←منابع
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
در دورههای گوناگون [[حکومت]] [[لخمیان]]، متأثر از مناسبات [[سیاسی]] [[ایران]] با [[روم]]، وضع [[پیروان]] [[مذاهب]] مختلف [[مسیحیت]] متفاوت بود؛ هر گاه در این مناسبات دو جانبه [[غلبه]] با ایران بود یا مناسبات دو [[کشور]] دوستانه بود، [[مسیحیان]] [[حیره]] از [[آزادی]] عمل نسبتاً فراوانی برخوردار بودند، اما وقتی مناسبات این دو کشورخصمانه میشد، مسیحیان حیره، همچون مسیحیان ایران، به ویژه پیروان [[مذهب]] [[یعقوبی]]، به شدت [[مؤاخذه]] میگردیدند<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۶۱۲ - ۶۲۵.</ref>. با وجود [[کلیساها]]<ref>همچون «دیر حنظله» (حموی، معجم البلدان، ج۲ ص۵۰۷) و «دیر علقمه» (حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۵۲۴)</ref> و [[رجال]] [[دینی]] [[مسیحی]] در حیره و فعالیتهای [[تبلیغی]] آنان و اینکه حتی برخی از [[همسران]] [[ملوک لخمی]] به این [[دین]] گرویده بودند، اما اهالی بومی [[لخمی]] همچنان [[بت]] پرست بودند و رسم [[قربانی کردن]] [[انسان]] و دیگر سنتهای [[خشونت]] بار آنان در همۀ مآخذ [[تأیید]] شده است<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۶۲۷ـ ۲۶۸.</ref>. علاوه بر مسیحیان و [[بت پرستان]]، [[صابئین]] و [[زرتشتیان]] و مزدکیان و [[یهودیان]] نیز در حیره بودند و رواج مذهب [[زرتشتی]] و مزدکی در حیره متأثر از داشتن مناسبات با ایران و [[ترویج]] و [[تبلیغ]] این مذاهب در ایران بود<ref>مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۳۱؛ عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۱۰ـ۳۱۱.</ref>. اگرچه دربارۀ [[نفوذ]] یهودیان در حیره گزارش مستقیمی وجود ندارد، ولی [[تجارت]] یهودیان مورد [[حمایت]] [[ساسانیان]] بود، که آنان را چون وزنه ای در برابر روم شرقی قرار میداد<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۱۹۰-۱۹۱.</ref>.-<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «لخمیان»، تألیف محمود صادقی علوی، ج۱، ص۷۱۹۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref> | در دورههای گوناگون [[حکومت]] [[لخمیان]]، متأثر از مناسبات [[سیاسی]] [[ایران]] با [[روم]]، وضع [[پیروان]] [[مذاهب]] مختلف [[مسیحیت]] متفاوت بود؛ هر گاه در این مناسبات دو جانبه [[غلبه]] با ایران بود یا مناسبات دو [[کشور]] دوستانه بود، [[مسیحیان]] [[حیره]] از [[آزادی]] عمل نسبتاً فراوانی برخوردار بودند، اما وقتی مناسبات این دو کشورخصمانه میشد، مسیحیان حیره، همچون مسیحیان ایران، به ویژه پیروان [[مذهب]] [[یعقوبی]]، به شدت [[مؤاخذه]] میگردیدند<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۶۱۲ - ۶۲۵.</ref>. با وجود [[کلیساها]]<ref>همچون «دیر حنظله» (حموی، معجم البلدان، ج۲ ص۵۰۷) و «دیر علقمه» (حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۵۲۴)</ref> و [[رجال]] [[دینی]] [[مسیحی]] در حیره و فعالیتهای [[تبلیغی]] آنان و اینکه حتی برخی از [[همسران]] [[ملوک لخمی]] به این [[دین]] گرویده بودند، اما اهالی بومی [[لخمی]] همچنان [[بت]] پرست بودند و رسم [[قربانی کردن]] [[انسان]] و دیگر سنتهای [[خشونت]] بار آنان در همۀ مآخذ [[تأیید]] شده است<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۶۲۷ـ ۲۶۸.</ref>. علاوه بر مسیحیان و [[بت پرستان]]، [[صابئین]] و [[زرتشتیان]] و مزدکیان و [[یهودیان]] نیز در حیره بودند و رواج مذهب [[زرتشتی]] و مزدکی در حیره متأثر از داشتن مناسبات با ایران و [[ترویج]] و [[تبلیغ]] این مذاهب در ایران بود<ref>مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۳۱؛ عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۱۰ـ۳۱۱.</ref>. اگرچه دربارۀ [[نفوذ]] یهودیان در حیره گزارش مستقیمی وجود ندارد، ولی [[تجارت]] یهودیان مورد [[حمایت]] [[ساسانیان]] بود، که آنان را چون وزنه ای در برابر روم شرقی قرار میداد<ref>پیگو لوسکایا، اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران، ترجمۀ عنایت الله رضا، ص۱۹۰-۱۹۱.</ref>.-<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «لخمیان»، تألیف محمود صادقی علوی، ج۱، ص۷۱۹۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref> | ||
====لخمیان و نقشآفرینی [[فرهنگی]] - [[هنری]]==== | |||
حیره به سبب موقعیت جغرافیاییاش محلِ تماس فرهنگهای [[ساسانی]] و [[یونانی]] و [[رومی]] و [[مسیحی]] بود. ابتدا خود از این فرهنگها تأثیر گرفت و سپس این فرهنگها را به [[اعراب]] ساکن [[شبه جزیرۀ عربستان]] منتقل کرد. [[تجارت]] و مسیرهای [[تجاری]] راهِ اصلی انتقال [[فرهنگ]] بودند. بین [[حیره]] و اعراب مناطقِ شبه جزیره مناسبات تجاری گسترده ای وجود داشت. همچنین برپایی بازارهای فصلی در مناطق گوناگون [[عربستان]] باعث میشد [[تجار]] [[عرب]] در مواقع گوناگونی از سال در گوشه و کنار عربستان تجمع کنند. در این بازارها و راههای تجاری، فرهنگهای مختلف نیز با یکدیگر تماس پیدا میکردند و اعراب [[فرصت]] مییافتند با فرهنگهای دیگر نیز آشنا شوند. به هر حال، حیره از راههای گوناگون، به خصوص از راه تجارت، اعراب را با فرهنگهای متعدد آشنا میکرد. مناسبات [[سیاسی]] حیره با [[ایران]] و [[روم]] نیز در این [[روابط فرهنگی]] تأثیر فراوانی داشت. [[لخمیان]] از لحاظ سیاسی تابع ایران بودند و به همین سبب با [[ایرانیان]] مناسبات [[فرهنگی]] نزدیکی داشتند. همچنین آنان از طریق [[اسیران]] رومی با فرهنگ روم آشنا میشدند<ref>عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۲۹۶- ۲۹۸.</ref>. [[لخمیها]] و جذامیها در دوران [[جاهلی]]، در [[قیاس]] با اعراب [[بادیهنشین]] در [[سرزمین]] آبادتری میزیستند<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۱، ص۱۶۲.</ref>، و با تمدنهای بزرگ روم و ایران ارتباط داشتند. این [[ارتباطات]] هر چند موجب شد تا بعضی از [[طوایف]] [[لخم]] در دورة [[جاهلیت]]، تحت تأثیر [[دولت]] ایران، تا حدی به [[تکامل]] [[اجتماعی]] رسیدند و [[حکومتی]] مخصوص خود برپا کنند، اما بر اثر این نوع [[زندگی]] زبان قبیلۀ لخم [[فصاحت]] زبان اعراب بادیهنشین را از دست داد، و نژادشان هم از [[خلوص]] افتاد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۱، ص۷۶۵. نیز ر.ک: سیوطی، المزهر فی علوم اللغه و انواعها، ج۱، ص۱۶۷.</ref>. | |||
یکی از [[دلایل]] اشتهار [[حاکمان]] [[لخمی]] حیره [[حمایت]] آنان از [[شاعران]] عرب بوده است. شاعران بسیاری در دورۀ [[حکومت]] لخمیان با آنان ارتباط داشتند. از میان [[حکام]] لخمی [[نعمان بن منذر]]، با جمع کردن شاعران در دربار خود، جشنوارۀ ادبی برپا میکرد<ref>عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۲۹۸.</ref>. [[شاهان حیره]] شاعرانی را که در [[مدح]] و ثنا گویی آنان کوتاهی نمیکردند به شدت [[تکریم]] میکردند، که در این میان [[نابغه]] جایگاه خاصی داشت<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۱، ص۲۱۱؛ مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۴۱.</ref>. [[تمایل]] به جذب [[شاعران]] در دربار [[حیره]] به اندازه ای بود که برای جذب آنان با [[حکام]] غسانی [[رقابت]] میکردند. برای نمونه، [[نعمان بن منذر]] با [[حارث غسانی]] برای جذب شاعران رقابت داشت و اعشی و [[حسان بن ثابت]] هر دو آنان را مدح کردهاند<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۳۶.</ref>. برخی دیگر از شاعرانی که در دربار [[لخمیان]] جایگاهی داشته و گاه آنان را مدح میکردهاند، عبارتاند از: عبید بن الابرص، مثقف العبدی، [[طرفه]] بن العبد و حنظله الطایی<ref>مرا[[دیان]]، [[کشور]] حیره در قلمرو شاهنشاهی [[ساسانیان]]، ص۳۶ -۴۶؛ [[عبدالعزیز]] سالم، [[تاریخ]] العرب فی العصر الجاهلیه، ص۲۹۸.</ref>. | |||
لخمیان در [[ساختمانسازی]] از [[ایران]] متأثر بودند و در دورۀ حکومتشان در حیره قصرهای فراوانی در آنجا و اطرافش بنا کردند. برخی از این قصرها عبارتاند از: قصر معروف [[خورنق]]، [[سدیر]]، [[سنداد]]، [[عذیب]]، [[زوراء]]، و ابیض<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «سدیر، سنداد، زوراء»؛ مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۲۱ – ۲۳؛ عبدالعزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۰۱- ۳۰۵.</ref> دیرها و کنیسههای [[شهر حیره]] نیز نمونههایی از [[معماری]] دوره لخمیان است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «دیر اللج، دیر مارت مریم، دیر هند اصغری، دیر هند الکبری، دیر المزعوق، دیر عبد المسیح»؛ مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۲۵ -۲۹؛ عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۰۵- ۳۰۸.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «لخمیان»، تألیف محمود صادقی علوی، ج۱، ص۷۱۹۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref> | |||
====لخمیان و [[روابط اقتصادی]]==== | |||
بخش جنوبی [[سرزمین]] [[بینالنهرین]] را سواد یا [[عراق]] مینامند. به سبب فراوانی کشت و [[پوشش]] گیاهی، به طوری که گویی [[زمین]] سیاه شده است، [[اعراب]] این [[ولایت]] را سواد میخواندند. حیره نیز از شهرهایی بود که در منطقۀ سواد قرار داشت، به همین سبب یکی از منابع عمدۀ درآمد [[مردم]] این منطقه، [[کشاورزی]] و [[دامپروری]] بود. زمینهای فراوان کشاورزی و باغهای بسیار آنجا و نیز آبراهههایی که از رودهای بزرگ این منطقه، مثل دجله و [[فرات]]، منشعب میشد، از قدیم سبب رونق کشاورزی در [[حیره]] شده بود<ref>مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۸۱؛ عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۰۰.</ref>. | |||
موقعیت جغرافیایی حیره باعث شده بود اهمیت [[تجاری]] فراوانی در این منطقه داشته باشد. قرار گرفتن این [[شهر]] در مسیر تجاری چین و هند و [[ایران]] به [[شبه جزیرۀ عربستان]] و [[شام]] و [[روم]] و نیز نزدیکی حیره به [[خلیج فارس]]، درتوسعۀ [[اقتصادی]] آن تأثیر فراوانی داشت<ref>مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۹۲ -۹۶.</ref>. حیره به [[صنعت]] [[شمشیر]] و نیزهسازی نیز معروف بود. کار در [[معادن]] و پرداختن به صنعت [[پوشاک]] و مصنوعات پوستی و زیورآلات نیز در این شهر رونق داشت<ref>مرادیان، کشور حیره در قلمرو شاهنشاهی ساسانیان، ص۸۲- ۸۴؛ عبد العزیز سالم، تاریخ العرب فی العصر الجاهلیه، ص۳۰۰.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «لخمیان»، تألیف محمود صادقی علوی، ج۱، ص۷۱۹۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||