صَالِحٍ وَ الرَّجُلُ السَّوْءُ يَجِي‌ءُ بِخَبَرٍ سَوْءٍ}}<ref>بحار الانوار، ج۷۱، ص۲۹۳.</ref>؛ «[[مرد]] [[صالح]]، خبر نیکو (گفته‌های [[پسندیده]]) آورد و مرد بد، خبر بد (سخن [[فتنه‌انگیز]]) دهد».

۴. «[[ابان]]» از «یحیی الأزرق» نقل کرده است که: «ابو الحسن{{ع}} به من فرمود: مَنْ ذَكَرَ رَجُلًا مِنْ خَلْفِهِ بِمَا هُوَ فِيهِ مِمَّا عَرَفَهُ النَّاسُ لَمْ يَغْتَبْهُ، وَ مَنْ ذَكَرَهُ مِنْ خَلْفِهِ بِمَا هُوَ فِيهِ مِمَّا لَا يَعْرِفُهُ النَّاسُ اغْتَابَهُ، وَ مَنْ ذَكَرَهُ بِمَا لَيْسَ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَهُ}}<ref>اصول کافى، ج۲، ص۳۵۸.</ref>؛ هرکس در نبود کسی چیزی از او بگوید که در او هست و [[مردم]] آن را می‌دانند، او را [[غیبت]] نکرده است و اگر چیزی از او بگوید که در او هست، اما مردم آن را نمی‌دانند، او را غیبت کرده است، اما اگر چیزی از او بگوید که در او نیست به [[یقین]] بر او [[تهمت]] زده است».

۵. «[[عبدالمؤمن انصاری]]» می‌گوید: «بر [[موسی بن جعفر]]{{ع}} وارد شدم و «[[محمد بن عبداللّه جعفری]]» را نزد حضرت دیدم. به او لبخند زدم. [[امام]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|أَ تُحِبُّهُ؟}}؛ آیا او را [[دوست]] می‌داری؟ گفتم: آری و او را تنها به جهت شما دوست می‌دارم. امام{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|هُوَ أَخُوكَ وَ الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ لِأُمَّهِ وَ لِأَبِيهِ، وَ إِنْ لَمْ يَلِدْهُ أَبُوهُ. مَلْعُونٌ مَنِ اتَّهَمَ أَخَاهُ، مَلْعُونٌ مَنْ غَشَّ أَخَاهُ، مَلْعُونٌ مَنْ لَمْ يَنْصَحْ أَخَاهُ، مَلْعُونٌ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ}}؛ او [[برادر]] توست و [[مؤمن]] برادر پدری و [[مادری]] مؤمن است هرچند آن دو او را نزاده باشند. کسی که به برادر خود بدگمان باشد و او را متهم کند [[ملعون]] است. کسی که برادر خود را [[فریب]] دهد و با او [[نیرنگ]] کند ملعون است. کسی که [[خیرخواه]] برادر خود نباشد ملعون است. کسی که‌ برادر خود را غیبت کند ملعون است. آن‌گاه فرمود: [[امام صادق]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث|إِيَّاكَ وَ الْغِيبَةَ، فَإِنَّهَا إِدَامُ كِلَابِ النَّارِ}}؛ «از غیبت بپرهیز که غیبت، [[خوراک]] سگان [[دوزخ]] است»<ref>التهذیب، ج۶، ص۱۷۵.</ref>.

۶. «[[عبدالله بن عبدالرحمن]]» از [[ابو الحسن]]{{ع}} از [[پیامبر]]{{صل}} نقل می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|ارْكَبُوا وَ ارْمُوا وَ إِنْ تَرْمُوا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ تَرْكَبُوا}}؛ اسب‌سواری کنید و تیر بیندازید و بدانید اگر [[تیراندازی]] کنید برای من خوشایندتر است از اینکه سوارکاری کنید. سپس فرمود: {{متن حدیث|كُلُّ أَمْرٍ لِلْمُؤْمِنِ بَاطِلٌ إِلَّا فِي ثَلَاثٍ: فِي تَأْدِيبِهِ الْفَرَسَ، وَ رَمْيِهِ عَنْ قَوْسِهِ، وَ مُلَاعَبَتِهِ امْرَأَتَهُ، فَإِنَّهُنَّ حَقٌّ. إِنَّ اللَّهَ لَيُدْخِلُ بِالسَّهْمِ الْوَاحِدِ الثَّلَاثَةَ الْجَنَّةَ: عَامِلَ الْخَشَبِ، وَ الْمُقَوِّيَ بِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ الرَّامِيَ بِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ}}؛ هر کاری جز مسائل اصلی زندگی‌ که از [[مؤمن]] سر زند [[بیهوده]] است، مگر سه کار: [[تربیت]] اسب، [[تیراندازی]] و [[شوخی]] و [[بازی]] با [[همسر]]،؛ چراکه اینها حقی است که بر مؤمن بایسته است‌. [[خداوند]] با یک تیر ی که در [[راه خدا]] از چله کمان رها شود سه کس را وارد [[بهشت]] می‌کند: آن‌که چوب تیر را فراهم آورده، آن‌که در راه خدا تیر را در [[اختیار]] [[جنگجو]] ی در راه خدا گذارده و آن‌که در راه خدا تیر را رها کند»<ref>التهذیب، ج۶، ص۱۷۵.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|سید منذر حکیم،سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۹ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۹]]، ص ۳۲۶.</ref>

== [[امر به معروف و نهی از منکر]] در نگاه [[امام کاظم]]{{ع}} ‌==

۱. از «[[محمد بن عمر بن عرفه]]» می‌گوید: «از [[ابو الحسن]]{{ع}} شنیدم که می‌فرمود: {{متن حدیث|لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُسْتَعْمَلَنَّ عَلَيْكُمْ شِرَارُكُمْ فَيَدْعُو خِيَارُكُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ}}<ref>اصول کافى، ج۵، ص۵۶؛ التهذیب، ج۶، ص۱۷۶.</ref>؛ «[[امر به معروف]] کنید و از منکر باز دارید یا که در غیر این صورت‌ [[اشرار]] شما بر شما گمارده ([[حاکم]]) خواهند شد، آن‌گاه [[خوبان]] شما [[دعا]] می‌کنند و دعایشان [[مستجاب]] نمی‌گردد».

۲. [[موسی بن جعفر]]{{ع}} از پدرانش از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|لَا يَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَا يَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ إِلَّا مَنْ كَانَ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ: رَفِيقٌ بِمَا يَأْمُرُ بِهِ، رَفِيقٌ فِيمَا يَنْهَى عَنْهُ، عَدْلٌ فِيمَا يَأْمُرُ بِهِ، عَدْلٌ فِيمَا يَنْهَى عَنْهُ، عَالِمٌ بِمَا يَأْمُرُ بِهِ، عَالِمٌ بِمَا يَنْهَى عَنْهُ}}<ref>بحار الانوار، ج۱۰۰، ص۸۷.</ref>؛ «کسی باید امر به معروف و نهی از منکر کند که سه [[خصلت]] داشته باشد: در امر به معروف و نهی از منکر کردن، نرمخو و [[مهربان]] باشد، در امر به معروف و نهی از منکر [[درستکار]] و خوشنام باشد و به امر به معروف و نهی از منکر و شرایط و حدود آن‌ عالم و [[آگاه]] باشد».

۳. نیز موسی بن جعفر{{ع}} از پدرش از پدرانش از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً أَوْ أَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِيكٌ، وَ مَنْ أَمَرَ بِسُوءٍ أَوْ دَلَّ عَلَيْهِ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِيكٌ}}<ref>بحار الانوار، ج۱۰۰، ص۸۷.</ref>؛ «هرکس شفاعتی (میانجگیری) [[نیکو]] کرده یا امر به معروف و نهی از منکر کند یا به کار خیری [[راهنمایی]] نموده و به انجام‌ آن وادارد، در پاداش‌ آن [[شریک]] است و هرکس به بدی [[فرمان]] دهد یا به آن راهنمایی کند و به انجام‌ آن وادارد، در [[کیفر]] آن شریک است»<ref>[[سید منذر حکیم|سید منذر حکیم،سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۹ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۹]]، ص ۳۲۸.</ref>.